Ευρωπαϊκή Ιστορία: Ιταλική Ενοποίηση

by Times Newsroom
  • Γράφει ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΡΥΦΤΟΣ
  • Ιστορικός

Από τα μέσα του 19ου αιώνα ο εθνικισμός είχε αναστατώσει τη Γηραιά Ήπειρο. Ο Κριμαϊκός πόλεμος δεν είχε αφήσει ικανοποιημένο κανένα από τα εμπόλεμα μέρη κι έτσι δημιουργήθηκε το έδαφος για νέες διευθετήσεις. Οι ανταγωνισμοί και τα αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα μεταξύ της Μεγάλης Βρετανίας, της Ρωσίας, της Γαλλίας, της Αυστρίας και της Πρωσίας ήταν τέτοιοι που, τελικά, συνέβαλαν στην Ιταλική ενοποίηση.

Ήδη πριν από το 1848 τα εθνικά κινήματα είχαν δείξει τη δυναμικότητα και τις προθέσεις τους. Αν κι η ιταλική χερσόνησος αποτελούνταν από ένα μωσαϊκό κρατιδίων, αυτό δεν σήμαινε ότι δεν είχε εγκολπωθεί η ιδέα της ενοποίησης σε ένα ενιαίο έθνος-κράτος. Οι Ιταλοί έδειχναν να ήταν εθνικιστές αλλά, ταυτόχρονα και φιλελεύθεροι. Οραματίζονταν την εθνική παλιγγενεσία (Risorgimento) η οποία, ωστόσο, δεν είχε μόνο μια εκδοχή. Άλλοι έβλεπαν μια ομοσπονδοποίηση του ιταλικού κράτους υπό την προεδρία του Πάπα κι άλλοι την ενοποίηση υπό μια συνταγματική μοναρχία θεμελιωμένη πάνω στο βασίλειο της Σαρδηνίας.1 Βασικό μέλημα όσων επεδίωκαν την ενοποίηση της χώρας ήταν η εκδίωξη των Αυστριακών από τα ιταλικά εδάφη. Ο άνθρωπος που με τις επιλογές του μπόρεσε να βοηθήσει τα μέγιστα στην πραγμάτωση της ιταλικής ενοποίησης ήταν ο πρωθυπουργός της Σαρδηνίας, Καβούρ. Προσπάθησε να εκμεταλλευθεί τα αντικρουόμενα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων προς όφελος των επιδιώξεών του. Συνήψε μυστική συμφωνία με τον Ναπολέοντα Γ’ κι ετοίμασε απελευθερωτικό πόλεμο. Προχώρησαν σε πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον των Αυστριακών και πέτυχαν σημαντικές νίκες. Οι συγκρούσεις σταμάτησαν απότομα καθώς ο Ναπολέων συνήψε ειρήνη με τους Αυστριακούς. Παρά την απογοήτευση του Καβούρ, ο στόχος της εδαφικής επέκτασης της Σαρδηνίας είχε επιτευχθεί.2

Ένα δεύτερο καθοριστικό βήμα αποτέλεσε η δράση του Γαριβάλδη, ενός επαναστάτη που κατόρθωσε να απελευθερώσει τη Σικελία και τη Νάπολη. Τα εδάφη που βρίσκονταν υπό τον έλεγχό του τα παρέδωσε στον βασιλιά της Σαρδηνίας κι έτσι ο Βίκτωρ Εμμανούηλ Β’, έχοντας υπό την κυριαρχία του το μεγαλύτερο μέρος της χώρας, πήρε τον τίτλο του βασιλιά της Ιταλίας, στις 17 Μαρτίου 1861. Η ολοκλήρωση της ιταλικής ενοποίησης έγινε με την κατάληψη της Βενετίας και της Ρώμης από Ιταλούς στρατιώτες, τον Σεπτέμβριο του 1870. Για να συμβεί αυτό, καθοριστική υπήρξε η στάση της Πρωσίας η οποία νίκησε πρώτα την Αυστρία (1866) και στη συνέχεια τη Γαλλία (1870).3

Συνοπτικά, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η ιταλική ενοποίηση πραγματοποιήθηκε τόσο εξαιτίας του εθνικισμού που επικρατούσε στην Ευρώπη και του αγώνα των Ιταλών πατριωτών όσο και στην κατάσταση που είχε διαμορφωθεί μετά τον Κριμαϊκό πόλεμο με τις αλληλοσυγκρουόμενες επιδιώξεις των Μεγάλων Δυνάμεων. Η Γαλλία του Ναπολέοντα Γ’ ήθελε μια ανατροπή του status quo του 1815 και μια -προς όφελός της- νέα διευθέτηση. Η Μεγάλη Βρετανία αντιμετώπιζε δυσκολίες στην Ινδία και δεν μπορούσε να επιβάλει τις διεκδικήσεις της. Η Ρωσία ασχολούνταν -κυρίως- με τα εσωτερικά της ζητήματα. Ενώ η Πρωσία ακολούθησε έναν παράλληλο δρόμο με αυτόν της Ιταλίας, καθώς την ίδια περίοδο πραγματοποιούνταν κι ενοποίηση της Γερμανίας.4 Αξίζει να σημειωθεί ότι πρωτεργάτες της ιταλικής ενοποίησης ήταν ο Καβούρ κι ο Γαριβάλδης.


1 E. M. Burns, Ευρωπαϊκή Ιστορία Ο Δυτικός Πολιτισμός: Νεότεροι Χρόνοι, ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, Θεσσαλονίκη, 2006, σελ. 641-642

2 E. M. Burns, βλ. ο.π., σελ. 643-644

3 Πάνος Τσακαλογιάννης, Σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία Από τη Βαστίλη στο Τείχος του Βερολίνου 1789-1989, Τόμος Α’ Από τη Βαστίλη στην Πτώση του Μπίσμαρκ 1789-1890, εκδόσεις: Ι. Σιδερης, Αθήνα, 2009, σελ. 246

4 Πάνος Τσακαλογιάννης , βλ. ο.π. σελ. 235-237

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή