Έρχονται οι Τούρκοι (β)

by Times Newsroom 1
Share this
  • Τζορτζ Χόρτον*

Ένας Αμερικανός μου ανέφερε ότι είδε Τούρκους να χτυπάνε μέχρι θανάτου έναν άνδρα. “Τον σκότωσαν στο ξύλο. Τον χτυπούσαν με γκλομπ και τον έδερναν με τέτοια αγριότητα, ώστε όταν τον παράτησαν στο δρόμο δεν του είχε μείνει ούτε ένα κόκαλο γερό. Τον τσάκισαν κυριολεκτικά τον άνθρωπο”. Ήταν πολύ δύσκολο να συγκεντρώσω αντικειμενικές πληροφορίες για όσα συνέβαιναν. Οι περισσότεροι αυτόπτες μάρτυρες ήταν απρόθυμοι να καταθέσουν όσα είχαν δει, για να μην προκαλέσουν την εκδικητική μανία των Τούρκων.

Ένας άλλος Αμερικανός, αντιπρόσωπος εταιρείας καπνών, ήρθε κάποια στιγμή στο προξενείο κάτωχρος και τρέμοντας σύγκορμος. Μου ανέφερε ότι μόλις έστριψε στη γωνία του προξενείου είδε κάτι φρικτό. Τούρκοι στρατιώτες είχαν σταματήσει υποτίθεται για έλεγχο έναν ηλικιωμένο και κάτι του έλεγαν. Ο γέρος σήκωσε τα χέρια ψηλά σε μια κίνηση ικεσίας. Τότε ένας από τους στρατιώτες έβγαλε το σπαθί του, έκοψε τα χέρια του ανθρώπου και άρχισε να τον κατακρεουργεί.

Στο μεταξύ το πλιάτσικο είχε πάρει τη μορφή σχεδόν επίσημης λαφυραγώγησης. Όλα τα υπάρχοντα των χριστιανών από παζάρι και τον αρμενικό τομέα μεταφέρονταν στα προάστια της Σμύρνης με αραμπάδες – όπως με αραμπάδες μετέφεραν και τα πτώματα των νεκρών Αρμενίων, λες και ήταν σφαχτάρια.

Το ακόλουθο περιστατικό αναφέρεται και στο μήνυμα που διαβίβασα στο Κέντρο στις 12 Σεπτεμβρίου του 1922. Είχα στείλει τότε το εξής τηλεγράφημα: “Ομάδα Αμερικανών είδε εννέα χειράμαξες στις οποίες οι Τούρκοι είχαν στοιβάξει πτώματα και τα μετέφεραν στη συνοικία του Κονακίου, δηλαδή του Κυβερνείου. Άλλη ομάδα Αμερικανών είδε τρία τέτοια καρότσια με πτώματα στην περιοχή του σιδηροδρομικού σταθμού”.

Ο υποπλοίαρχος Hepburn, ένας από τους αξιωματικούς του ναυτικού μας στη Σμύρνη, μέτρησε μια μέρα τριάντα πέντε πτώματα στο δρόμο που πάει στον Παράδεισο, ένα μικρό χωριό κοντά στη Σμύρνη όπου βρίσκεται και το Αμερικανικό Κολέγιο.

Στο Μπουτζά, που κατοικείται κυρίως από Βρετανούς και άλλους Λεβαντίνους, υπήρχε μια γνωστή και πλούσια οικογένεια Ολλανδών ονόματι De Jong. Με πληροφόρησαν ότι τούρκοι στρατιώτες δολοφόνησαν τον πατέρα και τη μητέρα De Jong. Τις λεπτομέρειες που παραθέτω μου τις ανέφερε ο κύριος Francis Blackler, διακεκριμένο μέλος της αμερικανικής παροικίας της Σμύρνης, επικεφαλής της γνωστής εταιρείας Griffith που είχε πολλές δοσοληψίες με την Αμερική. Το όνομα του συγκεκριμένου μάρτυρα μπορώ να το αναφέρω, γιατί τόσο αυτός όσο και η γυναίκα του δε σκέφτονται να ξαναγυρίσουν ποτέ στη Σμύρνη – τουλάχιστον όσο επικρατεί εκεί η παρούσα κατάσταση.

“Πιστεύω”, μου είπε ο κ. Blackler, “ότι ήμουν ο πρώτος που είδα και αναγνώρισα τα πτώματα των De Jong. Μπήκα τυχαία σε ένα δρόμο απ’ όπου εκείνη την ώρα έβγαινε μια ίλη του τουρκικού ιππικού και είδα δυο σώματα πεσμένα στο δρόμο. Έσκυψα να δω ποιοι ήταν και αν ζούσαν ακόμα. Έβγαλα αυθόρμητα μα κραυγή, γιατί έπαθα σοκ. ‘Μα αυτός είναι ο κύριος De Jong!’ φώναξα. Κοιτώντας το πρόσωπο της νεκρής γυναίκας, διαπίστωσα ότι επρόκειτο για τη σύζυγο του γνωστού εμπόρου. Τα σώματά τους ήταν διάτρητα από σφαίρες. Ενημέρωσα αμέσως τους συγγενείς τους και μετά πήραμε από εκεί τους νεκρούς για να τους θάψουμε”.

Την ίδια μέρα ο Sir Harry Lamb, ο διακεκριμένος και ικανός γενικός πρόξενος της Βρετανίας στη Σμύρνη, ήρθε και μου ζήτησε μια χάρη. Ήθελε να στείλω δυο αυτοκίνητα στο Βουρνόβα για να πάρουμε από εκεί το γιατρό Murphy και τις γυναίκες της οικογένειάς του. Επειδή οι περισσότεροι αμερικανοί πολίτες της Σμύρνης είχαν δικά τους μεταφορικά μέσα, το προξενείο μας μπορούσε να διαθέσει όχι μόνο το δικό μου αυτοκίνητο αλλά και αρκετά άλλα. Έτσι, αποφάσισα να εξυπηρετήσω την κατάσταση.

Ο γιατρός Murphy ήταν απόστρατος χειρουργός και είχε υπηρετήσει στο βρετανικό στρατό, στην Ινδία. Ο ηλικιωμένος απόστρατος ζούσε με τις δυο κόρες του σε ένα πανδοχείο του Βουρνόβα. Όπως μου είπε ο βρετανός πρόξενος, τούρκοι στρατιώτες εισέβαλαν στο σπίτι του γέρου γιατρού και τον “καθησύχασαν” ότι δεν είχε λόγους να φοβάται, αφού τους ενδιέφεραν μόνο οι γυναίκες του σπιτιού. Οι κόρες του, ευτυχώς, είχαν κρυφτεί στη σοφίτα, αλλά δεν είχε την ίδια τύχη και η όμορφη νεαρή υπηρέτριά τους. Προσπάθησαν να την τραβήξουν, αλλά η κοπέλα αρπάχτηκε από τα γόνατα του γέρου γιατρού ικετεύοντάς τον να τη σώσει. Ο απόμαχος ήρωας έκανε ό,τι του επέτρεπαν οι λιγοστές του δυνάμεις για να απωθήσει τους Τούρκους, αλλά τον χτύπησαν στο κεφάλι με τον υποκόπανο των όπλων τους, τον κλότσησαν και κατάφεραν να αρπάξουν το κορίτσι. Στη συνέχεια το έσυραν έξω για να κάνουν αυτό που ήθελαν. Ο βρετανός πρόξενος μου είπε ότι η κατάσταση του γιατρού ήταν απελπιστική και ότι οι γυναίκες του σπιτιού κόντευαν να πεθάνουν από το φόβο τους. Έστειλα τα αυτοκίνητα που μου ζητήθηκαν και η οικογένεια του Murphy μεταφέρθηκε στη Σμύρνη. Ο ηλικιωμένος γιατρός όμως υπέκυψε στα τραύματά του.

Ο αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος έτυχε να με επισκεφθεί στο προξενείο λίγη ώρα προτού τον σκοτώσουν. Μαζί του ήταν και ο αρμένιος αρχιεπίσκοπος. Ο Χρυσόστομος φορούσε το μαύρο ράσο του και το πρόσωπό του ήταν κατάχλομο. Ήταν η τελευταία φορά που είδα αυτό τον άγιο άνθρωπο ζωντανό. Υπήρξε σταθερά αμερικανόφιλος και έκανε τα πάντα για να στηρίξει τα αμερικανικά μορφωτικά ιδρύματα στη Σμύρνη. Αμφιβάλλω αν υπάρχει έστω και ένα μέλος των ξένων ιεραποστολών ή των εκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων που να μπορεί να αμφισβητήσει τα λόγια μου. Επισκεπτόταν συχνά όλα αυτά τα κέντρα και ασχολούνταν με τα προβλήματα των μελών τους.

Όταν κάθισε στο γραφείο μου, είχα την εντύπωση ότι στα χαρακτηριστικά του έπεφτε ήδη η σκιά του επερχόμενου θανάτου του. Μερικοί από εκείνους που θα διαβάσουν αυτές τις αράδες – ίσως ελάχιστοι – θα καταλάβουν σίγουρα τι εννοώ. Έχω δει τουλάχιστον δυο φορές στη ζωή μου αυτή τη σκιά σε πρόσωπα ανθρώπων και ήμουν βέβαιος και τις δυο φορές ότι σύντομα θα πεθάνουν.

«Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος εκρεουργήθη», γράφει στις 2 Σεπτεμβρίου 1922 η εφημερίδα ¨Ελεύθερον Βήμα»…

Ο αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος πίστευε στην ένωση των Εκκλησιών. Ήξερε ότι έτσι θα κήρυτταν πιο αποτελεσματικά το λόγο του Κυρίου και θα φρόντιζαν για ένα καλύτερο μορφωτικό υπόβαθρο των κληρικών της Ανατολής. Οι δυο ιερωμένοι ούτε που έθεσαν προς συζήτηση το προσωπικό πρόβλημα που αντιμετώπιζαν. Ήρθαν να με δουν για να μου ζητήσουν να κάνω ό,τι μπορώ για να σώσω τους κατοίκους της Σμύρνης.

Έχουν ακουστεί διάφορες εκδοχές για το θάνατο του Χρυσόστομου. Το βέβαιο είναι – σε αυτό το σημείο συμφωνούν όλες οι μαρτυρίες – πως τον σκότωσε ο όχλος των Οθωμανών. Από τα γραφεία της αρχιεπισκοπής τον πήραν ένα τούρκος αξιωματικός και δυο στρατιώτες. Του είπαν ότι ήθελε να τον δει ο Νουρεντίν Πασάς. Σύμφωνα με πληροφορίες, αυτός ήταν και ο εμπνευστής του σχεδίου εξόντωσης του μητροπολίτη. Ουσιαστικά παρέδωσε τον ιερέα στο φανατισμένο όχλο για να τον ξεφορτωθεί ρίχνοντας τις ευθύνες στους “αγανακτισμένους Τούρκους”. Πρόκειται για μια εικασία που δεν μπόρεσα να τεκμηριώσω με στοιχεία. Γεγονός παραμένει ότι ο Χρυσόστομος βρήκε το θάνατο στα χέρια του όχλου. Τον έφτυσαν, του ξερίζωσαν τη γενειάδα, του έσκισαν τα ρούχα, τον μαχαίρωσαν και στο τέλος άρχισαν να τον σέρνουν στους δρόμους.

Πηγή: sigmalive.com

Τα μοναδικά αμαρτήματα του Χρυσόστομου ήταν ο πατριωτισμός και η ικανότητά του. Πίστευε στην εξάπλωση της φυλής του, στόχο τον οποίο υπηρέτησε πιστά. Ο γάλλος πρόξενος του πρόσφερε άσυλο και του συνέστησε να δεχτεί μερικούς γάλλους ναύτες σαν συνοδεία για την ασφάλειά του, αλλά ο Χρυσόστομος αρνήθηκε λέγοντας ότι ήταν καθήκον του να παραμείνει με το ποίμνιό του μέχρι τέλους. Μου είχε πει, θυμάμαι, τα εξής:”Είμαι σαν τον ποιμένα. Δεν μπορώ να αφήσω το ποίμνιό μου”. Ο αρχιεπίσκοπος βρήκε μαρτυρικό θάνατο και του αξίζουν ύψιστες τιμές για την προσφορά του στην ελληνική εκκλησία και στην κυβέρνηση της πατρίδας του. Του αξίζει ο θαυμασμός όλων των ανθρώπων οι οποίοι είναι σε θέση να εκτιμήσουν το θάρρος τη στιγμή που βρίσκεσαι αντιμέτωπος με ένα φρικτό θάνατο.

Ο Πολύκαρπος, ο πολιούχος άγιος της Σμύρνης, είχε καεί ζωντανός στο στάδιο που βρίσκεται πάνω από την πόλη και ο Χρυσόστομος δίκαια τοποθετείται δίπλα του. Οι Τούρκοι περιδιαβαίνουν ανενόχλητοι τη χώρα των Επτά Πόλεων, χωρίς να διαμαρτύρεται καμιά χριστιανική κυβέρνηση. Να όμως που έσωσε την τιμή των όπλων ο ίδιος ο Χρυσόστομος. Η τελευταία πράξη του δράματος, που σήμανε την εξάλειψη της χριστιανοσύνης, φωτίστηκε από τον ηρωικό θάνατο και τη σθεναρή μέχρι τέλους άμυνα του τελευταίου χριστιανού μητροπολίτη.

Συνεχίζεται

*George Horton, Αναφορικά με την Τουρκία. Προξενικά ντοκουμέντα των ΗΠΑ. Μετάφραση από τα αγγλικά: Όλγα Μαύρου. Εκδόσεις Λιβάνη. Αθήνα 1992.

Αφιερωμένο στην Κυρία Ρεπούση) Τζωρτζ Χόρτον | Greek National Pride

Ο Τζορτζ Χόρτον (George Horton, 11 Οκτωβρίου 1859 – 1942) ή στην εξελληνισμένη μορφή του Γεώργιος Χόρτον ήταν Αμερικανός διπλωμάτης, ποιητής και φιλέλληνας. Ο Χόρτον ήταν μέλος του διπλωματικού σώματος των ΗΠΑ, και υπηρέτησε σε διάφορες θέσεις ως πρόξενος, πρωταρχικά στην Ελλάδα, στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού. Υπηρέτησε επίσης σε δύο διαφορετικές περιόδους και στη Σμύρνη, από 1911 μέχρι 1917 όταν οι ΗΠΑ άνοιξαν διπλωματικές σχέσεις με την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη περίοδο 1919-1922 στη διάρκεια της ελληνικής «κατοχής» της Σμύρνης στη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Ο Τζορτζ Χόρτον γεννήθηκε στις 11 Οκτωβρίου του 1859 στο Φαίρβιλ (Fairville) ή Φαίρβιου (Fairview) της Νέας Υόρκης. Το 1909 παντρεύτηκε την Ελληνοαμερικανίδα Αικατερίνη Σακοπούλου (Catherine Sacopoulo).

Σήμερα ο Χόρτον είναι περισσότερο γνωστός για το βιβλίο του που αναφέρεται στα γεγονότα που οδήγησαν στην πυρκαγιά και καταστροφή της Σμύρνης, και σ΄ εκείνα που συνέβησαν κατά τη διάρκειά της, το 1922, στα οποία και υπήρξε αυτόπτης μάρτυς. Το βιβλίο εκδόθηκε το 1926 και ο τίτλος του «Η Μάστιγα της Ασίας» (The Blight of Asia) αναφέρεται σ’ αυτό που ο Χόρτον θεωρούσε αποτρόπαιη συμπεριφορά των Τούρκων, και κατ’ επέκταση, ολόκληρου του Ισλάμ.

Ο Χόρτον ήταν άνθρωπος των γραμμάτων. Υπήρξε εμβριθής μελετητής τόσο της ελληνικής, όσο και της λατινικής γλώσσας. Μετέφρασε ποιήματα της Σαπφούς στην αγγλική. Έγραψε έναν οδηγό για την ερμηνεία της Αγίας Γραφής. Έγραψε διάφορα μυθιστορήματα κι ήταν γνωστός δημοσιογράφος στο Σικάγο, μέλος της «αναγέννησης του Σικάγο».

Ο Χόρτον άρχισε τη σταδιοδρομία του ως δημοσιογράφος ασχολούμενος με τη φιλολογία, πρώτα ως φιλολογικός επιμελητής της εφημερίδας Chicago Times-Herald (1899-1901) και μετά ως διευθυντής σύνταξης της λογοτεχνικής συμπληρωματικής έκδοσης της εφημερίδας Chicago American (1901-1903). Ο Χόρτον ήταν επίσης επαγγελματίας διπλωμάτης και αγάπησε την Ελλάδα. Έγινε Αμερικανός πρόξενος στην Αθήνα το 1893, όπου προώθησε ενεργά την αναγέννηση των ολυμπιακών αγώνων και ενέπνευσε τη συμμετοχή της Αμερικάνικης ομάδας. Έγραψε ένα λυρικό «οδηγό για τον επισκέπτη των Αθηνών» και συνέθεσε μια στοχαστική περιγραφή της παραμονής του στην Αργολίδα. Ο Χόρτον υπηρέτησε δύο φορές ως Πρόξενος των ΗΠΑ στην Αθήνα, από το 1893-1898 και από το 1905-1906. Ήταν επίσης Πρόξενος των ΗΠΑ στη Θεσσαλονίκη μεταξύ 1910-1911.

Μετά υπηρέτησε ως Πρόξενος των ΗΠΑ στη Σμύρνη, μέχρι τη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων των ΗΠΑ με την Οθωμανική αυτοκρατορία (1911-1917) κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Υπηρέτησε ξανά ως Πρόξενος στη Σμύρνη μετά τον πόλεμο (1919-1922) και παρέμεινε εκεί μέχρι που ξέσπασε η μεγάλη φωτιά της Σμύρνης στις 13 Σεπτεμβρίου του 1922 (ν.η.), περνώντας τις τελευταίες ώρες πριν την εκκένωση υπογράφοντας άδειες γι’ αυτούς που είχαν δικαίωμα στην προστασία των ΗΠΑ και σε μεταφορά στον Πειραιά. Με δική του μάλιστα παρέμβαση ζητήθηκε η διάθεση δύο αμερικανικών αντιτορπιλικών προς βοήθεια του ελληνογενούς στοιχείου. Επίσης επέτρεψε σε ελληνικά ατμόπλοια ιστιοφόρα και αλιευτικά υπό αμερικανική σημαία να προσεγγίσουν και σε άλλες περιοχές των μικρασιατικών παραλίων για τη διάσωση και μεταφορά των Μικρασιατών σε παρακείμενα ελληνικά νησιά. Η συμβολή του αυτή, υπό τις επικρατούσες τότε συνθήκες υπήρξε αναμφίβολα σπουδαία και μεγάλη.

Ο Δήμος Νέας Σμύρνης σε αναγνώριση αυτής του της προσφοράς ανήγειρε μνημείο με την προτομή του στο προ της “Εστίας Νέας Σμύρνης” πάρκο και υπάρχει ονοματοθετημένη οδός προς τιμήν του στην διπλανή συνοικία του Νέου Κόσμου. Σήμερα θυμόμαστε τον Χόρτον κυρίως για την αφήγησή του με τίτλο «Η κατάρα της Ασίας», που εκδόθηκε το 1926 και αναφέρει, μεταξύ ποικίλων άλλων θεμάτων, και τη μεγάλη φωτιά της Σμύρνης η οποία κατέστρεψε τη Σμύρνη, φωτιά που άρχισε στις 13 Σεπτεμβρίου 1922.

Σύμφωνα με τον James L. Marketos, ο Χόρτον ήθελε με το βιβλίο του να επισημάνει τέσσερα βασικά σημεία.

Πρώτα, ήθελε να δείξει με παραδείγματα ότι οι καταστροφές που έγιναν στη Σμύρνη ήταν απλά «η τελευταία πράξη σ’ ένα συνεπές πρόγραμμα εξόντωσης του Χριστιανισμού σε όλη την επικράτεια της παλιάς Βυζαντινής Αυτοκρατορίας».

Δεύτερον, ήθελε να αποδείξει ότι η φωτιά της Σμύρνης ξεκίνησε από στρατεύματα του τακτικού Τουρκικού Στρατού, με, όπως το θέτει ο ίδιος, «σταθερή πρόθεση, σύστημα, και προσοχή σε μικρές λεπτομέρειες».

Τρίτον, ήθελε να τονίσει ότι οι Σύμμαχοι του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου τοποθέτησαν με αναίσχυντο τρόπο τα ιδιοτελή πολιτικά και οικονομικά συμφέροντά τους υπεράνω της δυσάρεστης θέσης των πολιορκημένων χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας, επιτρέποντας έτσι να εκτυλιχθεί η Καταστροφή της Σμύρνης χωρίς καμιά αποτελεσματική αντίσταση, και, όπως είπε, «χωρίς ούτε καν μια λέξη διαμαρτυρίας από καμιά πολιτισμένη κυβέρνηση».

Και τέταρτο, ήθελε να εξηγήσει ότι οι ευλαβείς Δυτικοί Χριστιανοί αυταπατώνταν, αν σκέπτονταν ότι έκαναν ιεραποστολική πρόοδο στον μουσουλμανικό κόσμο.

Τον καιρό που εκδόθηκε το βιβλίο ο Χόρτον είχε παραιτηθεί από τη διπλωματική αποστολή του κι έγραφε ως ιδιώτης, παραθέτοντας τις παρατηρήσεις τις δικές του και των ανθρώπων που αναφέρει. Η αφήγησή του θεωρείται από κάποιους αμφιλεγόμενη, όπως και η ίδια η φωτιά.

Share this

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή