Κατάκτηση του Μεξικού: μια αιματηρή ιστορία

Πώς οι Ισπανοί κατέστρεψαν τον πολιτισμό των Αζτέκων

by Times Newsroom 1

“ΜΙΑ ΚΑΠΟΙΑ καραβέλλα με καπετάνιο τον αξιότιμο κυρ Κρίστομπαλ Κολόν… πλέοντας στο Δυτικό Ωκεανό… παρασύρθηκε από τον αέρα προς μια χώρα άγνωστη που κανείς χάρτης της θάλασσας δεν περιγράφει…” Σύμφωνα μ’ αυτά τα λόγια του ημερολογίου καταστρώματος του Χριστόφορου Κολόμβου που γύρευε τις Ινδίες και βρήκε την Αμερική, το 1493, έτσι άρχισε η ιστορία. Το τέλος της, έτσι όπως την αφηγείται πάλι ο Χιού Τόμας στο βιβλίο του “Η κατάκτηση του Μεξικού” (Hugh Thomas, The Conquest of Mexico. Publisher: Hutchinson), δεν υπήρξε ούτε τόσο συμπτωματικό ούτε τόσο αναίμακτο.

Καμιά πεντακοσαριά Ισπανοί με επικεφαλής τον Χερνάν Κορτές αποβιβάστηκαν στην επί του Ατλαντικού ακτή του Μεξικού τον Απρίλιο του 1519. Συμμάχησαν με τις ντόπιες πόλεις-κράτη, εβάδισαν εναντίον της μεγάλης Αζτεκικής πόλης Τενοτσιτλάν, συνάντησαν και απήγαγαν τον αυτοκράτορα των Αζτέκων Μοντεζούμα, εκδιώχθηκαν μετά το θάνατο του Μοντεζούμα, επανήλθαν ενισχυμένοι για μια από θαλάσσης επίθεση εναντίον της πόλης και τον Αύγουστο του 1521 κατέστρεψαν και την πόλη και τον πολιτισμό που την παρήγαγε.

Ο Κορτές με τον Μοντεζούμα

Στη ρίζα της ιστορίας, όπως γράφει βρετανική εφημερίδα παρουσιάζοντας το ογκώδες έργο του σερ Χιου Τόμας, βρίσκεται η σύγκρουση δυο εντελώς ανόμοιων πολιτισμών και εντελώς ανίκανων να καταλάβουν ο ένας τον άλλο. Και με κίνητρα ο καθένας εντελώς ακατάληπτα στον άλλο. Τον περασμένο αιώνα η σύγκρουση αυτή φαινόταν μέρος της αναπόφευκτης διαδικασίας της εκπολιτιστικής και εκχριστιανικής επέκτασης της Δύσης ανά τον κόσμο. Σήμερα, περισσότερα από 500 χρόνια μετά την άφιξη του Κολόμβου στην Καραϊβική, τα πράγματα δεν είναι τόσο σαφή.

Εκείνο που παρωθούσε τους Ισπανούς του Κολόμβου και του Κορτές ήταν ένα πνεύμα Σταυροφοριών ανάμεικτο με αδηφάγα όρεξη για χρυσάφι, γη, εξουσία. Κατά πόσο τα ανθρώπινα πλάσματα που συναντούσαν στις άγνωστες χώρες, ήταν πλάσματα του Θεού, ήταν θέμα ανοιχτό σε συζήτηση.

Όμως θεμα ανοιχτό για συζήτηση ήταν το αν είχαν ψυχή ή όχι. Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης, και συχνά η απάντηση ήταν αρνητική, θα μπορούσε κανείς να τους αντιμετωπίσει όπως έκρινε σωστό, χωρίς φόβο ανταπόδοσης από τη θεία ή άλλη δίκη.

Άρπαγες….

Ο πολιτισμός των Αζτέκων και η ομορφιά της πόλης Τενοτσιτλάν, άφησε κατάπληκτους τους Ισπανούς, συνάμα και αμήχανους. Δεν αμφέβαλαν όμως ποτέ για το δικαίωμά τους ν’ αρπάξουν ό,τι μπορούσαν, χρυσό και άλλα. Η αντίδραση των Αζτέκων είναι εύγλωττη με τα λόγια του χρονογράφου τους Σαχαγκούν: “Όταν έπαιρναν δώρα (οι Ισπανοί), γελούσαν και φαίνονταν να είναι πολύ ευτυχισμένοι. Σαν πίθηκοι άρπαζαν το χρυσάφι, ασελγούσαν για το χρυσάφι σαν τους χοίρους”. Το χρυσάφι αυτό των Αζτέκων, έλιωσε και έγινε νομίσματα για να πληρωθούν οι πόλεμοι του Κάρολου Ε΄ στην Ευρώπη.

Τενοτσιτλάν, η πρωτεύουσα της αυτοκρατορία
ς των Αζτέκων

Ένα πρώτο ερώτημα, μολονότι σήμερα φαίνεται αφελές, που μπαίνει είναι: γιατί νίκησαν οι Ισπανοί; Νίκησαν γιατί αν οι Αζτέκοι είχαν λίθινα όπλα, αυτοί είχαν ατσάλινα. Νίκησαν γιατί είχαν μπαρούτι, κανόνια –ένα μόνο αλλά επίφοβο– και άλογα, έστω μόνον 17. Και το σπουδαιότερο, νίκησαν γιατί έπαιζαν το παιχνίδι με διαφορετικούς κανόνες. Οι Ευρωπαίοι –οι Ισπανοί– πολεμούσαν για να σκοτώσουν, όχι για να συλλάβουν αιχμαλώτους, έστω και αν το τέλος ήταν συχνά το ίδιο, γιατί οι Αζτέκοι συνήθως θυσίαζαν τους αιχμαλώτους στους θεούς και ο καννιβαλισμός δεν τους ήταν καθόλου άγνωστος.

Επιπλέον, οι Ισπανοί πολεμούσαν με στρατηγική και όχι με τελετουργίες και είχαν έναν αρχηγό, τον Κορτές, εξαίρετο στρατιωτικό και διπλωμάτη που μπορούσε να εναλλάσσει τον δόλο, την κτηνωδία και τη μεγαλοψυχία, αναλόγως με το πιο ήταν συμφερότερο στην κάθε περίσταση. Σήμερα, στο ουμανιστικό πνεύμα των καιρών, θα φαίνονταν τρομοκράτες· και ακόμη, είχαν ένα εξίσου ολέθριο σύμμαχο. Τον ιό της ανεμοβλογιάς που απλώθηκε σαν τη φωτιά σ’ έναν ήδη ηθικά καταπονημένο λαό δίχως φυσική αντοχή.

Το κυριότερο πρόβλημα των Αζτέκων ήταν να καταλάβουν τι είναι οι Ισπανοί. Ήταν θεοί, δαίμονες ή απλώς υπεράνθρωποι με παράξενα όπλα; Ορισμένοι πίστευαν πως ο μεγαλόθυμος θεός τους Κονετσαλκόατλ είχε έρθει απ’ τα ανατολικά για να τους σώσει.

Η στάση του Μοντεζούμα ήταν απ’ αρχής ασταθής και αβέβαιη και ο Κορτές γρήγορα αποδείχθηκε πως ήταν περισσότερο από τον μεγαλόθυμο Κονετσαλκόατλ, ο δόλιος Τεζκατλιπόκα, ο θεός του Καπνισμένου Καθρέφτη.

Ανθρώπινες καρδιές…

Η αζτεκική μοναρχία ήταν στατική και παράλυτη από μια ιεροκρατία που αποκορυφωνόταν στην ανθρωποθυσία. Δίχως συνεχή εφοδιασμό του θεού Χουιτζιλοπόκτλι με ανθρώπινες αιμάσσουσες καρδιές, ο ήλιος δεν θα ανέτειλε κι η γη θα έμενε σκεπασμένη στο σκοτάδι. Έτσι δεν είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι οι Αζτέκοι ήταν μισητοί στους γείτονές τους απ’ όπου προμηθεύονταν τα θύματα για τις ανθρωποθυσίες. Η αυτοκρατορία τους δεν ήταν παρά ένας χαλαρός σύνδεσμος υποτέλειας που βασιζόταν στο φόβο. Την αδυναμία αυτή τη συνέλαβε αμέσως ο Κορτές κι ανάλογα τη χρησιμοποίησε για τους δικούς του λόγους.

Παρ’ όλα αυτά, μετά το θάνατο του Μοντεζούμα, οι υπήκοοί του πολέμησαν σθεναρά. Αδυνατισμένοι όμως από την ασθένεια και την πείνα, και με ελαττωμένο τον αριθμό τους δεν είχαν μεγάλες ελπίδες νίκης. Το πετράδι που το ’λεγαν Τενοτσιτλάν και που ο Κορτές ήθελε να το παρουσιάσει ανέπαφο ως δώρο στον Κάρολο, έπειτα από μια σειρά φοβερών οδομαχιών, απέμεινε ένας σωρός από ερείπια. Με την καταστροφή του τέλειωσε ο μεσο-αμερικανικός πολιτισμός.

Στο Μεξικό και αλλού, ο πληθυσμός χανόταν με ρυθμούς πιο ραγδαίους απ’ ό,τι στην Ευρώπη μετά τον Μαύρο Θάνατο. Ήταν η ώρα των αποίκων, των ιεραποστόλων, των διοικητών που δημιούργησαν τον απομονωμένο από τους ιθαγενείς κλειστό κόσμο της Νέας Ισπανίας και που κι αυτός με τον καιρό του, στο πέρασμα του χρόνου, αφού ανοίχθηκε στην επιμιξία με τους ιθαγενείς πληθυσμούς, δημιούργησε τον πλούσιο, πολύχρωμο και πολυπρόσωπο αυτό κόσμο που είναι το Μεξικό σήμερα.

Το βιβλίο του σερ Χιού Τόμας είναι καρπός πολυετών ερευνών στα αρχεία της Σεβίλλης και μολονότι δεν αλλάζει τη γενική φυσιογνωμία της περιπέτειας που λέγεται κατάκτηση του Μεξικού, μιας και ελάχιστα στοιχεία κομίζει, ιδιαίτερα για την πλευρά των Αζτέκων, όμως είναι γραμμένο με σύνεση, σοφία και πειθώ. Και μερικές φορές με ένα λεπτό, υπόγειο χιούμορ που κάνει τον αναγνώστη να υπομειδιά καθώς διαβάζει – κάτι που είναι πάντα πλεονέκτημα για ένα βιβλίο, ιδίως ιστορικό.

Για τη σημασία του πολιτισμού των Αζτέκων δεν είναι όλοι οι κριτικοί σύμφωνοι. Σε μια άλλη εφημερίδα ο κριτικός Τζ.Χ. Πλαμπ γράφει ότι μπορεί μεν ο Χιού Τόμας να κάνει ό,τι μπορεί για να τους παρουσιάσει μ’ ένα ευνοϊκό φως, παραθέτοντας ποιήματά τους που μιλούν για την αστάθεια της ζωής, τέτοια ποιήματα όμως είναι κοινά σ’ όλους τους νεολιθικούς πολιτισμούς, από την Κίνα ώς τη Σουμερία. Η ποιητική αυτή αντίληψη δεν είναι τίποτα μπροστά στην πρακτική τους, των ανθρωποθυσιών και του καννιβαλισμού. Ο Κορτές, σημειώνει, κατέστρεψε έναν από τους πιο ανάλγητους πολιτισμούς που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος. Αν οι Αζτέκοι έχασαν τις μάχες ήταν γιατί πρώτιστα τους ενδιέφερε να πιάσουν ζωντανούς τους Ισπανούς και τους Ινδιάνους συμμάχους τους. Κι έτρωγαν ό,τι έπιαναν, τα πάντα πλην της κεφαλής και του κορμού. Η ποιητική αποστροφή “ο πολύτιμος καρπός του κάκτου του αετού” για μια καρδιά που έπαλλε ακόμα από το αίμα που έτρεχε, παραμένει απεχθής, όπως απεχθής παραμένει και η περιγραφή του κομματιάσματος ενός ζωντανού σώματος με μαχαίρι από πυρόλιθο, ως “ο θάνατος του λουλουδιού”.

Ο Χερνάν
Κορτές

Σίγουρα η κεντητική τέχνη των Αζτέκων ήταν εξαιρετική, η τέχνη τους με τα φτερά σαν στολίδια ασύγκριτη, η χρυσοχοϊα τους λεπτότατη αλλά ως πολιτισμός ήταν καλύτερα που καταστράφηκε. Την ίδια ανακούφιση που ένιωσε ο Κορτές όταν έπεσε η Τενοτσιτλάν, ένιωσαν και οι Ινδιάνοι υποτελείς των Αζτέκων που ήταν τα θύματα των ανθρωποθυσιών τους.

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή