Η τεχνητή νοημοσύνη και το δάσος της ψυχολογίας

Ο Marvin Minsky συνέβαλε αποφασιστικά στη διαμόρφωση και την εδραίωση της Τεχνητής Νοημοσύνης

by Times Newsroom 1

Στην ιστορία της επιστήμης, λίγοι μόνο στοχαστές είχαν το σπάνιο προνόμιο να συμβάλουν με το έργο τους στη διαμόρφωση ενός ολότελα νέου γνωστικού κλάδου και επίσης να παραμείνουν για πολλές δεκαετίες οι μέγιστες αυθεντίες και οι ανανεωτές του κλάδου αυτού. Στο πάνθεον τούτων των πρωτοπόρων ο Marvin Minsky κατέχει την εξέχουσα θέση, αφού όχι μόνο συνέβαλε αποφασιστικά στη διαμόρφωση και την εδραίωση της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά και μέχρι πρόσφατα ήταν ο αδιαμφισβήτητος πρωταγωνιστής των σημαντικότερων θεωρητικών εξελίξεων σε αυτό το ραγδαία εξελισσόμενο ερευνητικό πεδίο.

 

Όπως λέει ο συγγραφέας στον Πρόλογό του, «Το παρόν βιβλίο προσπαθεί να εξηγήσει πώς λειτουργεί ο ανθρώπινος νους. Πώς μπορεί η νοημοσύνη να αναδύεται από τη μη νοημοσύνη; Για να απαντήσουμε, θα δείξουμε ότι μπορούμε να φτιάξουμε μια νόηση από πολλά μικρά μέρη, καθένα από τα οποία είναι από μόνο του “α-νόητο”. Θα ονομάσω “κοινωνία της νόησης” την κατευθυντήρια υπόθεση σύμφωνα με την οποία κάθε νόηση αποτελείται από πολλές μικρότερες διαδικασίες —τις οποίες ονομάζω δράστες. Κάθε νοητικός δράστης από μόνος του μπορεί να κάνει μόνο κάποιο απλό πράγμα που δεν απαιτεί καθόλου νόηση ή σκέψη. Ωστόσο, αν ενώσουμε αυτούς τους δράστες σε κοινωνίες —με μερικούς πολύ συγκεκριμένους τρόπους—, οδηγούμαστε στην πραγματική νοημοσύνη.

Δεν υπάρχουν ιδιαίτερες δυσκολίες τεχνικού χαρακτήρα σε τούτο το βιβλίο. Κι αυτό, με τη σειρά του, αποτελεί μια κοινωνία από πολλές μικρές ιδέες. Καθεμιά από μόνη της είναι απλώς κοινός νους· αν όμως ενώσουμε αρκετές από αυτές μεταξύ τους, μπορούμε να εξηγήσουμε τα μεγαλύτερα μυστήρια της ανθρώπινης νόησης…»Το βιβλίο προσπαθεί να εξηγήσει πώς λειτουργεί ο ανθρώπινος νους. Πώς μπορεί η νοημοσύνη να αναδύεται από τη μη νοημοσύνη. Την έκδοση προλογίζει στα ελληνικά ο Μιχάλης Μπλέτσας, διευθυντής υπολογιστικής στο MediaLab του MIT. Δημοσιεύουμε ένα απλο απόσπασμα από το βιβλίο.

 

Το δάσος της ψυχολογίας

  • MARVIN MINSKY

ΟΝΕΙΡΟ πολλών ψυχολόγων είναι να περιγράψουν τη νόηση με έναν τόσο οικονομικό τρόπο ώστε να καταστεί η ψυχολογία μια τόσο απλή και ακριβής επιστήμη όσο και η φυσική. Δεν πρέπει, όμως, να συγχέουμε τα όνειρα με την πραγματικότητα. Δεν ήταν η φιλοδοξία των φυσικών εκείνη που τους επέτρεψε να περιγράψουν ένα τόσο μεγάλο μέρος του κόσμου με τόσο λίγες και απλές αρχές: ήταν η ίδια η φύση του φυσικού κόσμου. Η λειτουργία όμως της νόησής μας δεν εξαρτάται από λίγους και απλούς νόμους, διότι κατά τη διάρκεια αιώνων εξέλιξης ο εγκέφαλός μας έχει συσσωρεύσει πολλούς διαφορτικούς μηχανισμούς. Αυτό σημαίνει ότι η ψυχολογία δεν θα μπορέσει ποτέ να είναι απλή όπως η φυσική και ότι κάθε απλή θεωρία της νόησης είναι καταδικασμένη να παραλείπει πολλά μέρη της “μεγάλης εικόνας”. Η επιστήμη της ψυχολογίας θα βρίσκεται σε μειονεκτική θέση και η πρόοδός της θα παρακωλύεται όσο θα λείπει μια σφαιρική θεώρηση ικανή να ενσωματώνει πολυάριθμες μικρότερες θεωρίες.

Για να διαμορφώσω την ενοποιημένη θεωρία μου για τη νόηση χρειάστηκε να κάνω κυριολεκτικά εκατοντάδες υποθέσεις. Κάποιοι επιστήμονες θα μπορούσαν να αντιτείνουν ότι σε πιο επιτυχημένες επιστήμες, όπως η φυσική και η χημεία, αποδείχθηκε πιο γόνιμο να διατυπώνονται θεωρίες που βασίζονται σ’ έναν πολύ μικρό αριθμό υποθέσεων, παραλείποντας οτιδήποτε δεν φαίνεται απολύτως ουσιώδες, Εντούτοις, όσο δεν θα διαθέτουμε στην ψυχολογία έναν συνεκτικότερο θεωρητικό σκελετό, θα είναι τελείως άκαιρο να απορρίπτουμε τις αναπόδεικτες υποθέσεις ή να προσπαθούμε να αποδείξουμε ότι κάποια θεωρία είναι καλύτερη από μια άλλη, αφού ούτως ή άλλως καμία από τις υπάρχουσες θεωρίες μας δεν φαίνεται προορισμένη να αντέξει στον χρόνο. Πριν κατορθώσουμε να έχουμε μια εικόνα του δάσους της ψυχολογίας, πρέπει να φανταστούμε περισσότερα δέντρα του και να προσπαθούμε να μην τα υπεραπλουστεύουμε μέχρι του σημείου να τα απονεκρώνουμε. Αντίθετα, πρέπει να καταστήσουμε τη σκέψη μας αρκετά πολύπλοκη, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τα πράγματα ως έχουν.  Η ανθρώπινη διάνοια εξαρτάται από τις διασυνδέσεις ενός μπερδεμένου δικτύου, το οποίο θα έπαυε να λειτουργεί αν το ξεμπερδεύαμε και το απλώναμε με τάξη…

Θεμελιώδης παραδοχή της θεωρίας μου είναι ότι κάθε εγκέφαλος, μηχανή ή οτιδήποτε άλλο πράγμα διαθέτει νόηση, πρέπει να συνίσταται από μικρότερα πράγματα, εντελώς ανίκανα να σκέφτονται. Από την αυτο-οργάνωση αυτού του τεράστιου πλήθους α-νόητων μονάδων, τις οποίες ονομάζω δράστες, αναδύεται η νόηση! Για να αρχίσετε να αντιμετωπίζετε τη νόηση ως μια κοινωνία, δοκιμάστε το εξής: σηκώστε ένα φλιτζάνι τσάι!

Οι δράστες ΑΔΡΑΓΜΑΤΟΣ θέλουν να κρατήσουν το φλιτζάνι. Οι δράστες ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ θέλουν να μη χυθεί καθόλου τσάι. Οι δράστες ΔΙΨΑΣ θέλουν να πιείτε το τσάι σας. Οι δράστες ΚΙΝΗΣΗΣ θέλουν να φέρουν το φλιτζάνι στα χείλη σας.

Εντούτοις, σε τίποτε από αυτά δεν αναλώνεται η νόησή σας καθώς τριγυρίζετε στο δωμάτιο μιλώντας στους φίλους σας. Καθόλου δεν σκέφτεστε την Ισορροπία· η Ισορροπία δεν ασχολείται με το Άδραγμα· το Άδραγμα δεν ενδιαφέρεται για τη Δίψα· η Δίψα δεν νοιάζεται για τα κοινωνικά σας προβλήματα. Γιατί; Επειδή μπορούν να βασιστούν η μία στην άλλη. Αν καθεμιά κάνει τη μικρή δουλειά της σωστά, η αληθινά μεγάλη εργασία θα πραγματοποιηθεί απ’ όλες μαζί: θα πιείτε τσάι.

Πόσες διαδικασίες συντελούνται για να κρατηθεί το φλιτζάνι του τσαγιού ισορροπημένο στο χέρι σας; Πρέπει να είναι τουλάχιστον εκατό, μόνο και μόνο για να πάρουν τη σωστή στάση ο καρπός, η παλάμη και το υπόλοιπο χέρι σας: χίλια επιπλέον μυικά συστήματα πρέπει να εργάζονται ώστε να ελέγχουν όλες τις κινήσεις των οστών και των αρθρώσεων που κάνουν το σώμα σας να περιφέρεται στο δωμάτιο. Για να διατηρούνται όλα σε ισορροπία, καθεμιά από αυτές τις διαδικασίες πρέπει να επικοινωνεί με κάποιες από τις υπόλοιπες. Κι αν σκοντάψετε κι αρχίσετε να πέφτετε; Τότε, πολλές άλλες διαδικασίες προσπαθούν γρήγορα να διορθώσουν την κατάσταση. Μερικές από αυτές ασχολούνται με την κλίση που έχει το σώμα σας και τη θέση στην οποία βρίσκονται τα πόδια σας. Άλλες ασχολούνται με το τι θα γίνει με το τσάι: δεν θα θέλατε να κάψετε  το χέρι σας, αλλά ούτε και να ζεματίσετε κάποιον άλλο. Χρειάζεστε τρόπους λήψης άμεσων αποφάσεων.

Όλα αυτά συμβαίνουν καθώς μιλάτε, και κανένα δεν φαίνεται να απαιτεί ιδιαίτερη σκέψη. Αν όμως το καλοσκεφτείτε, σκέψη δεν απαιτεί ούτε η ίδια σας η ομιλία. Τι είδους δράστες επιλέγουν τις λέξεις σας ώστε να μπορείτε να εκφράζετε ό,τι εννοείτε; Πώς ταξινομούνται οι λέξεις σε φράσεις και προτάσεις, η καθεμιά από τις οποίες συνδέεται με την επόμενη; Ποιες υπηρεσίες μέσα στο νου σας καταγράφουν όλα όσα είπατε και σε ποιον τα είπατε;

Κάνουμε πάντοτε αρκετά πράγματα την ίδια στιγμή -για παράδειγμα, σχεδιάζουμε κάτι για το μέλλον, περπατάμε και μιλάμε- κι αυτό μας φαίνεται τόσο φυσικό ώστε το θεωρούμε δεδομένο. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτές οι διαδικασίες θέτουν σε κίνηση πολύ περισσότερους μηχανισμούς απ’ όσους θα μπορούσε να αντιληφθεί ο καθένας από μας με μια πρώτη ματιά. Γι’ αυτό στη συνέχεια θα ήταν χρήσιμο να εστιάσουμε την προσοχή μας σε μία μόνο απλή δραστηριότητα, στο να φτιάχνουμε πράγματα με τουβλάκια κατασκευών για παιδιά.

Σ’ αυτή την προσπάθειά μας θα μιμηθούμε τον τρόπο με τον οποίο ο Γαλιλαίος και ο Νεύτων έμαθαν τόσο πολλά μελετώντας τα απλούστερα είδη εκκρεμών και βαρών, κατόπτρων και πρισμάτων. Μελετώντας τον τρόπο με τον οποίο φτιάχνει κανείς κατασκευές με τουβλάκια, θα είναι σαν να εστιάζουμε το μικροσκόπιο στα απλούστερα αντικείμενα που μπορούμε να βρούμε, ανοίγοντας διάπλατα ένα μεγάλο και απροσδόκητο σύμπαν. Για τον ίδιο λόγο, πολλοί βιολόγοι στρέφουν σήμερα την προσοχή τους περισσότερο σε μικροσκοπικά βακτήρια και ιούς παρά σε μεγαλοπρεπή λιοντάρια και τίγρεις. Για μένα, καθώς και για μια ολόκληρη γενιά ερευνητών, ο κόσμος των κατασκευών με τουβλάκια υπήρξε το πρίσμα και το εκκρεμές για τη μελέτη της νοημοσύνης. Στην επιστήμη, μπορεί κανείς να μάθει τα μέγιστα μελτώντας εκείνα που μοιάζουν ελάχιστα

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή