Φιλόσοφος ή τσαρλατάνος;

Βιογράφηση του Γάλλου συγγραφέα Ζορζ Μπατάιγ από τον Μισέλ Σουριά

by Times Newsroom 1

Ο ΖΟΡΖ ΜΠΑΤΑΪΓ ήταν φιλόσοφος, συγγραφέας, βιβλιοθηκονόμος, πορνογράφος και ιδρυτής των σημαντικών περιοδικών Critique and Acephale. Είχε τεράστιο αντίκτυπο στη σύγχρονη σκέψη, επηρεάζοντας συγγραφείς όπως οι Barthes, Baudrillard, Derrida, Foucault και Sontag. Πολλά από τα βιβλία του, συμπεριλαμβανομένης της περιβόητης Histoire de l’oeil και του The Accursed Share, είναι μοντέρνα κλασικά.

Σε αυτήν την καταξιωμένη πνευματική βιογραφία, ο Michel Surya δίνει μια λεπτομερή και διορατική περιγραφή του έργου του Bataille με φόντο τη ζωή του – τα ταραγμένα παιδικά του χρόνια, τη δύσκολη σχέση του με τον Andre Breton και τους σουρεαλιστές και την περίεργη θέση του ως στοχαστή της υπερβολής, που παρ’ όλα αυτά παραμένει στο επίκεντρο της γαλλικής σκέψης του εικοστού αιώνα – όλα αυτά εδώ με πλούσια και υπαινικτική πεζογραφία. Εξερευνώντας την πηγή του βίαιου ερωτισμού που συνδέει τα μυθιστορήματα του Μπατάιγ, το βιβλίο είναι επίσης ένας οδηγός για την ανάπτυξη της φιλοσοφικής σκέψης του Μπατάιγ. Εμπλουτισμένος από μαρτυρίες από τους στενότερους γνωστούς του Μπατάιγ και αποκαλύπτοντας το πλαίσιο στο οποίο εργάστηκε, ο Σουριά ρίχνει φως σε μια φιγούρα που ο Φουκώ περιγράφει ως «έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς του αιώνα».

Αυτά αναφέρονται στο σημείωμα του εκδότη του βιβλίου του Michel Surya.

Georges Bataille by Darren McAndrew 2018

Ο φιλόσοφος υποτίθεται, σύμφωνα με το έτυμον της λέξης, ότι αγαπούν τη σοφία. Εδώ και ενάμιση αιώνα φαίνονται πιο επιρρεπείς στην ενατένιση της αβύσσου θεωρώντας τη δραστηριότητα τούτη σαν μια φώτιση του νου. Αυτοσυνειδητοποιούνται σαν ένα είδος ενσάρκωσης των παλαιών σαμάνων. Και δεν θα μπορούσε να ήταν αλλιώς. Μόνο που οι σημερινές κοινωνίες είναι αλλιώτικες· και αν στις παλαιότερες ο σαμάνος ήταν ένας άγιος τρελός, στις νεότερες είναι εντελώς τρελός. Σήμερα, αυτό που κήρυττε ο Νίτσε “Γνώση ή θάνατος” ακούγεται, στην καλύτερη περίπτωση, δονκιχωτικό και στη χειρότερη, ανισόρροπο, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη και η τελική παραφροσύνη του φιλοσόφου.

Ο λόγος όμως για τον Ζορζ Μπατάιγ: “Μπατάιγ, μια πνευματική βιογραφία” (Michel Surya: Georges Bataille, an intellectual biography, Verso Books, 598 σελίδες). Ο Μπατάιγ, στοχαστής του απερινόητου, υπέρμαχος του κακού και της “πέραν του καλού” ηθικής, υπερρεαλιστής ερωτογράφος και παρεμπιπτόντως, συνοδοιπόρος του φασισμού, πέρασε τη ζωή του ατενίζοντας την άβυσσο. Έβλεπε τον εαυτό του ως ένα “τρελό στα σύγκαλά του”, παράφρονα με διαύγεια, και κήρυττε ως έργο του την ανάπτυξη μιας συνείδησης που δεν έχει τίποτα ως αντικείμενό της. Ένα φιλόδοξο εγχείρημα ανατροπής του Χούσερλ που θεωρεί τη συνείδηση, όχι ως κάτι μεμονωμένο, αλλά τη “σχέση” του υποκειμένου με το αντικείμενο. Η άβυσσος του μηδενός είναι για τον Μπατάιγ μια μαύρη τρύπα και ο ήλιος μια πρωκτική πύλη που ανοίγεται στο σκότος. Βλέποντας το 1927 τα καμώματα των πιθήκων στο Ζωολογικό Κήπο του Λονδίνου, συμπέρανε ότι είναι ένας καθρέφτης διορθωτικός της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Ο Χανς Μπέλμερ το 1944 εικονογραφώντας το πιο ξακουστό κείμενο του Μπατάιγ, “Ιστορία του ματιού”, σχεδίασε δυο διάπλατα, τυφλά μάτια, ανάμεσα σε ανοιχτά γυναικεία πόδια: το σεξ είναι χειρουργική επέμβαση, εισβολή στο σκότος και πρόγευση της εκμηδένισης.

Σχολιαρόπαιδο ακόμα ο Μπατάιγ εξήγγειλε ότι προτίθεται να αναποδογυρίσει τον κόσμο. Τούτο πετυχαίνεται με την ανατροπή των συμβατικών αληθειών του ανθρωπισμού. Δηλαδή, καθώς γράφει ο Πίτερ Κόνραντ στην Observer”, αντί της αποκόλλησης του πνεύματος από τον παράλογο και χυδαίο κόσμο του σώματος, πρέπει να γίνει το αντίθετο. Η αποθέωση του παραλογισμού και της χυδαιότητας του σώματος, με τη συνεργασία συνείδησης και πόνου ή ερωτικής βίας.

Στο σχολείο, ο Μπατάιγ τρύπαγε το χέρι του με τη μύτη τής πένας θέλοντας να αποκτήσει ανοσία στον πόνο. Ο μυστικισμός του ήταν σαν μια μυστική κλήση: η σάρκα πρέπει να υποφέρει γιατί είναι η πηγή του θανάτου. Σε όλη του τη ζωή καθόταν και κοίταγε μια σειρά φωτογραφιών (ο Σουριά παραθέτει μερικές στο βιβλίο του) από τη δημόσια εκτέλεση, το 1905, ενός Κινέζου εγκληματία. Ο καταδικασμένος δεν θανατώθηκε αμέσως, αλλά βαθμιαία με διαμελισμό και με την παροχή γενναίων δόσεων οπίου για να αντέξει τη διαδικασία. Η εικόνα του να χαμογελά στο μαρτύριό του σαν μέσα σε έκσταση, για τον Μπατάιγ ήταν σύμβολο αγιότητας.

Ο Νίτσε (και χωρίς αυτόν ο Μπατάιγ δεν νοείται) έλεγε ότι η φιλοσοφία πρέπει να γίνεται με το σφυρί. Για τον Μπατάιγ, με το τσεκούρι. Οι ναζί τελειοποίησαν από τεχνική άποψη, τον μαζικό εξολοθρεμό, εφευρίσκοντας τους θαλάμους αερίων, αλλά ταυτόχρονα έλεγαν, κατανοώντας την απήχηση που έχει η μυθική εικόνα, ότι κατάλληλη τιμωρία για τους εχθρούς τού κράτους είναι η δημόσια εκτέλεση και το κρέμασμα σε τσιγκέλι.

Ο Μπατάιγ, ως Γάλλος ειχε πιο εκλεπτυσμένα γούστα από τους Τεύτονες βαρβάρους και προτιμούσε τη λαιμητόμο, διότι αποκολλούσε το κεφάλι, τον πατέρα όλων των επιβλαβών ιδεών, από το αδρανές σώμα. Έγινε πρόεδρος μιας ένωσης με το όνομα “Ακέφαλος”, που σκοπό της είχε τη στρατολόγηση εθελοντών για αποκεφαλισμό. Ως πρόεδρος επέβαλε στα μέλη τον όρκο της σιωπής, έτσι δεν έχει απομείνει τίποτα στον βιογράφο, για να τεκμηριώσει τη δράση της οργάνωσης.

Είναι και το ζήτημα της συνοδοιπορίας με τον φασισμό. Για τον Μπατάιγ, ο φασισμός σημαίνει την έκπτωση της ανθρωπότητας και δείχνει πόσο ψευδείς είναι οι ελπίδες για την προς το καλό πρόοδο των ανθρώπων. Παρομοίαζε το Άουσβιτς με τις Πυραμίδες και την Ακρόπολη, φυλακτό του πολιτισμού, θαύμα του σύγχρονου κόσμου. Η ισοπέδωση της Χιροσίμα, μέσα σε μια στιγμή, αναδεικνύει την ικανότητα και την προθυμία της ανθρωπότητας να τελειώσει την ιστορία της μαζί εξαφανίζοντας και τον κόσμο όλο.

Ο βιογράφος, ως σοβαρός μελετητής, πρέπει να τα πάρει και αυτά στα σοβαρά και τα ερμηνεύει ως “την πολιτική εκδήλωση μιας υπέρτατης ηθικής”.

Ανάλογα με τη γωνία που τον βλέπει κανείς, ο Μπατάιγ είναι βαθύνους ή εντελώς ρηχός. Δυστυχώς, ο Σουριά δεν φαίνεται, από το πολυσέλιδο βιβλίο του, να έχει καμιά γωνιά. “Πνευματική βιογραφία” που είναι ο υπότιτλος του βιβλίου, σημαίνει, στις καλύτερες στιγμές της, παράλληλη έκθεση του ανθρώπου και των ιδεών, όπου η ζωή και οι ιδέες προβάλλουν φυσικά η μια από την άλλη. Εδώ, τα δυο αυτά μοιάζουν ξεχωρισμένα, παράταιρα. Βεβαίως, ο Μπατάιγ αποφεύγει να φανερώσει προσωπικά του πράγματα· στα κείμενά του, γράφει ο βιογράφος, δεν υπάρχει ούτε μια γραμμή που να λέει κάτι για τη σχέαη με την πρώτη γυναίκα του. Ούτε κι ο Σουριά λέει, όπως σαν μακρινοί απόηχοι υπάρχουν στο βιβλίο του, η ναζιστική Κατοχή της Γαλλίας αλλά και ο θάνατος του Μπατάιγ το 1962.

Ίσως τη διεισδυτικότερη παρατήρηση γι’ αυτόν τον άνθρωπο, να έκανε μια ερωμένη του που τον παρομοίασε με κακόβουλο θεό σαν εκείνες τις σαρκοβόρες θεότητες των Αζτέκων, οι οποίες ομοίαζαν με αιματοβαμμένους θαυματοποιούς. Παρά τα απάνθρωπα παραληρήματά του, ο Μπατάιγ ήταν άκακο τέρας: διαβολικός μεν αλλά ανώφελος, δίχως το βάθος της ειρωνείας ενός Σωκράτη, φέροντας περισσότερο προς ένα κακοποιό πνεύμα των σαλονιών, φελινικού τύπου.

Πηγή: The Observer

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή