Ήταν τελικά ο Μπρεχτ «δογματικός»;

by Times Newsroom 1
Share this
  • ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΛΟΥΔΗΣ*

Στο «Βήμα» της 13.8.2006 δημοσιεύτηκε μια επετειακή επιφυλλίδα μου για την πρόσληψη του έργου του Μπρεχτ στην Ελλάδα. Εκεί προσπάθησα να ερμηνέψω την «εντελώς πρόσφατη φάση» της «αρνητικής» πρόσληψης του έργου του κορυφαίου αυτού δημιουργού στη συνάφεια και ως μερική έκφραση της «παγκόσμιας (επ)ανόδου στην εξουσία μιας αυταρχικής, όχι μόνο ψυχροπολεμικής αλλά και θερμοπολεμικής Δεξιάς».

Ως εκφραστή αυτής της αναπαλαιωμένης αντιδραστικής Δεξιάς στην Ελλάδα υπεδείκνυα, ενδεικτικά, τον συνταξιούχο μισθοφόρο της ιδιωτικής προπαιδείας και αυτοσχέδιο θεατρικό «κριτικό» κ. Κ. Γεωργουσόπουλο, ο οποίος σε μια πρόσφατη «κριτική» του στα «Νέα» είχε στιγματίσει τον Μπρεχτ ως «δογματικό μαρξιστή», τεκμηριώνοντας την (αντι)κριτική μου με μια σειρά στοιχείων από τη βιογραφία και το έργο του μεγάλου αυτού θεατρικού συγγραφέα, ποιητή και θεωρητικού.

Τώρα, ο «κύριος» αυτός, σε μιαν ολοσέλιδη παρέμβασή του στην ίδια εφημερίδα («Νέα», 2-3.9.2006: «Μαρσιποφόρα δίποδα»), σε πλήρη διανοητική και ψυχική σύγχυση, «απαντάει» (τρόπος του λέγειν!) με μια μανιασμένη και παρανοϊκή προσωπική επίθεση, εκσφενδονίζοντας εναντίον μου μια μεγάλη σειρά από βρισιές, συκοφαντίες και κακόγουστους χαρακτηρισμούς, που προδίδουν μια σπάνια χυδαιότητα, βαναυσότητα και αμάθεια – επιστρατεύοντας μάλιστα, κουτοπόνηρα και κακόβουλα, μια σειρά ζωντανών και πεθαμένων «μαρτύρων» του, που δεν έχουν την παραμικρή σχέση με το υπό συζήτηση θέμα: ήταν ή δεν ήταν ο Μπρεχτ «δογματικός»;

Περνώντας έπειτα ο ίδιος «κριτικός» στην απολογία του, προσκομίζει «αρχειακά» στοιχεία για τις παλαιότερες απόψεις του για τον Μπρεχτ· στην τελευταία από αυτές (1980!), ακολουθώντας, οπορτουνιστικά, το ανοδικό ρεύμα της πρόσληψης του Μπρεχτ στην Ελλάδα τα πρώτα χρόνια της «Μεταπολίτευσης», που είχα επισημάνει στην επιφυλλίδα μου, αποφαινόταν πραγματικά: «ο Μπρεχτ δεν ήταν ποτέ δογματικός». Τώρα, 25 ολόκληρα χρόνια αργότερα, εκφράζει, με τον ίδιο πάντα οπορτουνισμό, την εντελώς αντίθετη άποψη: «Ο Μπρεχτ κατέφυγε σε γοητευτικές λαϊκής κατανάλωσης φόρμες, μέσα από τις οποίες διοχέτευε τις δογματικές, μαρξιστικές του ιδέες».

Με τον τρόπο αυτόν επιβεβαιώνει αθέλητα την ερμηνευτική μου πρόταση, που είχα διατυπώσει και τεκμηριώσει στην επετειακή εκείνη επιφυλλίδα μου: Η ριζική αυτή (μετα)στροφή του 180 μοιρών συνεκφράζει, πράγματι, την παγκόσμια επάνοδο στην εξουσία μιας ακραίας («νεο») Δεξιάς.

Αλλά και από μιαν άλλην άποψη με επιβεβαιώνει ο ίδιος αυτός ιδιωτικός εκπαιδευτικός και θεατρικός «κριτικός»: Σε ένα κακό συναπάντημά του με τον κ. Κ. Γ. το «δίποδο μαρσιποφόρο» τσίγκλησε με το ειρωνικό του βούκεντρο αυτό το «τετράποδο βυτιοφόρο»: «Αχ, κ. Γεωργουσόπουλε! Ολα τα σφάζετε, όλα τα μαχαιρώνετε!». Κι αυτό, ο βυτιοφόρος αυτός «κριτικός» μού το φύλαγε μανιάτικο!

Δεν πρόκειται τώρα βέβαια να συνεχίσω την αντιπαράθεση πάνω σε ένα ζήτημα, με το οποίο ο συνταξιούχος αυτός εκπαιδευτικός είναι επιστημονικά εντελώς άσχετος – σε μια διαμάχη γεμάτη από βρισιές, λαθροχειρίες και αήθεις χαρακτηρισμούς είναι, ως γνωστόν, ασυναγώνιστος.

Το θέμα της πρόσληψης του έργου του Μπρεχτ στην Ελλάδα θα μπορούσα να το συζητήσω μόνο με έναν νεοελληνιστή-συγκριτολόγο και το θέμα του θεάτρου του Μπρεχτ, μόνο με έναν θεατρολόγο, όπως π.χ. ο παλιός, αριστούχος, φοιτητής μου στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου Β. Πούχνερ.

Θα κλείσω οριστικά με την ίδια προτροπή με την οποία έκλεισε ο Δ. Μαρωνίτης, δίκαια αγανακτισμένος από τους χυδαίους υπαινιγμούς του αντιδίκου του, τη μνημειώδη εκείνη διαμάχη του με έναν διαβόητο πανεπιστημιακό από τον ίδιο με τον άκριτο υβριστή και συκοφάντη μου ιδεολογικό, πολιτικό και πολιτιστικό χώρο: Ρίξτε τον κι αυτόν, μαζί με τα περιττώματά του, στη «λεκάνη» και τραβήξτε το καζανάκι!

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΚΙ ΕΔΩ:

Μπέρτολτ Μπρεχτ | H πρόσληψη του έργου του στην Ελλάδα

Γιώργος Αθ. Βελουδής (7 Απριλίου 1935 – 21 Μαρτίου 2014) ήταν νεοελληνιστής, θεωρητικός και ιστορικός της λογοτεχνίας, συγκριτολόγος και φιλόλογος. Υπηρέτησε ως καθηγητής της Νεοελληνικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές Ιστορίας, Φιλοσοφίας και Κοινωνιολογίας στη στο Μόναχο όπου δίδαξε για πολλά χρόνια. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα διετέλεσε καθηγητής στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων από το 1983, με γνωστικά αντικείμενα τη νεοελληνική και τη συγκριτική γραμματολογία. Άρθρα και μελέτες δημοσίευσε σε λογοτεχνικά περιοδικά (Αντί, Διαβάζω, Νέα Εστία, Πόρφυρας κ.ά.) και σε αθηναϊκές εφημερίδες (Το Βήμα, Η Καθημερινή, Ριζοσπάστης κ.ά.), Ήταν ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας και του περιοδικού της Σύγκριση/Comparaison και εξέδωσε τα πρώτα ελληνικά εγχειρίδια θεωρίας λογοτεχνίας, αρχικά τις “Ψηφίδες”.

Share this

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή