Και πάλι για τη Λιβύη

by ΣΙΜΟΣ ΑΝΔΡΟΝΙΔΗΣ
  • Γράφει ο ΣΙΜΟΣ ΑΝΔΡΟΝΙΔΗΣ

Πριν από λίγες ημέρες, πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο, μία ενδιαφέρουσα συνάντηση μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, Χάικο Μάας και του Τούρκου ομολόγου του, Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Ένα από τα θέματα της συνάντησης τους ήταν και οι εξελίξεις στη συγκρουσιακή ζώνη της Λιβύης, θέμα που ενδιαφέρει και τις δύο χώρες.

Σε αυτό το πλαίσιο, ήταν οι πρωτοβουλίες και της Γερμανικής πλευράς, που εν προκειμένω, παρατηρώντας τις εξελίξεις και την δημοσιότητα που προσέλαβε το μνημόνιο οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών που υπέγραψαν η Τουρκία με την κυβέρνηση ‘Εθνικής Ενότητας’ της Λιβύης που ως πρωθυπουργό είχε τον Φαγέζ Αλ-Σάρατζ,1 συγκάλεσε την Διάσκεψη του Βερολίνου στην οποία και συμμετείχαν οι άμεσα εμπλεκόμενες χώρες, ώστε να συζητηθεί αρχικά η κατάσταση στη χώρα και εν συνεχεία να τεθούν επί τάπητος τρόποι αποκλιμάκωσης του συγκρουσιακού φορτίου.

Περίπου ενάμιση χρόνο μετά την πραγματοποίηση της Διάσκεψης του Βερολίνου (Νοέμβριος 2019), έχει ήδη προχωρήσει η διαπραγματευτική διαδικασία, φέροντας τους πρώτους της καρπούς: Την συγκρότηση μίας μεταβατικής κυβέρνησης κύριο μέλημα της οποίας είναι η πραγματοποίηση αδιάβλητων και με ομαλό τρόπο, βουλευτικών εκλογών τον Δεκέμβριο του 2021. Παράλληλα, δεν αποκτά μικρότερη σημασία, ιδίως εάν επιχειρήσουμε μία βαθύτερη ματιά στα της Λιβύης, η συγκρότηση στέρεων πολιτικών θεσμών2 ως αποτέλεσμα μίας ευρείας διαβούλευσης, διακύβευμα μεσοπρόθεσμο που υπερβαίνει τον χρονικό ορίζοντα της μεταβατικής κυβέρνησης.

Εάν επιστρέψουμε στην Διάσκεψη του Βερολίνου και στα αποτελέσματα της, θα πούμε πως ως εφαρμόσιμους στόχους έθεσε αφενός μεν την απομάκρυνση των ξένων στρατιωτικών δυνάμεων που εδρεύουν στη χώρα, και, αφετέρου δε, την επιβολή ενός εμπάργκο όπλων, με τον δεύτερο στόχο, και ως ενσάρκωση ενός πνεύματος καταλλαγής, να καθίσταται περισσότερο απτός και συγκεκριμένος, αποτελώντας τον βασικό στόχο της στρατιωτικής επιχείρησης ‘ΙRINI.’

Στην οποία και λαμβάνουν μέρος χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και είναι επιφορτισμένη με την επιτήρηση της θαλάσσιας περιοχής γύρω από τη Λιβύη ώστε να εντοπίζονται εγκαίρως και να αποτρέπονται μεταφορές στρατιωτικού εξοπλισμού στη Λιβύη, σε μία έμπρακτη εφαρμογή της απόφασης της Διάσκεψης του Βερολίνου.

Παρά τα προβλήματα και τις αντιφάσεις που ενέσκηψαν, η ευρωπαϊκή επιχείρηση, και ως δείγμα άσκησης μίας ενεργητικής εξωτερικής πολιτικής από πλευράς Ευρωπαϊκής Ένωσης, απέκτησε δυναμική και συγχρονισμό μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών, προσφέροντας τον χώρο και τον χρόνο στις εμπλεκόμενες στη σύγκρουση Λιβυκές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις, όχι μόνο να συμμετάσχουν στην διαπραγματευτική διαδικασία, αλλά και να την επιταχύνουν, με όρους παραγωγής αποτελέσματος, υπό την νομιμοποιητική αιγίδα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), ο ρόλος και η παρουσία του οποίου προσέλαβαν την άτυπη συναίνεση των δρώντων, ώστε και η όποια απόφαση να περιβληθεί το διεθνο-πολιτικό κύρος του.

Δεν θα ήταν υπερβολικό να σημειωθεί πως η επιχείρησε, ενέγραψε και ένα βαθύτερο αποτύπωμα, ήτοι, λειτούργησε αποτρεπτικά για τυχόν αποστολή επιπλέον στρατιωτικού εξοπλισμού από τρίτες χώρες με προορισμό την Λιβύη, στο σημείο όπου αυτές οι χώρες δεν αναζήτησαν μόνο την έξωθεν καλή μαρτυρία, αλλά και το να φορτωθούν την κατηγορία του υπονομευτή της όλης διαδικασίας και αυτού που πυροδοτεί την σύγκρουση, δίχως να λαμβάνει υπόψιν τις λεπτές ισορροπίες και το εύθραυστον της όλης κατάστασης, κοινωνικά, πολιτικά και στρατιωτικά.

Στη Λιβύη,3 η διαδικασία επίλυση της σύγκρουσης (παραπέμπουμε εδώ στην περί σύγκρουσης ανάλυση του διεθνολόγου John Burton), καθίσταται εν εξελίξει και είναι λεπτή, όντας ένα άμεσο ‘πείραμα’ που συμπεριλαμβάνει ταυτόχρονες κινήσεις, κινήσεις με ρίσκο, πολιτικές με αντίκτυπο, αποκλίσεις μεταξύ των δρώντων αλλά και συγκλίσεις που επιτυγχάνονται πάνω σε σημαντικά ζητήματα. Σε αυτό το αποκαλούμενο ‘Λιβυκό πείραμα,’ τα τιθέμενα προτάγματα δεν αφορούν μόνο την χώρα αλλά και ό,τι ορίζεται ως δυνατότητα επίτευξης της περιφερειακής σταθερότητας και ηρεμίας, εν καιρώ μάλιστα πανδημικής κρίσης.

Εξ αυτού του λόγου, είναι σημαντικό το να υπάρξει η στήριξη στις προσπάθειες της μεταβατικής κυβέρνησης της χώρας που, από την πρώτη στιγμή, ζήτησε επίσημα την απομάκρυνση των ξένων στρατιωτικών δυνάμεων από την χώρα, επίσημων και μισθοφορικών. Αυτή την διπλωματική υποστήριξη έσπευσε να προσφέρει η Γερμανία που έχει εντάξει την Λιβύη στην χάραξη και άσκηση της Μεσογειακής πολιτικής της (βλέπε και Ελληνο-τουρκικές σχέσεις), με τον Γερμανό υπουργό Εξωτερικών, να ζητά και από το Βερολίνο, κατά την διάρκεια της συνάντησης του με τον Τούρκο υπουργό, την απομάκρυνση αυτών των δυνάμεων από την χώρα.

Η απάντηση, και δη, η αρνητική απάντηση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, ο οποίος και επικαλέσθηκε την συμφωνία παροχής στρατιωτικών συμβουλών που είχε υπογράψει η Τουρκία (που πολέμησε ‘υβριδικά’), με την κυβέρνηση ‘Εθνικής Ενότητας’ (που εσφαλμένα στην ελληνική δημόσια σφαίρα αποκλήθηκε η κυβέρνηση της Τρίπολης),4 κάτι που αναδεικνύει ευκρινώς τον ρόλο που διαδραματίζει η Τουρκία στη χώρα και σε ένα δεύτερο επίπεδο, την στρατηγική παρουσία που έχει κατοχυρώσει εκεί, θεωρώντας την Λιβύη κρίσιμο κρίκο και για την διείσδυση της στην Αφρική, για την παρουσία της στην περιοχή του Μαγκρέμπ, περιοχή που δεν την αφήνει αδιάφορη, όσο και για την συνέχιση των στρατηγικών της κινήσεων στη Μεσόγειο θάλασσα.

Σε αυτή την περίπτωση, και με βάση τις δηλώσεις των δύο υπουργών, δεν φθάνουμε σε ένα σημείο ανοιχτής σύγκρουσης αντιτιθέμενων συμφερόντων, αλλά, αντιθέτως, στην μέσω των δηλώσεων ανάδυση της κρισιμότητας της κατάστασης, όπως επίσης, και στην σημασιοδότηση της ενεργού και βαθύτερης εμπλοκής τρίτων χωρών και περιφερειακών δυνάμεων στη Λιβύη, εντός της οποίας έχει πλεχθεί ένα περιφερειακό κουβάρι διάσπαρτο από τον ανταγωνισμό, την ανα-διαμόρφωση συμμαχιών, και την επιδίωξη διεύρυνσης της επιρροής που φθάνει έως την θάλασσα (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα), η οποία ορίζεται ως χώρος που επικοινωνεί με την στεριά διαμορφώνοντας σύμπλεγμα.

Ο Χάικο Μάας δεν έκανε την αρχή ούτε κομίζει γλαύκα εις Αθήνας. Επαναλαμβάνει, στο πλαίσιο της Γερμανικής-ευρωπαϊκής εμπλοκής, και ορθώς, παλαιότερες δηλώσεις από την Τρίπολη, μαζί τότε με τους ομολόγους του από την Γαλλία και την Ιταλία, δείχνοντας προς την κατεύθυνση της αμοιβαιότητας: Εάν η μεταβατική κυβέρνηση επιχειρεί βήματα και ανοίγματα, επιζητώντας κάτι στοιχειώδες αλλά δύσκολο στην υλοποίηση του, τότε απαιτείται και η διεθνής στήριξη και ενίσχυση των προσπαθειών της.

Και προς αυτή την κατεύθυνση οφείλει να κινηθεί και η Ευρωπαϊκή Ένωση, που έχει δραστηριοποιηθεί, με το επόμενο βήμα που θα μπορούσε να συμβεί να ήταν η πραγματοποίηση μίας διάσκεψης κορυφής5 στις Βρυξέλλες μεταξύ των εκπροσώπων των ευρωπαϊκών θεσμών, της απεσταλμένης του ΟΗΕ για την Λιβύη και μελών της Λιβυκής κυβέρνησης. Για να τεθεί στο επίκεντρο η ειρήνευση.


1 Προφανώς, η δημοσιοποίηση που έλαβε η υπογραφή του μνημονίου που κινητοποίησε διπλωματικά και την Ελλάδα, υπήρξε η αφορμή του Γερμανικού ενδιαφέροντος. Η βαθύτερη αιτία θεωρούμε πως υπήρξε η τροπή που εξέλαβαν οι ένοπλες συγκρούσεις στη Λιβύη και οι δυνητικές προεκτάσεις του σε κοινωνικό, πολιτικό και γεω-πολιτικό επίπεδο, ιδίως εάν λάβουμε υπόψιν το ό,τι η χώρα της Βόρειας Αφρικής βρίσκεται στις παρυφές της ευρωπαϊκής ηπείρου.

2 Και αυτό το διακύβευμα όμως, πολλώ δε μάλλον η εφαρμογή του στην πράξη, προϋποτίθεται στην ενίσχυση και εμβάθυνσης της διαδικασίας κατάπαυσης του πυρός και συνακόλουθα, της διαδικασίας πολιτικής μετάβασης, κάτι που μας ωθεί στο να αναφέρουμε πως η μεταβατική κυβέρνηση της χώρας πρωτίστως είναι μία ‘ειρηνευτική’ κυβέρνηση (κυβέρνηση ‘ειδικών αποστολών’), με ό,τι μπορεί να σημάνει αυτό.

3 Βλέπε σχετικά για την συνάντηση των δύο υπουργών, Κωστίδης Μανώλης, ‘Διαφωνία Τσαβούσογλου-Μάας στο Βερολίνο για τη Λιβύη,’ Διαδικτυακή έκδοση εφημερίδας ‘Η Καθημερινή,’ 07/05/2021, https://www.kathimerini.gr/politics/561354820/diafonia-tsavoysogloy-maas-sto-verolino-gia-ti-livyi/

4 Και λέμε εσφαλμένα διότι, αν και σημείο αναφοράς της υπήρξε η Τρίπολη, τον έλεγχο της οποίας κατάφερε να διατηρήσει από την εαρινή επίθεση (το 2020), των δυνάμεων του στρατάρχη Χάφταρ, η επιρροής, κοινωνικά και πολιτικά, επεκτείνονταν πέραν των ορίων της Τρίπολης, επιτυγχάνοντας να μεγεθύνει και το διπλωματικό της κεφάλαιο συνεπεία δύο παραγόντων: Της αναγνώρισης από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών ως της νόμιμης Λιβυκής κυβέρνησης και της στήριξης που της παρείχε σε διάφορα επίπεδα η Τουρκία, με την οποία απέκτησε μία σχέση θετικού αθροίσματος.

5 Σε αυτή την διάσκεψη, στα θέματα της ατζέντας θα μπορούσαν να είναι η παροχή οικονομικής βοήθειας και η παροχή συνδρομής και τεχνογνωσίας σε ζητήματα που άπτονται της διαδικασίας μετάβασης και της κυβερνητικής λειτουργίας. Και ως προς αυτό, η Ένωση θα μπορούσε να αξιοποιήσει στη Λιβύη, το κεφάλαιο που έχει διαμορφώσει ο πρώην επίτροπος Ανθρωπιστικής Βοήθειας και Διαχείρισης Κρίσεων Χρήστος Στυλιανίδης, δουλεύοντας πάνω σε ζητήματα εκπαίδευσης σε περιοχές όπου εξελίσσονται κρίσεις και συγκρούσεις. Άρα, με βάση αυτή την προεργασία, είναι εφικτή η δημιουργίας μίας εκπαιδευτικής ‘χάρτας’ που ως κύριους άξονες θα έχει την δυνατότητα παροχής και ισότιμης πρόσβασης στην εκπαιδευτική διαδικασία για τις νεότερες γενιές της χώρας, για τις οποίες, μετά από δέκα χρόνια συγκρούσεων, πρέπει να διαφανεί η προοπτική.

The following two tabs change content below.

ΣΙΜΟΣ ΑΝΔΡΟΝΙΔΗΣ

Ο Σίμος Ανδρονίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες. Εκπονεί τη διδακτορική του διατριβή στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ με θέμα την συσχέτιση των Σοσιαλδημοκρατικών πολιτικών κομμάτων σε Ελλάδα, Μεγάλη Βρετανία και Γερμανία με το συνδικαλιστικό κίνημα, την περίοδο 1989-2010. Τα ερευνητικά-επιστημονικά του ενδιαφέροντα αφορούν την θεωρία των πολιτικών κομμάτων, τις σχέσεις κοινωνικής και πολιτικής αντιπροσώπευσης, τα κοινωνικά κινήματα, το ακροδεξιό φαινόμενο. Μελετά επίσης ποίηση και λογοτεχνία. Είναι μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Πολιτικής Επιστήμης και του Δικτύου Ανάλυσης Πολιτικού Λόγου.

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή