Τζον Μίλτον: κέρδισε την αθανασία με τον “Χαμένο παράδεισο”

by Times Newsroom 1

Ο Άγγλος λογοτέχνης Τζον Μίλτον ή Ιωάννης Μίλτων [John Milton, 9 Δεκεμβρίου 1608 – 8 Νοεμβρίου 1674] ήταν  γνωστός περισσότερο για το επικό ποίημα Χαμένος Παράδεισος (Paradise Lost) και τα Αρεοπαγιτικά.

by Unknown artist, oil on canvas, feigned oval, circa 1629

by Unknown artist, oil on canvas, feigned oval, circa 1629

Ο Χαμένος Παράδεισος, το σημαντικότατο αυτό πολύστιχο έπος του John Milton αρχικά ήταν χωρισμένο σε δέκα άσματα και στη συνέχεια σε δώδεκα. Στο Πρώτο Άσμα, που βρίσκεται μεταφρασμένο σε αυτόν τον τόμο, τραγουδιέται από τον τυφλό ραψωδό η παρακοή του Πρωτόπλαστου και ο διωγμός του από τον παράδεισο, που τού τον είχε τάξει σαν μόνιμη κατοικία ο Θεός. Κατόπιν ο ποιητής ιστορεί την αιτία της πτώσης του Πρωτόπλαστου, που προήλθε από την πλάνη της Εύας από τον Σατανά. Στους πρώτους στίχους του τραγουδιού ο ποιητής δίνει πάρα πολλά μέρη της Βιβλικής Γένεσης, σε υπέροχες πραγματικά εικόνες. Περιγράφεται ολόκληρη η αποστασία του Σατανά, η πτώση του στα κατάβαθα της Κόλασης και τα σχέδια που κατέστρωσε μαζί με τον υπαρχηγό του, τον Βεελζεβούλ, και τους άλλους συντρόφους του. Επίσης, εικονίζεται ο μεγαλοπρεπής τύπος του Σατανά επαναστάτη, που ανήκει αναμφισβήτητα στη μεγάλη ποιητική διάνοια του Μίλτωνα, και είναι μία από τις ωραιότερες δημιουργίες που υπάρχουν μέσα σε ολόκληρο το έπος. Το Πρώτο Άσμα τελειώνει με τη δημιουργία ενός μεγαλόπρεπου παλατιού, με σατανικά ολότελα μέσα, όπου αρχίζει η συνεδρίαση των δαιμόνων, σαν να ήταν μέσα σε κονκλάβιο, πράγμα που αφήνει υπαινιγμούς για τα κονκλάβια των καθολικών Καρδιναλίων.

john_milton_-_project_gutenberg_etext_13619
Μέσα στους 798 στίχους του Πρώτου Βιβλίου εντοπίζουμε πολλές μιμήσεις και επιδράσεις. Οι σπουδαιότερες είναι από τη Γραφή, τους αρχαίους Έλληνες κλασικούς, τους Ρωμαίους και Ιταλούς κλασικούς, τους Πατέρες της Εκκλησίας, τους συγγραφείς της Αναγέννησης και ειδικότερα από τον Δάντη.
Ο Χαμένος Παράδεισος είναι ένα από τα τελευταία έπη, με την κυριολεκτική σημασία του όρου, με θέματα την πτώση του ανθρώπου, το καλό και το κακό, τον ορθό λόγο, την ελεύθερη βούληση, το αυτεξούσιο του ανθρώπου και την εξουσία του. Με αυτό ο John Miltonκέρδισε την αθανασία όπως είχε φιλοδοξήσει. (Από την παρουσίαση της έκδοσης)

Τα Αρεοπαγιτικά είναι μία πολιτική και φιλοσοφική πολεμική του John Milton κατά της λογοκρισίας γραμμένη το 1644 ενώ μαινόταν ο Αγγλικός Εμφύλιος Πόλεμος.

Ο πλήρης τίτλος του κειμένου είναι Αρεοπαγιτικά: Μια ομιλία του κ. John Milton προς το Κοινοβούλιο της Αγγλίας για την ελευθερία της έκδοσης χωρίς άδειες (Areopagitica: A speech of Mr. John Milton for the liberty of unlicensed printing to the Parliament of England) και ονομάσθηκε έτσι προς τιμήν δύο ομιλιών που είχαν λάβει χώρα στον Άρειο Πάγο: του Αρεοπαγιτικού του ρήυορα Ισοκράτη και του κηρύγματος του Αποστόλου Παύλου προς τους Αθηναίους.

Σκοπός του John Milton δεν ήταν τόσο η εκφώνηση του κειμένου, όπως δηλώνεται στον τίτλο, όσο η μαζική κυκλοφορία του στους πολίτες υπό τη μορφή φυλλαδίου.

Ο John Milton καταγόταν από μία σχετικά εύπορη οικογένεια στο Όξφορντσάιρ. Ο πατέρας του αποκληρώθηκε από τον παππού του επειδή προσχώρησε στον προτεσταντισμό, τη στιγμή που ο παππούς του ήταν αυστηρά καθολικός. Την πρώτη του μόρφωση ο Μίλτον την έλαβε στο αυστηρά πουριτανικό σπίτι του και μετέπειτα σε ένα σχολείο στο Λονδίνο. Σε ηλικία 15 ετών γράφτηκε στο Πανεπιστήμιου του Κέιμπριτζ. Εδώ ο έφηβος πλέον John Milton άρχισε να σπουδάζει την κλασσική αρχαιότητα ενώ ξεκίνησε και την συγγραφή των πρώτων του ποιημάτων στα αγγλικά και στα λατινικά. Ο πατέρας του επέμενε να γίνει θεολόγος, αλλά ο ίδιος αρνιόταν κατηγορηματικά.

*******************************************

n-john-milton-628x314

Η περίπτωση Τζον Μίλτον

  • The Economist

Ο ποιητής, φυλλαδιογράφος και με τον τρόπο του πατριώτης Τζον Μίλτον έξω από τις αγγλόφωνες χώρες είναι κυρίως γνωστός σαν όνομα. Αλλά και εντός τους, η αναφορά του ανακαλεί σχολικές αναμνήσεις από αναγκαστικές εργασίες στο μεγάλο ποιητικό του κατόρθωμα, τον «Χαμένο παράδεισο», από τα λατινικά του και από τη θεολογία του, που ήταν πρότυπα για την ταραγμένη εποχή του στην πολιτική ιστορία της Αγγλίας. Γιατί παρ’ όλη τη λογιοσύνη ήταν άνθρωπος που πήρε μια πολιτική θέση και την κράτησε.

  • Επίμοχθο έργο

Σήμερα ο Μίλτον είναι μια περιοχή που ανήκει κυρίως στους λογίους και στους δασκάλους. Και ο ίδιος το ίδιο ήταν. Ελάχιστα είναι γνωστά για την προσωπική του ζωή. Εχει απομείνει ένα σονέτο του για μια νεκρή του σύζυγο, αλλά δεν έγραψε τίποτε άλλο για τις τρεις συνολικά γυναίκες του, που οι δυο τους πέθαναν αμέσως μετά τις γέννες των θυγατέρων τους. Ούτε τίποτα έγραψε για τις τρεις θυγατέρες του ούτε για τον μοναδικό γιο του που πέθανε βρέφος. Η Anna Beer στη βιογραφία της, που πρόσφατα κυκλοφόρησε Milton: Poet, Pamphleteer and Patriot (εκδ. Bloomsbury, 458 σελ., 34,99 δολάρια, 20 στερλίνες), ανέλαβε το επίμοχθο έργο να ανασυστήσει μια προσωπικότητα και μια ζωή από λίγα, και αυτά όχι επαρκώς φωτισμένα, στοιχεία. Παρήγαγε, όμως, όπως γράφει ο «Εκόνομιστ», ένα αποτέλεσμα πολύ πειστικό. Φέτος είναι έτος Μίλτον, γιατί συμπληρώνονται 400 χρόνια από τη γέννησή του. Και ο ίδιος όμως στη ζωή έβλεπε τον εαυτό του σαν κάτι ξεχωριστό. Τουλάχιστον του ανέθεσε ένα ρόλο ξεχωριστό. Η οικογένεια που τον γέννησε ήταν μεταξύ εκείνων που γνώριζαν μια ανοδική πορεία από τα μεσαία στρώματα προς τα ανώτερα αστικά. Σπούδασε στο Κέμπριτζ, έγινε κορυφαίος στη χρήση της λατινικής γλώσσας, πράγματα που του προοιωνίζονταν είτε μια πανεπιστημιακή ή μια νομική ή μια εκκλησιαστική καριέρα. Εκείνος όμως αφιερώθηκε στην ποίηση, αποβλέποντας μέσω αυτής στην αθανασία. Φιλοδόξησε να γίνει ο εθνικός ποιητής της Αγγλίας, τότε που ο όρος αυτός είχε νόημα. Εχασε την όρασή του και μόνο τότε, ίσως γιατί δεν είχε πια ορατούς περισπασμούς ή γιατί εξαιτίας της τύφλωσης μπορούσε κλεισμένος να αφοσιωθεί, ξεκίνησε τον «Χαμένο παράδεισο». Πρόκειται για ένα από τα τελευταία έπη με την κυριολεκτική σημασία του όρου, στην Ευρώπη, με θέματα την πτώση του ανθρώπου, το καλό και το κακό, τον ορθό λόγο, την ελεύθερη βούληση, το αυτεξούσιο του ανθρώπου και την έξω του εξουσία. Με αυτό κέρδισε την αθανασία όπως είχε φιλοδοξήσει.

Στο αναμεταξύ, επισυνέβη η πτώση της Αγγλίας, η κάθοδός της στη δεκαετία του 1640, στον εμφύλιο πόλεμο, και σε μια πολιτική διχασμένη ανάμεσα στις πνευματικές και ηθικές αξίες εκείνες που διαπνέουν το βασικό έργο του Μίλτον. Αυτή η διπολικότητα είναι και ο πυρήνας της βιογραφίας. Ταυτόχρονα είναι το στοιχείο εκείνο που φέρνει κοντύτερα στον αναγνώστη τον άνθρωπο Τζον Μίλτον. Η διχογνωμία μεταξύ βασιλιά και Κοινοβουλίου για τη φύση της καλής διακυβέρνησης εξερράγη στη μορφή μιας θύελλας φυλλαδίων υπέρ της μιας ή της άλλης άποψης. Τούτη η περίοδος όπου η τύχη του έθνους διακυβευόταν, ήταν η στιγμή του. Σε μορφή φυλλαδίων εξέπεμψε στο έθνος τη δική του άποψη εκφρασμένη σε ζωντανά, δημιουργικά, μυώδη αγγλικά, ενίοτε και λυρικά, άλλοτε σε ύφος δημοτικό, τραχύ μερικές φορές, αλλά πάντοτε δυναμικό. Αυτή η σύγκρουση ήταν που τον ζωογονούσε, μια σύγκρουση ιδεών γιατί ήταν άνθρωπος των ιδεών και όχι των συμφερόντων που απέρρεαν από αυτές.

«Δεν μπορείς να θίξεις την ελευθερία του πνεύματός μου», έγραψε κάπου. Και αυτό εκφράζει πολύ ορθά τις αρχές που διέπνεαν τις επιθέσεις του εναντίον κάθε μορφής καταπίεσης, εναντίον του εκκλησιαστικού δόγματος, εναντίον της λογκρισίας και εναντίον της απολυταρχίας του μονάρχη. Απόρροια της στάσης του αυτής ήταν η θέση του υπέρ των βασιλοκτόνων. Ο ίδιος δεν ήταν ένας άσπιλος υπέρμαχος της ελευθερίας. Τα σύμφωνα του διαζυγίου του όταν η πρώτη γυναίκα του τον εγκατέλειψε επ’ ολίγο, βρίθουν σοφιστειών υπέρ του. Και δεν ήταν υπεράνω του να εργάζεται ο ίδιος ως λογοκριτής για την Κοινοπολιτεία ούτε ο μισογυνισμός του ήταν ξένος. Η βιογράφος δεν τον υπερασπίζεται μολονότι απαλύνει όσο μπορεί τον μισογυνιστικό τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει την Εύα, στον «Χαμένο παράδεισο».

  • Μοναχική σιλουέτα

Το κατόρθωμα της βιογράφου είναι ότι τον τοποθετεί σταθερά στον καιρό του, προσωπικά και ιστορικά· μέσα στον κόσμο των βιβλιοπωλείων και των τυπογραφείων γύρω από τον Καθεδρικό του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο, που κοντά τους ζούσε. Με την παλινόρθωση όμως της μοναρχίας και την ενθρόνιση του βασιλιά Καρόλου Β΄, ο Μίλτον έγινε μια μοναχική σιλουέτα. Αρνούμενος να αυτοεξορισθεί, υποφέροντας συλλήψεις και φυλάκιση, συνέχισε να καταγίνεται με τα μεγάλα ερωτήματα της ζωής και του πεπρωμένου. Παρά το ότι υστερεί από το να είναι το τέλειο πρότυπο ανεπίληπτης συμπεριφοράς και στάσης, η βιογράφος δεν κρύβει τον θαυμασμό της γι’ αυτόν. Τον οποίο, ώς ένα σημείο, μεταφέρει και στον αναγνώστη. [Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 23.05.2008]

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή