Μαρσέλ Προυστ | Το έργο του “Σε αναζήτηση του χαμένου χρόνου”, είναι ένα είδος ατελείωτης φούγκας

by Times Newsroom 1
Share this
  • Γράφει ο Ερανιστής

Αν ο σημερινός συγγραφέας έχει συνείδηση πως ζει σε μια εποχή ριζικής απομόνωσης του Εγώ, τότε πάνω σ’ αυτή τη στενή και επισφαλή βάση είναι υποχρεωμένος να οικοδομεί το έργο του, κάτι δηλαδή που επιδίωξε ο Μαρσέλ Προυστ [Marcel Proust, 1871 – 1922] στο επτάτομο έργο του “Σε αναζήτηση του χαμένου χρόνου”.

Διέθετε αυτός ο συγγραφέας, που γεννήθηκε στις 10 Ιουλίου 1871 στο Παρίσι, τις προϋποθέσεις για ένα τέτοιο έργο; Γόνος πλούσιας οικογένειας πέρασε όλη τη ζωή του στα σαλόνια του Σεν Ζερμέν, με την κομψή τους ατμόσφαιρα και τους σνομπιστικούς τρόπους τους. Μια αρρώστια, όμως, τον περιόρισε στη μοναξιά του Εγώ. Τον ανάγκασε να μείνει στο κρεβάτι του και να επιδοθεί στο γιγάντιο έργο της αυτοέρευνας.

Ο Ζαν Κοκτώ αφηγείται πως δεχόταν τους φίλους του “ξαπλωμένος στο κρεβάτι του, ντυμένος με κολάρο, γραβάτα και γάντια, ανησυχώντας συνεχώς από τον παραμικρό θόρυβο και την παραμικρή πνοή, τρομοκρατούμενος από το μισάνοιχτο παράθυρο ή από μια ακτίνα ήλιου. Δίπλα του ήταν μια στοίβα χαρτιά, όπου ήθελε να επιζήσει”.

Στις 18 Νοεμβρίου 1922, πέθανε ο Μαρσέλ Προυστ, ο τελευταίος μεγάλος μυθιστοριογράφος της Γαλλίας με το ιδιόμορφο ύφος. Ο Ανατόλ Φρανς, στον πρόλογό του για το έργο “Χαρές και μέρες του Προυστ”, τον χαρακτηρίζει ως εξής:

Τα νιάτα του είναι νιάτα ενός δημιουργού, που αποπνέουν, όμως, ολόκληρα τα γηρατειά του κόσμου. Είναι ένα βλαστάρι που ξεπετάχτηκε μέσα σ’ ένα αιωνόβιο δάσος και παρ’ όλη τη φρεσκάδα του, πενθεί για τις τόσες ανοίξεις που πέρασαν. Ο Μαρσέλ Προυστ περιγράφει με την ίδια αγάπη την καταιγίδα των ηλιαχτίδων που σκορπάει ένα ηλιοβασίλεμα, όσο και τα καμώματα ενός σνομπ. Διακρίνεται στην αφήγηση κομψών πόνων και τεχνητών οδυνών, που συναγωνίζονται σε φρίκη με τα τόσα βάσανα που μας χαρίζει η σπάταλη σε μητρότητα φύση. Μας μεταφέρει σε μια ατμόσφαιρα θερμοκηπίου, για να μας δείξει τη νοσηρή ομορφιά των εξωτικών λουλουδιών, που με τη μυστηριακή μαγευτική τους ζύμωση συγκροτούν λαμπερά μπουκέτα μυστικών σκέψεων κι ανομολόγητων πόθων. Ο Προυστ δεν έχει τίποτα το αμόλυντο, το αθώο, είναι όμως τόσο αληθινός που φτάνει ξανά στην αφέλεια, και κατορθώνει έτσι να μας αρέσει. Μοιάζει μ’έναν διεφθαρμένο Μπερναρντέν ντε Σεν-Πιέρ, ή μ’ έναν άκακο Πετρόνιο…”.

Ο θαυμάσιος αυτός χαρακτηρισμός ισχύει για όλο το έργο του Προυστ. Όποιος αναλαμβάνει τη δύσκολη πορεία μέσα από τα επτά μυθιστορήματα της “Αναζήτησης του χαμένου χρόνου” – δύσκολη λόγω της μη κλασικής προσωδίας τους και της κατάχρησης αποχρώσεων και διφορούμενων εννοιών – αυτός θ’ αγαπήσει το όλο πολυτέλεια ανάκτορο του σύγχρονου πολιτισμού και ιδίως τα λυρικά του στοχαστικά σημεία και θα του συγχωρήσει τον περίτεχνο αυτο-ερωτισμό της εκζητημένης μας κοινωνίας. Γιατί με όλους αυτούς τους θησαυρούς του στοχασμού και της λυρικότητας, αναστηλώνεται ο κόσμος του παρελθόντος, ο χαμένος κόσμος, που τον ανακαλούν στην πραγματικότητα η μαγεία των λόγων που μόνη αυτή την σώζει απ’ το κενό, απ’ το μηδέν. Ο Μαρσέλ Προυστ είναι κάτι σαν υπνοβάτης ή σχοινοβάτης γιατί δεν ξέρει κανείς αν η καλλιτεχνική του σιγουριά είναι ένστικτο ή συνείδηση, τόσο πολύ έχουν συνενωθεί σ’ αυτόν ο λυρισμός και η νόηση. Η ανάμνηση, σ’ αυτόν τον ποιητή, είναι ένα τόσο ευαίσθητο χειρουργικό εργαλείο, ώστε προσδίδει στην ενόραση και μηχανική ακρίβεια παραμερίζοντας τον χωρίς νόημα απόλυτο χρόνο, δίνοντας τη θέση του στον αισθητό χρόνο της ψυχικής πραγματικότητας.

Marcel Proust by Carl Chapple (2017) : Painting Oil on Wood ...

Το έργο του Προυστ “Σε αναζήτηση του χαμένου χρόνου”, είναι ένα είδος ατελείωτης φούγκας. Δεν μοιάζει καθόλου με σονάτα, γιατί κάθε αγωνιστικό στοιχείο και η θέληση γενικά αγνοείται σ’ αυτό. Μονάχα η ενόραση έχει αξία για τον Μαρσέλ Προυστ – την αξία μιας ανάμνησης. (Erwin Laaths, Παγκόσμιος Ιστορία της λογοτεχνίας, μετάφραση Σ. Πρωτοπαπά. Εκδ. Αρσενίδη 1963).

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΚΙ ΕΔΩ:

Share this

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή