Κάρολος Ντίκενς: Ο τελευταίος μυθοπλάστης της αγγλικής λογοτεχνίας

by Times Newsroom 1
  • Γράφει ο Ερανιστής

Κάποτε οι Άγγλοι μυθιστοριογράφοι προτιμούσαν την κοινότητα της οικογένειας. Όπως κάθε Άγγλος είναι κι ένα νησί, έτσι και το αστικό μυθιστόρημα των Άγγλων μας δίνει την εξέλιξη ενός ατόμου στα πλαίσια της γενιάς που προσπαθεί να επεκτείνει με την ίδρυση ενός καινούργιου κλάδου μέσω του γάμου, του θεάρεστου αυτού συνδυασμού τιμής και κέρδους, αγάπης και χρήματος. Το σχήμα αυτό των μυθιστορημάτων της σειράς δεν το ακολούθησαν βέβαια μερικές ανώτερες ιδιοφυΐες, αλλά στον πιο μεγάλο απ’ όλους, τον Κάρολο Ντίκενς, το σχήμα αυτό διατηρεί όλη την επιβολή του σαν μια αφελής αλλά μεγάλη αρχή.

Γι’ αυτό ακριβώς και σήμερα ακόμη μερικοί στην Αγγλία δεν θέλουν ν’ αναγνωρίσουν τον Κάρολο Ντίκενς σαν μυθιστοριογράφο. Είναι αλήθεια πως ο Ντίκενς ουσιαστικά δεν ήταν ποτέ ένας μοντέρνος μυθιστοριογράφος, αλλά ένας παλαιός διηγηματογράφος. Η κάπως ξεπερασμένη του τεχνική, να χωρίζει τους ανθρώπους σε καλούς και κακούς, δεν προέρχεται από έλλειψη ρεαλιστικής πείρας. Συνδέεται μάλλον με το ευφάνταστο επικό του ταλέντο που τον έκανε, όπως παρατήρησε ο Τσέστερτον, να γίνει ο τελευταίος μυθοπλάστης της αγγλικής λογοτεχνίας.

Daguerreotype portrait of Charles Dickens by Antoine Claudet, 1852

Δεν του έλειπε καθόλου η επαφή με την κοινωνική ζωή. Γεννήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 1812, στο Portsmouth. Γιος μικρού δημόσιου υπαλλήλου, έμαθε από νωρίς τις στερήσεις της φτώχειας. Είδε τον πατέρα του να φυλακίζεται για χρέη, εργάστηκε μικρός σ’ ένα υποδηματοποιείο κι αργότερα γραφέας σ’ ένα δικηγορικό γραφείο και ρεπόρτερ σ’ εφημερίδες. Το ότι έκανε χρόνια δημοσιογράφος, πριν να γράψει τα πρώτα του “Σκίτσα του Λονδίνου” και να γνωρίσει την επιτυχία μ τον “Πίκουικ” (The Pickwick Papers), αυτό το διακρίνει κανείς ώς τα τελευταία του έργα. Απόν “Πίκουικ” όμως και ύστερα, η δόξα και η φήμη του έμειναν ακλόνητες Κατέκτησαν την Ευρώπη και το Νέο Κόσμο και πέτυχαν αυτό το δύσκολο: να τον κάνουν δημοφιλή και στους μυημένους αλλά και στο λαό. Οι Αμερικανοί τον προσκάλεσαν για ένα “ταξίδι διαλέξεων”, αλλά την έπαθαν: γυρίζοντας έδωσε μια εντελώς ασυμπαθή εικόνα της ζωής στις “Πολιτείες”. Όταν πέθανε, ο θάνατός του υπήρξε “παγκόσμιο γεγονός”, όπως γράφει ο Καρλάιλ.

Ο Dickens στη Νέα Υόρκη, 1867–1868

Στις 8 Ιουνίου 1870, ο Ντίκενς υπέστη ένα εγκεφαλικό επεισόδιο στο σπίτι του μετά από μια ολοήμερη δουλειά πάνω στον Έντουιν Ντράουντ (Edwin Drood), το τελευταίο του έργο. Ποτέ δεν συνήλθε και την επόμενη μέρα πέθανε στο Gads Hill Place. Η βιογράφος Claire Tomalin έχει γράψει ότι ο Ντίκενς βρισκόταν στην Peckham όταν υπέστη το εγκεφαλικό επεισόδιο, και η ερωμένη του Έλεν Τέρναν και οι υπηρέτριές της τον είχαν πάρει πίσω στο Gad’s Hill, ώστε το κοινό να μην γνωρίζει την αλήθεια για τη σχέση τους. Σε αντίθεση με την επιθυμία του να ταφεί στον Καθεδρικό Ναό του Ρότσεστερ “με έναν φθηνό, ασήμαντο και αυστηρά ιδιωτικό τρόπο”, τελικά τον ενταφίασαν στη Γωνιά των Ποιητών (Poets’ Corner) του Αβαείου του Γουέστμινστερ.

Τα βάσανα της νιότης άφησαν βαθιά ίχνη στον Ντίκενς. Ήξερε καλά τα αισθήματα των φτωχών, των ταπεινωμένων και καταφρονεμένων και το κοινωνικό στοιχείο στα μυθιστορήματά του είναι τόσο έντονο και αψύ, ώστε συνετέλεσε στη βελτίωση πολλών κακώς κειμένων στην πατρίδα του. Η κράτησε για χρέη, που θυσιάζει ανθρώπινες υπάρξεις στον Μολώχ των ιερών γραμματίων, ήταν συχνά αντικείμενο απεικόνισης για χρέη. Η αθλιότητα των σχολείων και η εκμετάλλευση των παιδιών από την καπιταλιστική απληστία, αποτέλεσαν αντικείμενο πολλών σπαρακτικών σκηνών, όπως και ο άψυχος μηχανισμός μιας δυσκίνητη δικαιοσύνης που περιφρονούσε και αδικούσε τους οικονομικά ασθενέστερους. Όσο όμως ο Ντίκενς κι αν μαστίγωνε την κοινωνική αδικία, κίνητρό του δεν ήταν η κοινωνική κριτική, αλλά η καλή ανθρώπινη καρδιά του. Η συμπόνια είναι η ανεξάντλητη και κρυστάλλινη πηγή των έργων του που δεν περιφρονεί το μελοδραματικό και αισθηματικό στοιχείο, διαθέτει όμως κι ένα απαράμιλλο χιούμορ. Το χιούμορ αυτό, που προς χάρη του ο Ντίκενς δεν τσιγκουνεύεται σε παρεμβολές, δεν είναι μεταφυσικό, αλλά ζωντανό και χυμώδες.

Είναι ακόμα το παλαιό εκείνο χιούμορ που ρέει εδώ μ’ έναν πλούτο παρατήρησης και με μια δημιουργική φαντασία, που δεν συναντάμε πια σε κανέναν από τους νεότερους άγγλους συγγραφείς. Μέσα όμως σ’ αυτή τη συνωστιζόμενη ανθρωπότητα παρεμβάλλονται επεισόδια, όπου βλέπουμε την αντίθετη όψη αυτού του παραμυθένιου χιούμορ: ξαφνικά προβάλλει η φοβερή, η μοιραία μοναξιά του ανθρώπου στη γη, όπου περιβάλλεται με φανταστικές δυνάμεις, που σαν αιμοδιψείς βρικόλακες πιέζουν την εκτροχιασμένη ψυχή – στοιχειακά πνεύματα που αποβάλλουν ξαφνικά τις μάσκες κάτω από τις οποίες, συνήθως, δρουν άγνωστοι ανάμεσα στους ανθρώπους.
Είναι δύσκολο να κατονομάσει κανείς τα καλύτερα, ή σωστότερα, τα ωραιότερα μυθιστορήματα του Ντίκενς. Κατά την παράδοση, το αριστούργημά του θεωρείται το Τhe Personal History, Adventures, Experience and Observation of David Copperfield the Younger of Blunderstone Rookery (Ντέιβιντ Κόπερφιλντ), η μακρά αυτή ιστορία του νεαρού Κόπερφιλντ κοντά στη θαυμάσια θεία του, ώς την ώρα της κοινωνικής και οικογενειακής του αποκατάστασης. Ο Ντίκενς συμπεριέλαβε πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία σ’ αυτό το έργο κι έχει περιβάλει τον ήρωά του με πολλά, αδρά σχεδιασμένα, πρόσωπα. Στο σύνολό του ο Κόπερφιλντ εικονίζει τη φωτεινή πλευρά της ζωής, αν και πουθενά δεν διαγράφεται μια άνετη αισιοδοξία! Το μεταγενέστερο μυθιστόρημά του Great Expectations (Μεγάλες προσδοκίες), είναι η τραγική αντιπαράθεση στον Κόπερφιλντ, καθώς κινείται στο όριο μεταξύ φωτεινού και σκοτεινού. Το γεγονός ότι ο συγγραφέας δίσταζε ποιο τέλος να του δώσει και ότι υπάρχουν δυο εκδοχές του τελευταίου κεφαλαίου με ευτυχισμένο ή δυσοίωνο τέλος, αποτελεί μια ένδειξη του εσωτερικού προβληματισμού του Ντίκενς.

Dickens and Little Nell (Philadelphia, Pennsylvania)

Μερικοί προτιμούν, απ’ τα μυθιστορήματα αυτά, την αρχική του επιτυχία, τον “Πίκουικ”. Κι αυτό είναι λογικό γιατί εκεί βλέπουμε την αδέσμευτη ευθυμία και την πλούσια φαντασία του συγγραφέα στο αποκορύφωμά τους. Άλλοι, όμως, συγκαταλέγουν στα καλύτερα έργα του τον Martin Chuzzlewit (Η ζωή και οι περιπέτειες του Martin Chuzzlewit), το The Life and Adventures of Nicholas Nickleby (Η ζωή και οι περιπέτειες του Νίκολας Νίκλεμπι), το A Tale of Two Cities (Ιστορία δύο πόλεων, όπου ανάμεσα στο Λονδίνο και το Παρίσι απεικονίζεται η Γαλλική Επανάσταση), ή το Little Dorrit (Η μικρή Ντόριτ), το The Adventures of Oliver Twist (Οι περιπέτειες του Όλιβερ Τουίστ), για να μην ξεχάσουμε και τα ποιητικότατα Χριστουγεννιάτικα διηγήματα.

Grave of Charles Dickens

Ο τάφος του Dickens στο Westminster Abbey

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΚΙ ΕΔΩ:

Κάρολος Ντίκενς: Η επιρροή του εξακολουθεί να είναι αισθητή

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή