Επαρχία δεν είναι μόνο η Αθήνα. Απόσπασμα ραδιοφωνικής εκπομπής

  • Γράφει ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΦΟΥΣΚΑΡΙΝΗΣ

Έγκλειστος τούτες τις ημέρες στο σπίτι, με απεριόριστο, σχεδόν, χρόνο στη διάθεσή μου, είπα να ρίξω μία ματιά στα συρτάρια του γραφείου μου όπου βρίσκονται ατάκτως ερριμένα εκατοντάδες σελίδες μουτζουρωμένων χαρτιών που άλλες είναι για καταστροφή και άλλες μπορεί να παρουσιάζουν κάποιο ενδιαφέρον και πρέπει κατά κάποιο τρόπο να με απασχολήσουν και πάλι.

Εδώ βρήκα λοιπόν και κάποιες σημειώσεις μίας ραδιοφωνικής εκπομπής που αναφέρονται στα εκδοτικά πράγματα της Ηλείας. Είναι γνωστό πως στη δεκαετία του 1980, ο υποφαινόμενος, ο Διονύσης Κράγκαρης και ο Θανάσης Κεφάλας, εκπροσωπώντας το περιοδικό «Εκ Παραδρομής» και την πολιτιστική ομάδα «Φράγμα», κρατούσαμε σταθερά μία εβδομαδιαία ραδιοφωνική εκπομπή, διάρκειας μίας ώρας, αν θυμάμαι καλά, για τον πολιτισμό και την επαρχία, με τον, ομολογουμένως, ευρηματικό τίτλο «Επαρχία δεν είναι μόνο η Αθήνα» στον τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό της ΕΡΤ στον Πύργο. Δεν θυμάμαι σήμερα πόσο κράτησε αυτή η εκπομπή, κάποια χρόνια ίσως, που την άκουγαν πολλοί, σύμφωνα με τις πληροφορίες που είχαμε τότε. Στα κενά που αφήνουν τα κείμενα, για να πάρουν μία ανάσα αυτοί που τα διαβάζουν, αλλά και ο ακροατής της εκπομπής να προλάβει να κάνει κάτι άλλο που έχει προγραμματίσει χωρίς να χάσει τη συνέχεια, ακούγονται κομμάτια επιλεγμένης μουσικής, που δεν αναφέρονται πάντα εδώ.

Από αυτή την εκπομπή λοιπόν είναι το κείμενο που θα διαβάσετε στη συνέχεια και ό,τι άλλο βρω στα συρτάρια μου αυτές τις ημέρες του εγκλεισμού λόγω του φονικού κοροναϊού. Δεν ξέρω αν έχουν σωθεί άλλα πράγματα, ο Διονύσης που μαγνητοφωνούσε τις εκπομπές ίσως να θυμάται καλύτερα. Ας δούμε τώρα αυτό το μικρό μέρος μίας από αυτές τις σχετικά ενδιαφέρουσες, κατά τη γνώμη μου, εκπομπές:

Και τώρα ο λόγος για τις καινούριες εκδόσεις. Λίγα είναι τα βιβλία που εκδόθηκαν από Ηλείους το 1988 και κανένα από αυτά δεν έχει άμεση αναφορά στην Ηλεία, κρίνοντας πάντα με τα όσα υπέπεσαν στην αντίληψή μας. Επί τη ευκαιρία, θα θέλαμε να πούμε στους Ηλείους συγγραφείς, αν μας ακούνε φυσικά, ότι καλό είναι, και για εκείνους και για εμάς και για τον σταθμό, να μας στέλνουν έγκαιρα ό,τι εκδίδουν ώστε να τα παρουσιάζουμε αμέσως από αυτή τη συχνότητα που μας ακούτε και να ενημερώνονται οι ακροατές μας.

Πρώτο χρονικά είδε το φως της δημοσιότητας το μυθιστόρημα του Νίκου Καχτίτση «Ο ήρωας της Γάνδης», σε δεύτερη έκδοση από τις εκδόσεις «Στιγμή». Ο Νίκος Καχτίτσης, που γεννήθηκε στη Γαστούνη το 1926, όπου υπηρετούσε τότε ως σταθμάρχης του σταθμού της ΣΠΑΠ ο πατέρας του και πέθανε τ0 1970 από ασθένεια του αίματος στην Πάτρα, είναι ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες πεζογράφους, τον οποίο όμως ο πρόωρος θάνατός του δεν του επέτρεψε να ολοκληρώσει το έργο του και να ξεδιπλώσει ως το τέλος το τεράστιο ταλέντο του.

Παρόλα αυτά όμως πρόλαβε κατά το διάστημα της σύντομης ζωής του να μας δώσει σπουδαία και, θα έλεγα, και ως ένα σημείο πρωτοποριακά αφηγήματα, όπως το «Ποιοι οι φίλοι» του 1959, «Η Ομορφάσχημη» του 1960, «Το Ενύπνιο» του 1960 επίσης, αφιερωμένο αρχικά στο Γιώργη Παυλόπουλο, «Ο Εξώστης» του 1964, «Η περιπέτεια ενός βιβλίου» του 1965 και τον «Ήρωα της Γάνδης» του 1967, καθώς και την τρίγλωσση περιοδική έκδοση «Παλίμψηστος» του 1967. Το 1968 είχε εκδώσει τη μοναδική ποιητική που έγραψε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, σε αγγλική γλώσσα αυτή, με τον τίτλο «Vulnerable Point, 1949».

«Ο ήρωας της Γάνδης» δεν είναι ένα μυθιστόρημα με την κλασική έννοια του όρου, όπως τη γνωρίζουμε από τους συγγραφείς του 20ου και του 19ου αιώνα. Ουσιαστικά λείπει από το έργο η δράση, ο μυθολογικός του πυρήνας είναι υποτυπώδης, στην πραγματικότητα είναι ένα μυθιστόρημα εσωτερικής ψυχικής δράσης, αυτό που ενδιαφέρει κυρίως τον συγγραφέα στις 314 σελίδες που αποτελούν το έργο είναι η αναζήτηση, η ανίχνευση στοιχείων της ταυτότητας του ήρωα από τον αφηγητή, που δεν είναι άλλος από τον υπηρέτη του «Ήρωα της Γάνδης».

Τελικά, η πλήρης ταυτότητά του δεν αποκαλύπτεται ποτέ, γιατί ποιος ξέρει πραγματικά και σε βάθος ποιος είναι ο άλλος τη ζωή του οποίου θέλει να αφηγηθεί; Αλλά ας αφήσουμε τον ίδιο τον πεζογράφο να μας ξεναγήσει, με τον τρόπο που μόνο αυτός γνωρίζει, στο σκοτεινό κόσμο των φαντασιώσεων του ήρωα, αλλά και του εαυτού του. Ακολουθεί ανάγνωση των σελίδων 30-32 του βιβλίου.

Τα άλλα τρία βιβλία, με τα οποία θα ασχοληθούμε σήμερα, είναι και τα τρία ποιητικά. Πρώτο στη σειρά η ποιητική συλλογή του Γιώργου Γώτη «Όρθρου βαθέος», από τις εκδόσεις «Στιγμή» και πάλι, εκτός εμπορίου αυτό. Είναι το δεύτερο βιβλίο του ποιητή. Το πρώτο ήταν η «Ανθολογία Ηλείων Λογοτεχνών» που επιμελήθηκε το 1981, και σε αγαστή συνεργασία με τους συντελεστές αυτής της εκπομπής. Τα σχέδια που το κοσμούν επιμελήθηκε η Μαρία Τόλη, εκλεκτή κεραμίστρια και αγαπημένη σύντροφος του ποιητή.

Στις 33 σελίδες του βιβλίου ο εξ Ανδραβίδας ποιητής αφήνει την ψυχή του να πορευτεί ελεύθερα και αβίαστα, από τον μέσα κόσμο της προς τον έξω και αντίστροφα, από τον τόπο της τωρινής του διαμονής προς τον γενέθλιο και αντίστροφα, μέσα από τη νοσταλγία, την ανάμνηση ενός όχι και τόσο μακρινού παρελθόντος, από την αναβίωση, ως ένα σημείο, ερώτων ανεκπλήρωτων που δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ κι ούτε τώρα φαίνεται ότι κάτι οδηγεί στην ολοκλήρωσή τους. Και αυτό γιατί η νοσταλγική επιστροφή σε αυτό το παρελθόν δεν βρίσκει παρά μόνο τα συντρίμμια των πραγμάτων και μόνο, τα ερείπια της συλλογικής και προσωπικής ιστορίας και τα κάποτε αγαπημένα πρόσωπα ως φθαρμένες από το χρόνο φωτογραφίες στους ετοιμόρροπους τοίχους των σπιτιών, ενώ μέσα στο λόγο του διασώζονται κάποια στοιχεία από φωνές και μνήμες ποιητών όπως ο Γιώργος Σεφέρης ή ο Γιώργης Παυλόπουλος. Ας ακούσουμε τον ίδιο να απαγγέλλει ένα του ποίημα:

«Εδώ που κόβεται ο λογισμός στα δύο.
Εδώ που ο λόγος σπόρος γίνεται
αποτυπώνοντας τις μέρες
που διαβήκανε σε φως
για να καρπίσει εποχή καινούρια.
Εδώ που χώρα μοναξιάς αρχίζει.
Μια πέτρα απόμεινε για να μετρά
τους στεναγμούς του ήλιου.
Το πράσινο χορτάρι θημωνιές ν’ αλλάζει χρώμα.
Ούτε ένα δέντρο να σε ντύσει τη σκιά του.
Ούτε πηγάδι, τα νερά να καθρεφτίσουνε τη δίψα σου.
Ρίζες υφαίνουνε τη γη,
των δρεπανιών η δόξα γύρω.
Τ’ αποδημητικά πουλιά,
Το φίδι που χτυπά την πέτρα αλλάζοντας πουκάμισο.
Σ’ αυτό τον τόπο τον επίπεδο
όπου του φόβου μου αντανάκλαση γλιστρώ
και σαν τον κλέφτη φτάνω…
Στον ταπεινό του χόρτου θρίαμβο
τις μέρες της γενιάς μου βλέπω.» (σελ. 21)

Η ποιητική συλλογή «Περγαμηνές», έκδοση του περιοδικού «Εκ Παραδρομής», είναι το πρώτο βιβλίο του Κωνσταντίνου Δ. Ηλιόπουλου. Ο ποιητής δεν είναι νέος και οι παλαιότεροι Πυργιώτες, ίσως, να τον θυμούνται. Ανήκει στη γενιά του «Πυργιώτικου Παρνασσού» και του περιοδικού «Οδυσσέας», μία ομάδα νέων της εποχής που έγραψαν λαμπρή οστορία στα χρόνια της Γερμανοϊταλικής Κατοχής.

Ο ποιητής όμως έφυγε από τη χώρα, μετά τις σπουδές του και ζει από τότε στις ΗΠΑ, όπου εργάζεται ως ψυχίατρος στις σωφρονιστικές φυλακές της Νέας Υόρκης, μακριά από τον γενέθλιο τόπο και την πατρίδα. Σε αυτό, ίσως, οφείλεται και το γεγονός πως ο νόστος, η νοσταλγία για τον γενέθλιο τόπο οδηγεί την ποίησή του στην εξιδανίκευση του χώρου που άφησε για πάντα και στον οποίο είχε ζήσει τα δύσκολα χρόνια της νιότης του. Η ίδια εξιδανίκευση για την πατρίδα και το παρελθόν που τα βλέπει πλέον από μακριά αλλά με μία συγκίνηση που συγκινεί με τον τρόπο της τον αναγνώστη. Χαρακτηριστικό είναι, κατά τη γνώμη μου, το ποίημα «Τα παλάτια του Νέστορα» (σελ. 15) που ακολουθεί:

«Με πέτρες στα ριζιμιά, με τοίχους από πλίθα
πεύκινα ξύλα, φωτιές και εστιάσεις
ως οι Έλληνες ανέκαθεν. Η γλώσσα ελληνική
η κοινή λαλιά που τη φέραμε από την Πύλο
ως τη Βακτριανή με τον Απολλόδωρο
και τον Ευθύδημο, η ρίζα ατάραχη, η ίδια
μιλούμενη και ηδονιζόμενη από τη γλύκα
της φωνής της, με γράμματα γραμμικά
με κτήτορες, με ήρωες της φυλής
με σοφία και φρόνηση και οδύνη
χαραγμένη στον πηλό, στις πέτρες
σε πάπυρους και περγαμηνές
στα μουσεία, στην ποίηση, στη ζωή μου.
Σοφέ Γέρο, αιώνιε, λατρεία της νεότητάς μου
ίνδαλμα της φυλής, πατέρα του έθνους
αγάπα μας εμάς που φύγαμε από την Πύλο
και φέραμε το κρασί σου στη Βαρβαρική, στους ξένους.
Είμαστε ακόμη παιδιά σου, πατέρα της φυλής».

Φανερή η επίδραση του Καβάφη και ο υφέρπων σωβινισμός, καθώς και μία αδεξιότητα στη συγκρότηση των στίχων και του ποιήματος. Αμφιβάλλει όμως κανείς πως πίσω από την Πύλο κρύβεται ο Πύργος και πίσω από τη Βακτριανή ή τη Βαρβαρική κρύβεται η Αμερική; Νομίζω πως η περίπτωση του Κωνσταντίνου Δ. Ηλιόπουλου είναι χαρακτηριστική για την πορεία χιλιάδων άλλων Ελλήνων που διέπρεψαν σε ξένες χώρες όχι τόσο ως ποιητές αλλά ως επιστήμονες και που η νοσταλγία για τη μέρα της επιστροφής και η λαχτάρα να ξαναδούν τον τόπο που τους γέννησε δεν τους εγκατέλειψε ποτέ.

Έτσι φτάσαμε αισίως και στο τέταρτο βιβλίο της αποψινής μας παρουσίασης, στην ποιητική συλλογή του Γιώργη Παυλόπουλου, τα «Αντικλείδια», των εκδόσεων «Στιγμή». Ο Γιώργης Παυλόπουλος είναι ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς και έχει εκδώσει μέχρι στιγμής άλλες δύο ακόμη ποιητικές συλλογές, «Το Κατώγι», το 1971 από τις εκδόσεις «Ερμής» και «Το Σακί», «Κέδρος» 1980.

Για το έργο αυτού του ποιητή, που η ύπαρξή του τιμάει την πόλη του Πύργου αλλά και την Ηλεία και την Ελλάδα ολόκληρη γενικότερα, προγραμματίζουμε να του αφιερώσουμε ολόκληρη την επόμενη εκπομπή του σταθμού. Έτσι σήμερα θα σταθούμε για λίγο στις φρεσκοτυπωμένες σελίδες του ανά χείρας βιβλίου με κάποιες ολίγιστες παρατηρήσεις, αφήνοντας το λόγο του ποιητή να ακουστεί όσο το δυνατόν περισσότερο. Ίσως αυτό να έχουν περισσότερο ανάγκη να ακούσουν οι ακροατές.

Στα «Αντικλείδια» που συνάμα θα μπορούσε να πει κανείς πως είναι και ένα βιβλίο ποιητικής, σε ένα σχετικά μεγάλο μέρος του, κυριαρχούν, από την αρχή μέχρι το τέλος του βιβλίου, ο έρωτας και το όνειρο. Θα έλεγε κανείς, αν δεν ήξερε με πόση επιμέλεια και μαεστρία δουλεύει τα ποιήματά του, ότι ο ποιητής δεν κάνει τίποτ’ άλλο εδώ από το να αφηγείται με επιτυχία τα όνειρα και τις φαντασιώσεις του, που κάποτε μετατρέπονται σε εφιάλτες δυσπολέμητους.

Όμως αυτό είναι που γίνεται ποίηση, μέσα από μια γλώσσα μεστή και συνάμα απλή και λαϊκή, με εικόνες γεμάτες από ζωηρότητα, στιλπνότητα και καθαρότητα, με στίχους πλήρεις αισθήματος και νοήματος, με μία επιτυχημένη αφηγηματικότητα που θα ταίριαζε απόλυτα στο πλάσιμο παραμυθιών από έναν σπουδαίο τεχνίτη του είδους αυτού. Η χρήση, λοιπόν, τρόπων που χρησιμοποιεί κυρίως το παραμύθι, αλλά και ο Μπόρχες και άλλοι σπουδαίοι τεχνίτες της ποίησης, η προσπάθεια για την παραμυθία και την ευχαρίστηση του αναγνώστη, η προφορική, κατά κύριο λόγο, λαλιά, ο έντονος λυρισμός, η πλήρης εναρμόνιση του πραγματικού με το φανταστικό, η υποκρυπτόμενη σε πολλά ποιήματα δραματικότητα κάνουν, κατά τη γνώμη μου πάντα, «Τα Αντικλείδια» ένα από τα σημαντικότερα βιβλία ποίησης που κυκλοφόρησαν το χρόνο που μας πέρασε (1988).
Σήμερα θα σας διαβάσω ολόκληρο το ποίημα «Το παιδί και οι ληστές» που με συγκινεί ιδιαίτερα. Ελπίζω κι εσάς.

« Ήταν ένα παιδί και κάτω απ’ το κρεβάτι του
πλαγιάζανε τις νύχτες δυο ληστές.
Άκουγε κάθε νύχτα τα μαχαίρια τους
άκουγε τα σκοτεινά τους λόγια.
Κι έλεγε ο ένας να τον πάμε στα βουνά
να τον κάνουμε ληστή.
Κι έλεγε ο άλλος να του βγάλουμε τα μάτια
να τον κάνουμε ζητιάνο βιολιτζή.
Κάθε νύχτα το παιδί τρελό από το φόβο του
μέσ’ από κάμαρες και σκάλες και διαδρόμους
τους ξέφευγε για να χωθεί στην αγκαλιά της.
Κι εκείνη το ‘παιρνε και το χάιδευε
το κοίμιζε πάντα με το ίδιο παραμύθι:
Ήταν ένα παιδί και κάτω απ’ το κρεβάτι του
πλαγιάζανε τις νύχτες δυο ληστές.
Άκουγε κάθε νύχτα τα μαχαίρια τους
άκουγε τα σκοτεινά τους λόγια.
Κι έλεγε ο ένας να τον πάνε στα βουνά
να τον κάνουνε ληστή.
Κι έλεγε ο άλλος να του βγάλουνε τα μάτια
να τον κάνουνε ζητιάνο βιολιτζή.
Κάθε νύχτα το παιδί τρελό από το φόβο του
μέσ’ από κάμαρες και σκάλες και διαδρόμους
τους ξέφευγε για να χωθεί στην αγκαλιά της.
Κι εκείνη το ‘παιρνε και το χάιδευε
το κοίμιζε πάντα με το ίδιο παραμύθι:
Ήταν ένα παιδί και κάτω απ’ το κρεβάτι του
πλαγιάζανε τις νύχτες δυο ληστές…»

Μία αφήγηση κυκλική, που επαναλαμβάνεται συνεχώς, που δεν τελειώνει ποτέ και μπορείτε να την επαναλάβετε όσο αντέχει ο οργανισμός σας, η εκπομπή όμως τελειώνει εδώ. Θα είμαστε και πάλι μαζί την ίδια ημέρα και ώρα.

The following two tabs change content below.
ΑΝΔΡΕΑΣ ΦΟΥΣΚΑΡΙΝΗΣ

ΑΝΔΡΕΑΣ ΦΟΥΣΚΑΡΙΝΗΣ

Ο Ανδρέας Φουσκαρίνης σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και εργάστηκε για 36 έτη στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές: «Πρελούντιο» (1980), «Συμπληγάδες Πέτρες και άλλα συναφή» (1982), «Περικαλλείς διηγήσεις Χριστοφόρου του Πατζινακίτου» (1983). Επίσης, την «Ανθολογία Ηλείων Λογοτεχνών», 1981 με τη συνεργασία των: Γιώργου Γώτη και Διονύση Κράγκαρη, τη μελέτη : «Η ανολοκλήρωτη κοινωνία του Μεσοπολέμου στο βιβλίο του Δημήτρη Χατζή: Το Τέλος της Μικρής μας Πόλης» (1990), την ποιητική συλλογή «Φρυκτωρίες» (2010) και τον τόμο «Άνθη της Εσπερίας» (1994) που περιλαμβάνει μεταφράσεις ποιημάτων των Έλιοτ, Πάουντ, Πρεβέ, Απολλιναίρ, Πλαθ, Λήβι, Αρχίλοχου του Πάριου και άλλων. Έχει συνεργαστεί στην έκδοση των περιοδικών: «Ανδρέας Καρκαβίτσας» και «Διάλογος» της Μορφωτικής Ένωσης Λεχαινών, «Εκ Παραδρομής» της Πολιτιστικής Εταιρίας «Φράγμα» και «Δροσελή» της Κίνησης των Πολιτών για την Οικολογία και το Περιβάλλον των Λεχαινών

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή