Η θεωρία της εξέλιξης

Ο Δαρβίνος, οι έρευνές του και οι απόγονοι στη σημερινή εποχή

by Times Newsroom 1

ΘΑ ΝΟΜΙΖΕ κανείς ότι η θεωρία της εξέλιξης και συνάμα η κοσμοαντίληψη που συνεπιφέρει είναι μια υπόθεση απονευρωμένη πια από τη συνωμοτική σιωπή, η οποία την καλύπτει στον πλατύ, κοινωνικό χώρο. Ότι έχει περιορισθεί στον χώρο των πανεπιστημίων και των εργαστηρίων κι εκεί έχει απομείνει, Όμως κάποια γεγονότα του παρελθόντος έτους δείχνουν ότι η σιωπή είναι πυκνή και μεστή σε νόημα που δεν είναι πάντα αρεστό. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται κέρδη και απώλεις.

Ας αρχίσουμε από τις τρεις απώλειες, εκ των οποίων η μια είναι τοπική, η άλλη οικουμενική και η τρίτη ατομική. Η πρώτη αφορά τη λογοκρισία της θεωρίας του Δαρβίνου σε βρετανικά και αμερικανικά σχολεία, σε μιαν άνευ προηγουμένου έκταση, εδώ και εκατό χρόνια. Σχολειά που ασπάζονται τη θεϊκή εξ αποκαλύψεως, βιβλική Δημιουργία, στέρησαν τους μαθητές τους από έναν βασικό στύλο της βιολογίας με το αιτιολογικό ότι η εξέλιξη δεν είναι παρά μια θεωρία.

Όμως, με την αρχαιοελληνική της σημασία, θεωρία σημαίνει θέαση, και αυτός ο τρόπος της επιστημονικής θέασης έχει ώς τώρα θεραπεύσει τον τύφο και τη φυματίωση και έχει οδηγήσει τους ανθρώπους στο φεγγάρι. Έχει επίσης δείξει ότι η γη δεν είναι ταψί αλλά σφαίρα και είναι μια θεωρία πάντα έτοιμη να επαναξιολογήσει τα κριτήριά της, δοκιμάζοντας τα επιχειρήματα και τα συμπεράσματά της.

Η τριτη απώλεια, καθώς γράφει η Ρουθ Πάντελ στη “Φαϊνάνσιαλ Τάιμς”, είναι ο θάνατος στις 20 του περασμένου Μαϊου του Στέφεν Τζέι Γκουλντ, του επιστήμονα που προχώρησε τη θεωρία της εξέλιξης, αναδιατυπώνοντας τα βασικά της ερωτήματα. Μέσα στο σώμα της δαρβινικής θεωρίας υπήρξε η αφομή για το ξέσπασμα, τα τελευταία είκοσι χρόνια των “δαρβινικών πολέμων”, επειδή ρώτησε το απλούστατο: τι εξελίσσεται στην εξέλιξη; Είναι η συχνότητα του γονιδίου σε έναν πληθυσμό ή η εξέλιξη λειτουργεί σε πολλά επίπεδα; Η πιο αιρετική και γι’ αυτό ίσως ξακουστή ιδέα του είναι αυτή του “διακεκομμένου συνχούς”, που λέει ότι η εξέλιξη δεν προχωρεί γραμμικά και ευθέως αλλά με άλματα, τομείς, ρήξεις, αιφνίδιες και ανεξήγητες.

Η δεύτερη απώλεια, η οικουμενική, είναι ίσως και η ανησυχητικότερη.

Πόσο απίστευτα σύνθετες και στενές είναι οι αμοιβαίες σχέσεις όλων των πλασμάτων, μεταξύ τους και με το φυσικό τους περιβάλλον!”, θαυμάζει ο Δαρβίνος στην “Εξέλιξη των ειδών”. Το τεύχος του ΓΕΩ-3, της Περιβαλλοντικής Έκδοσης των Ηνωμένων εθνών, που εμφανίσθηκε δυο μέρες μετά τον θάνατο του Γκουλντ, διαπίστωνε με εξαιρετική ανησυχία ότι η βιοποικιλία, η πολυμορφία της ζωής στον πλανήτη, μειώνεται ραγδαία.

Η βασική ενόραση της θεωρίας τούτης είναι η αλληλεξάρτηση των διαφόρων ειδών. Ο Δαρβίνος διέκρινε ότι μόνο οι άγριες μέλισσες επισκέπτονται τα κόκκινα τριιφύλλια. Η εξαφάνιση των αγριομελισσών θα σήμαινε και την εξαφάνιση των τριφυλλιών αυτών. Ο αριθμός τους όμως εξαρτάται από τους αρουραίους που καταστρέφουν τις φωλιές τους. Και ο αριθμός των αρουραίων εξαρτάται από τις αδέσποτες γάτες. Έτσι, ο αριθμός των γατών σε μια γειτονιά καθορίζει ποια φυτά θα μεγαλώσουν εκεί. Η σύγχρονη θεωρία της βιοποικιλίας στηρίχθηκε σ’ αυτές τις παρατηρήσεις κι όμως η βιοποικιλία είναι ακόμη ανεπαρκώς γνωστή. Έτσι κανείς δεν γνωρίζει ποια θα είναι η επίδραση της μείωσής της, πάνω στο ανθρώπινο είδος.

Τον περασμένο Ιανουάριο, στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ ανακαλύφθηκε μια άγνωστη ώς τώρα παιδική ιστορία με τίτλο “Ένα λίτρο ζάχαρη”. Ήταν γραμμένη από τη γυναίκα του Δαρβίνου Έμα για τα παιδιά της και διαδραματίζεται στην εξοχή του Κεντ όπου η οικογένεια έζησε 40 χρόνια, στην έπαυλη Ντάουνχάουζ. Ήρωας ο Μπόμπι (παρατσούκλι του Κάρολου, όταν ήταν μικρός) που τον στέλνουν στο χωριό να αγοράσει ένα λίτρο ζάχαρη. Ξεχνάει το χωριό και τι πάει να αγοράσει, χάνει τα λεφτά, τον πιάνει κορόιδο ένας αγύρτης, αλλά η ιστορία τελειώνει με χάπι εντ. Το ότι η μάνα μπορούσε να διακωμωδεί τον πατέρα (κάτω από το όνομα Μπόμπι) στα μάτια των παιδιών τους δείχνει κάτι για το σπιτικό του Δαρβίνου, την άνεση, την ελευθερία που επικρατούσε και την οικειότητα στις σχέσεις γονιών με τα παιδιά. Τα οδηγούσε στο λιβάδι για να παρακολουθήσουν το πέταγμα των μελισσών και ζητούσε να τον βοηθήσουν με τα 13 ειδών περιστέρια του από όπου ανέπτυξε τη θεωρία, στην κουζίνα του, ότι όλα κατάγονται από το περιστέρι της Αφρικής. Το Κεφάλαιο 1 τηςς “Εξέλιξης” που μιλάει για τα περιστέρια είναι το μόνο που ενέκρινε ο αναγνώστης του εκδότη στον οποίο το υπέβαλε. “Όλοι αγαπούν τα περιστέρια”, του είπε, “κράτα αυτό και πέτα τα υπόλοιπα”. Ευτυχώς ο εκδότης είχε διαφορετική γνώμη.

Πρώτη δημοσίευση: Financial Times | Η Καθημερινή, 19 Σεπτεμβρίου 2002

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή