Ερρίκος Χάινε: Εννοούσε τον σοσιαλισμό αποκλειστικά από την ηθική του πλευρά και ποτέ από την κρατικο-οικονομική

by Times Newsroom 1
  • Γράφει ο Ερανιστής

Ο Ερρίκος Χάινε (Christian Johann Heinrich Heine), ένας από τους σημαντικότερους Γερμανούς ποιητές του 19ου αιώνα, είχε επηρεαστεί σε μεγάλο βαθμό από τις ιδέες των ουτοπιστών σοσιαλιστών (Σεν Σιμόν), ενώ διατηρούσε στενή προσωπική φιλία με τον θεμελιωτή του επιστημονικού σοσιαλισμού Καρλ Μαρξ. Ήταν μια φιλία που κράτησε μέχρις ότου, το 1845, η πρωσική κυβέρνηση απέλασε τον Μάρξ.

Ο Χάινε γεννήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 1797, δηλαδή σχεδόν μαζί με τον αιώνα του, χάρη όμως την επιτηδειότητά του (ως άνθρωπος και ποιητής) κατόρθωσε να ζήσει πέρα απ’ αυτόν. Όταν πέθανε στο Παρίσι (όπου είχε καταφύγει από το 1831 σαν εμιγκρές) στις 17 Φεβρουαρίου 1856, ήταν κιόλας ώριμος για να μπει στην αιωνιότητα!

Heinrich Heine and the Muse of Poetry by Georges Moreau de Tours ...

Georges Moreau de Tours (French, 1848–1901): Heinrich Heine and the Muse of Poetry , 1894–1894

Η προσπάθεια αξιολόγησής του μας αναγκάζει να ομολογήσουμε πως όλα σχεδόν τα ποιήματά του, που άλλοτε είχε εκθειάσει η αστική τάξη της Ευρώπης, από “Το βιβλίο των τραγουδιών” του, έχουν τώρα αποσαθρωθεί. Όλα αυτά τα τόσο επεξεργασμένα μελωδικά ποιήματα, όλες αυτές οι εκλεπτυσμένες απομιμήσεις λαϊκών τραγουδιών, που άλλοτε ήταν τόσο αγαπητά, όλες αυτές οι τολμηρές λυρικές αιχμές και ειρωνείες έχουν πια παλιώσει.. Μονάχα το “Ρομαντσέρο” κσι προπάντων “Οι θρήνοι” του διατηρούν ακόμα τη γνήσια φωνή τους. Κι όμως, μέσα σ’ αυτόν τον όγκο των στίχων, αιωρείται κάτι το μεθυστικό, κάτι που συναρπάζει τα νεύρα, κάτι το μελωδικό που προκαλεί το ρίγος.

Στη μουσική δωματίου της λυρικής ποίησης του Χάινε,παίζει ασφαλώς ένας βλάσφημος κωμωδός των αισθημάτων που προκαλεί μερικές φορές την αγανάκτηση με τις παραφωνίες του. Είναι όμως και ένας άλλος εκεί που σταλάζει τα διάφανα μαργαριτάρια της ομορφιάς μιας ολόκληρης ανθρώπινης πονεμένης ψυχής. Χάρη σ’ αυτόν τον δίκαιο και εκλεκτό, ο Χάινε κατέχει ακόμα μια από τις πρώτες θέσεις στη γερμανική λυρική ποίηση.

Ο πεζογράφος Χάινε δεν είναι εκείνος ο γερμανός συγγραφέας, που μερικοί ήθελαν να εκθειάσουν σαν τον γερμανό Βολτέρο! Πολλοί άλλοι συγγραφείς έχουν επιδείξει μεγαλύτερη μαστοριά στον τομέα της κοσμικής πρόζας. Σπάνια όμως συνέβη ένας γερμανός συγγραφέας να συνδυάζει την κοσμικότητα με τέτοιο πνευματικό περιεχόμενο, όπως ο Χάινε.

Μερικοί τον θεωρούν σαν κλασικό της επιφυλλίδας κι αυτό είναι σωστό αν μπορεί κανείς να επεκτείνει την έννοια του κλασικού σε κάτι που δεν έχει καμιά σχέση μαζί του. Ναι, ο Χάινε είναι βέβαια ο καλύτερος επιφυλλιδογράφος. Η αξία του όμως δεν εξαντλείται σ’ αυτό. Ήταν, βέβαια, απόλυτα κάτοχος των εκφραστικών μέσων της δημοσιογραφίας που την καλλιέργησε ώς την τελειότητα κατά τα χρόνια που έμενε στο Παρίσι.

Ωστόσο, υπήρχε πάντοτε μέσα του κάποιος ρομαντισμός και μια χωρίς πατρίδα αχασβηρική πνευματικότητα. Γι’ αυτό τα πεζά του δεν έχουν παλιώσει, ακόμα κι εκεί όπου είναι πολιτικά χρωματισμένα. Οι διάφορες όψεις του (σαν συβαρίτης του πνεύματος και σαν παθιασμένος μαχητής), έκαναν μερικούς να τον θεωρήσουν ανειλικρινή. Άλλοι κατηγόρησαν τον προκλητικό κυνισμό του κι άλλοι τα έβαλαν μαζί του απλώς λόγω της εβραϊκής του καταγωγής.

Η γλυφίδα της εποχής διαμόρφωσε το πρόσσωπο και την έκφραση αυτού του ανθρώπου, του σωματικά ανήμπορου και πνευματικά αλύγιστου, όπως τον περιγράφει ο Λέβιν Σούκινγκ:

Κειτόταν παράλυτος στο κρεβάτι απ’ όπου ανασηκώθηκε με κόπο για να μας δώσει το χέρι του. Η άλλοτε ροδαλή, όλο υγεία, όψη του, είχε τώρα δώσει τη θέση της σε μια κερένια μάσκα. Όλα του τα χαρακτηριστικά είχαν λεπτύνει και είχαν αποκτήσει μια πνευματική διαφάνεια που έδιναν στο πρόσωπό του μια απόκοσμη ομορφιά, μια πραγματική όψη Χριστού”.

Portrait of the poet Heinrich Heine (1797-1856), 1827 (14896958)

Αυτός ο συνεχώς άρρωστος άνθρωπος, από καιρό είχε απομακρυνθεί από τη λογοτεχνία του “Πνεύματος της εποχής”. Η αριστοκρατική στάση του σαν καλλιτέχνη αγανακτούσε με τις πληβειακές τάσεις των ιδεών που άλλοτε υποστήριζε, γιατί έβλεπε σ’ αυτές τον επερχόμενο αιώνα των μαζών. Αναθεώρησε τις απόψεις του για τη μοναρχία και τη θρησκεία. Όσο για το σοσιαλισμό, τον εννοούσε αποκλειστικά από την ηθική του πλευρά και ποτέ από την κρατικο-οικονομική.

Ύστερα από πολλές δοκιμασίες, ο Χάινε στράφηκε από ένστικτο, αλλά και συνειδητά, στην επιδίωξη του μοναδικού σκοπού που έχει κάθε καλλιτέχνης στη δική του αλλά και στη δική μας εποχή: να οικοδομήσει δηλαδή ένα κράτος της τέχνης, πάνω στους νόμους της ίδιας της τέχνης. Ο Χάινε ήταν βέβαιος ότι “ο καλλιτέχνης δεν βρίσκει όλους τους τύπους του στη φύση. Τους σημαντικότερους, τα σύμβολα των εμφύτων ιδεών, τους ανακαλύπτει στην ψυχή του”. Κανείς δεν μπορεί να καθορίσει με περισσότερη ακρίβεια, τις καλλιτεχνικές βάσεις του συμβολισμού. (Erwin Laaths, Παγκόσμιος Ιστορία της λογοτεχνίας, μετάφραση Σ. Πρωτοπαπά. Εκδ. Αρσενίδη 1963).

Η νεότητα του Χάινριχ Χάινε σφραγίστηκε από την έντονη επιρροή και την οικονομική δύναμη του εκατομμυριούχου τραπεζίτη θείου του Σαλομόν Χάινε ο οποίος ήθελε να εξαγοράσει την υπακοή του ανιψιού του με τις οικονομικές του παροχές. Ο Χάινριχ σπούδασε σε διάφορα πανεπιστήμια της Γερμανίας και πήρε πτυχίο νομικής με τη χαμηλότερη επίδοση από το πανεπιστήμιο του Γκέτινκεν το 1825. Την ίδια χρονιά ασπάστηκε τον προτεσταντισμό, προκειμένου να μπορέσει να προσληφθεί στο δημόσιο, καθώς εκείνη την εποχή οι Εβραίοι δεν μπορούσαν να εργαστούν στο δημόσιο. Τελικά δεν εργάστηκε ως δημόσιος υπάλληλος, αλλά αφοσιώθηκε στη λογοτεχνία.

Το μνημείο του Χάινε στο Ντίσελντορφ

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή