Μια συνεργσία του χαράκτη Α.Τάσσου με το περιοδικό «Η Διάπλασις των Παίδων» το 1963

ΠΛΗΣΙΑΖΟΝΤΑΣ Η ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΗΣ 25ης ΜΑΡΤΙΟΥ 1821.

  • Γράφει ο Κώστας Γ. Τσικνάκης

Η τελευταία περίοδος έκδοσης του ιστορικού παιδικού περιοδικού «Η Διάπλασις των Παίδων» παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. Ξεκίνησε στις 28 Δεκεμβρίου 1956 και συνεχίστηκε ώς τα τέλη του 1969. Διευθυντής του, όλα αυτά τα χρόνια, ήταν ο δημοσιογράφος Κώστας Ε. Παράσχος (1912-2000).

Στις σελίδες του δημοσιεύτηκαν αξιόλογα κείμενα. Προέρχονταν, κατά κύριο λόγο, από μικρές και μικρούς αναγνώστες του. Ορισμένοι, διακρίθηκαν τα επόμενα χρόνια σε διάφορους τομείς δραστηριότητας. Δεν απουσίαζαν, ωστόσο, οι συνεργασίες καταξιωμένων πνευματικών ανθρώπων της εποχής. Μία τέτοια συνεργασία θα με απασχολήσει στη συνέχεια.

Στο τεύχος 17 της «Διαπλάσεως των Παίδων», που κυκλοφόρησε το Σάββατο 23 Μαρτίου 1963, δημοσιεύτηκε μια εντυπωσιακή τέμπερα.

Παρουσίαζε ένα νεαρό κλέφτη, κάτω από ένα δένδρο, να κάθεται σταυροπόδι πάνω σε μια πέτρα και να παίζει τον ταμπουρά του.
Τα χαρακτηριστικά του ήταν αδρά. Είχε περιποιημένο μουστάκι, αραιά γένια και μακριά μαλλιά. Έδειχνε, καθώς ακουμπούσε με τα δάκτυλά του τις χορδές του ταμπουρά, να ατενίζει το μέλλον με αισιοδοξία. Από τον κόκκινο σκούφο που φορούσε, ξεδιπλωνόταν μια μεγάλη, επίσης κόκκινη, φούντα.

Το ολόλευκο, φαρδύ πουκάμισο που φορούσε, τονιζόταν περισσότερο με το γαλάζιο, πλούσια κεντημένο, γιλέκο. Στην, επίσης ολόλευκη φουστανέλα του, διακρίνονταν οι πτυχώσεις. Οι κάλτσες του ήταν λευκές και οι καλτσοδέτες μαύρου χρώματος. Στις μύτες των κόκκινων τσαρουχιών του κατέληγαν μαύρες φούντες.

Στα κλαδιά του δένδρου, καθώς είχε μπει πλέον η άνοιξη, είχαν αρχίσει να ξεπροβάλλουν πράσινα φύλλα. Από ένα κλαδί κρεμόταν το γιαταγάνι του νεαρού κλέφτη. Στη λαβή του, είχαν δεθεί κόκκινα κρόσσια, με μικρές φούντες στις άκρες τους. Στο χώμα, μπροστά και τριγύρω του, φύτρωναν λίγα χόρτα.

Στην κάτω δεξιά γωνία του τεύχους ήταν τυπωμένοι οι στίχοι του Ρήγα:

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύτερη ζωή
παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή.»

Στο κάτω μέρος της σελίδας 547 του τεύχους, μέσα σε πλαίσιο, υπήρχε η επισήμανση: «Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ ΜΑΣ. Είναι του γνωστού χαράκτη Τάσσου.»

Οι συνθήκες, κάτω από τις οποίες εξασφαλίστηκε η συνεργασία, εύκολα γίνονται αντιληπτές. Στις αρχές του 1963, καθώς πλησίαζε η επέτειος της 25ης Μαρτίου, ο διευθυντής του περιοδικού θέλησε να την τιμήσει με τον καλύτερο τρόπο.

Ήλθε σε επικοινωνία, όπως όλα δείχνουν, με τον διακεκριμένο χαράκτη Τάσσο (καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Αναστάσιου Αλεβίζου, 1914-1985), ζητώντας του να επιμεληθεί το εξώφυλλο του τεύχους. Εκείνος, ανταποκρίθηκε με προθυμία, δίνοντας μία τέμπερα. Η συμβολή του, όσο γνωρίζω, δεν είναι γνωστή στην εργογραφία του.

Η 25η Μαρτίου 1821 ως θέμα τον είχε απασχολήσει και στο παρελθόν. Αξίζει να σημειωθεί, μάλιστα, πως την ίδια ημερομηνία είχε γεννηθεί το 1914 στη χωριό Λευκοχώρα Μεσσηνίας.

Η ενασχόλησή του με την περίοδο του 1821 είχε ξεκινήσει στα χρόνια της Κατοχής. Τότε που ο αγώνας των ενόπλων των βουνών, οι οποίοι συμμετείχαν στην Αντίσταση, είχε παραλληλιστεί με τον αντίστοιχο των κλεφτών και των αρματολών στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης.

Στα παράνομα έντυπα της εποχής, όλων των πολιτικών αποχρώσεων, επισημαινόταν συχνά η αντιστοιχία. Υπάρχουν και αρκετές ξυλογραφίες, κυρίως από την πλευρά της Αριστεράς, που κινούνται στο παραπάνω πλαίσιο.

Χαρακτηριστικότερη, είναι εκείνη της ζωγράφου-χαράκτριας Λουκίας Μαγγιώρου (1914-2008), μετέπειτα συζύγου του Τάσσου. Τιτλοφορείται: «Χαίρε ω Χαίρε Λευτεριά». Δημοσιεύτηκε σε λεύκωμα, που κυκλοφόρησε με την ευκαιρία της 25ης Μαρτίου, με τον τίτλο: «Για τη Χιλιάκριβη τη Λευτεριά» (Αθήνα, Εκδοτικός Οργανισμός «Ο Ρήγας», 1945).

Η τέμπερα, που δημοσίευσε ο Τάσσος το 1963 στη «Διάπλαση των Παίδων», παρουσίαζε αρκετά κοινά σημεία με μία ασπρόμαυρη ξυλογραφία του σε όρθιο ξύλο, διαστάσεων 15×12 εκ., του έτους 1951. Είχε τον τίτλο: «25η Μαρτίου».

Και σε εκείνη εμφανιζόταν ένας νεαρός κλέφτης να παίζει τον ταμπουρά του, καθισμένος σταυροπόδι πάνω σε μια πέτρα. Το γιαταγάνι του, ωστόσο, βρισκόταν καταγής, ενώ πίσω του, στο βάθος, διαγράφονταν σύννεφα και στον ουρανό πετούσε μικρό σμήνος πουλιών.
Η συγκεκριμένη ξυλογραφία περιλαμβάνεται στον τόμο: «Α. Τάσσος, Χαρακτική 1932-1985», επιμέλεια κειμένων Ειρήνη Οράτη – Δημήτρης Παυλόπουλος (Αθήνα, Εκδοτικός Οίκος «Μέλισσα», 1998).

Δύο χρόνια μετά, εμπνευσμένος από τον πρώτο στίχο του επιγράμματος «Η καταστροφή των Ψαρών» του Διονυσίου Σολωμού, τύπωσε με δικά του έξοδα το λεύκωμα: «ή Ελευθερία ή Θάνατος. Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη». Πρόλογος και μετάφραση των κειμένων Νίκου Σβορώνου. 16 ξυλογραφίες Α. Τάσσου (Αθήνα. Έκδοση Α. Τάσσου, 1953, β΄ έκδοση, Αθήνα, Ίκαρος, 1971).

Το λεύκωμα είχε ως θέμα του την καταστροφή των Ψαρών από τους άνδρες του οθωμανικού στόλου, στα τέλη Ιουνίου του 1824. Ο πρόλογος ήταν γραμμένος τον Ιανουάριο του 1953 από τον ιστορικό Νίκο Γ. Σβορώνο που ζούσε στο Παρίσι. Δημοσιεύονταν επίσης, σε μετάφραση του ίδιου, δύο επιστολές του Γάλλου προξένου στη Σμύρνη P. David προς τον Γάλλο φιλέλληνα, συγγραφέα και διπλωμάτη François René de Chateaubriand. Το εξώφυλλό του ήταν έγχρωμο και περιλάμβανε δεκαέξι ολοσέλιδες μονόχρωμες ξυλογραφίες σε όρθιο ξύλο. Το λεύκωμα, τυπώθηκε σε πεντακόσια αριθμημένα αντίτυπα, σε βαρύ ελληνικό χαρτί κρεμ διακοσίων γραμμαρίων της Αθηναϊκής Χαρτοποιίας, και βιβλιοδετήθηκε στο Εργοστάσιο Γραφικών Τεχνών Ασπιώτη – ΕΛΚΑ τον Μάρτιο του 1953.
Μεταξύ των ξυλογραφιών, υπήρχε μία, διαστάσεων 22×16 εκ., που είχε ορισμένα κοινά σημεία με τη δημοσιευόμενη της «Διαπλάσεως των Παίδων».

Πιο συγκεκριμένα, παρουσίαζε ένα Ψαριανό, με τη χαρακτηριστική νησιωτική φορεσιά. Έπαιζε θλιμμένος τον ταμπουρά του, καθισμένος σταυροπόδι πάνω σε μια πέτρα, σε ένα ύψωμα. Σε ρόλο αοιδού, διεκτραγωδούσε τα βάσανα των συμπατριωτών του. Πίσω του διακρινόταν το έρημο τοπίο του νησιού του, ύστερα από την καταστροφή κι τη λεηλασία του από τους Τούρκους. Ξεχώριζε ο ορεινός όγκος, στην κορυφή του οποίου φαινόταν το κάστρο του. Η θάλασσα φαινόταν κυματώδης. Στο άνω μέρος της ξυλογραφίας γραφόταν: «κι’ εσείς πουλιά οπού περνάτε πιο κάτω να το πείτε». Και στο κάτω: «πως τ’ άρματα της λεβεντιάς αστράφτουν και βροντούνε.»

Το εξώφυλλο της «Διαπλάσεως των Παίδων» της 23ης Μαρτίου 1963 με την τέμπερα του Τάσσου, σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, προκάλεσε μεγάλη αίσθηση στους μικρούς αναγνώστες της. Αποτελούσε γι’ αυτούς το καλύτερο δώρο, δυο μέρες πριν από τον γιορτασμό της επετείου της 25ης Μαρτίου 1821. Θεωρείται από τα ωραιότερα εξώφυλλα του παιδικού περιοδικού στη μακρόχρονη διαδρομή του.

The following two tabs change content below.
ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΤΣΙΚΝΑΚΗΣ

ΚΩΣΤΑΣ Γ. ΤΣΙΚΝΑΚΗΣ

O Kώστας Γ. Tσικνάκης είναι ιστορικός. Εργάζεται στο Iνστιτούτο Ιστορικών Eρευνών του Eθνικού Iδρύματος Eρευνών. Έχει δημοσιεύσει βιβλία, μελέτες και άρθρα για τη μεσαιωνική και τη νεότερη ελληνική ιστορία.

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή