“Να ανοίξουμε τις πόρτες και τα παράθυρα του Ελληνικού Σχολείου να μπη μέσα ο αέρας της εποχής μας”

by Times Newsroom 1
Share this
  • Ε.Π. ΠΑΠΑΝΟΥΤΣΟΣ

ΔΕΝ ΑΝΗΚΩ σ’ εκείνους που εμβρόντητοι από τα θαύματα της σημερινής Τεχνικής πιστεύουν ότι τα προβλήματά μας έχουν πια λυθή, ή θα λυθούν γρήγορα με τους “ηλεκτρονικούς εγκεφάλους”. Αλλά ούτε και στους αντίποδές τους που (ενώ μεταχειρρίζονται πρόθυμα το τηλέφωνο, το αυτοκίνητο και το ηλεκτρικό ψυγείο) οδύρονται για την “ερήμωση” τάχα που φέρνει στις ψυχές η διάδοση της μηχανικής. Και οι δυο θέσεις είναι δογματικές υπερβολές που ο φρόνιμος άνθρωπος με περίσκεψη πρέπει να τις αποφύγη. Η εφαρμοσμένη επιστήμη με τις λαμπρές κατακτήσεις της μπήκε πια στη ζωή μας και της άνοιξε ορίζοντες που θα επιτρέψουν στη δραστηριότητα του ανθρώπου να αναπτυχθή απεριόριστα. Είναι λοιπόν αναμφισβήτητα μια ευλογία. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορεί να της παραδώση κανείς την ψυχή του και ν’ αφεθή χωρίς αντίσταση στις πρωτοβουλίες της. Ο άνθρωπος πρέπει να κρατήσει τα δημιουργήματά του υπό τον δικό του έλεγχο. Να μη γίνει έρμαιό τους· να παραμείνη ο Κύριος.

Αυτό θα το κατορθώση εάν, απέναντι στις τολμηρές εξελίξεις της Τεχνικής, στερεώση ακόμη περισσότερο την ανθρωπιά του.

Ιδού ο σκοπός και το πρόγραμμα, που έχει σήμερα να εκτελέση μια φωτισμένη και συγχρονισμένη Εκπαίδευση. Μια Εκπαίδευση που ξέρει τι ζητάει και ξέρει τι σημασία έχει αυτό που ζητάει, για το μέλλον του ανθρώπου. Από τη φύση του βέβαια το Σχολείο είναι θεσμός συντηρητικός: δεν ανοίγει δρόμους· ακολουθεί. Η κοινωνία πάει μπροστά – με την επιστήμη, με την τέχνη, με την ηθική, με την οικονομία,με την πολιτική της κι αυτό έρχεται από πίσω: συλλέγει, κατατάσσει, συντηρεί. Βοηθεί τον άνθρωπο να ξεκαθαρίση και να διαφυλάξη τα πνευματικά αγαθά που παράγει. Τον οπλίζει και τον γυμνάζει να σταθή άξιος των κατακτήσεών του, και να τις συνεχίση. Χωρίς όμως να χάνη από τα μάτια του τον στόχο. Που είναι κατά βάθος ένας, πίσω από τις παραλλαγές που παρουσιάζονται κατά τόπους και χρόνους: να γίνη ικανός για μια καλύτερη ζωή, ανετώτερη και ευγενέστερη, χρήσιμος και στον εαυτό του και στους άλλους, στο δύσκολο δρόμο της ατομικής και της συλλογικής προκοπής. Παρά τη συντηρητικότητά της λοιπόν η Εκπαίδευση έχει υποχρέωση να στηρίζεται στο παρόν και να συντάσσεται όχι με τα στοιχεία που ευδοκίμησαν στο παρελθόν, αλλά με τις δυνάμεις που έρχονται να χτίσουν το μέλλον. Εκπαιδεύω θα πη ανασταίνω τον νέο άνθρωπο, άρα εργάζομαι για το μέλλον.

Σήμερα η πρώτη μας φροντίδα είναι να θεμελιώσωμε γερά την ανθρωπιά μέσα στον άνθρωπο, για να μη καταποντισθή μέσα στα θαυμαστά κατασκευάσματά του. Στο Σχολείο ο Νέος πρέπει να διδαχτή την “Τεχνική” σε έκταση και σε βάθος, για να σταθή και με τα δυο πόδια του απάνω στην Εποχή της Μηχανής, αλλά πρέπει και να γυμναστή για να δαμάση τη Μηχανή. Για να την υποτάξη στους σκοπούς που θέτει το πνεύμα, η ευαισθησία, η αρετή του.

Ιδού ο νέος “ανθρωπισμός” που χρειαζόμαστε σήμερα για να οικοδομήσωμε την Εκπαίδευσή μας. Είναι ένας ουμανισμός που δεν αντιτίθεται προς τις θετικές επιστήμες και τις τεχνικές εφαρμογής τους, αλλά τις εγκολπώνεται και συνεργαζόμενος αρμονικά μαζί τους τις κατευθύνει προς το στόχο: την καλυτέρεψη και τον ευγενισμό της ζωής, τον μεγαλύτερο ακόμη εξανθρωπισμό του ανθρώπου.

Στην Ελλάδα κοντά σε πολλά άλλα έχομε παρεξηγήσει και το νόημα του “ανθρωπισμού” νομίζουν πολλοί:

α. Ότι ανθρωπιστικές σπουδές είναι τα Γράμματα – η Φιλολογία, η Ιστορία, η Φιλοσοφία – που πρέπει να μείνουν “καθαρά”, δηλαδή μακριά από τη Φυσική, τα Μαθηματικά, τα Τεχνικά.

β. Ότι ο ανθρωπισμός καλλιεργείται αποκλειστικά και μόνο με τη μελέτη των “Αρχαίων” (έτσι μάλιστα καθώς συνηθίζεται να γίνεται αυτή η “μελέτη” στα σχολεία μας – να περιορίζεται δηλαδή στο φλούδι των κειμένων, να μην πηγαίνη βαθιά στην ψίχα τους).

Λάθη και τα δυο θανάσιμα. Το πρώτο, γιατί τον άνθρωπο στερεώνουν και μορφώνουν όλες οι γνήσιες “μαθήσεις”, επομένως όχι μόνο τα Γράμματα αλλά και οι Επιστήμες (θεωρητικές και πρακτικές), όταν τις διδάσκεται στοχαστικά, όταν δηλαδή μπαίνη στο πνεύμα τους. Και το δεύτερο, γιατί δεν είναι μόνο οι Αρχαίοι, αλλά και οι Νέοι, οι δικοί μας και οι ξένοι “κλασικοί” συγγραφείς που μπορούν ν’ αναφτερώσουν την ψυχή του ανθρώπου και να ευγενίσουν την ευαισθησία, την κρίση, το ήθος του.

Είναι καιρός λοιπόν να αναθεωρήσωμε από τη βάση του το εκπαιδευτικό μας πρόγραμμα. Να ανοίξωμε τις πόρτες και τα παράθυρα του Ελληνικού Σχολείου να μπη μέσα ο αέρας της εποχής μας, που (είτε το θέλομε είτε δεν το θέλομε, είτε μας αρέσει είτε δεν μας αρέσει) είναι η εποχή της Τεχνικής. Και παράλληλα να ανοίξωμε το νου και την καρδιά μας για να φωτισθή μέσα μας η έννοια του “ανθρωπισμού”, και να φανή ότι η ιδέα αυτή δεν είναι κειμήλιο για το Μουσείο, αλλά κάτι ζωντανό και ζεστό που ανασχηματίζεται διαρκώς μέσα στον πόθο και στον πόνο του ανθρώπου και γι’ αυτό μπορεί και αξίζει να γίνη πρότυπο και κανόνας ζωής.

Έτσι οραματίζομαι τους αυριανούς Νέους του τόπου μας: Να μιλούν με άνεση τη γλώσσα του καιρού τους, και υπερήφανοι να χαίρωνται ανακαινισμένη την ανθρωπιά τους.

  • Πρώτη δημοσίευση: Περιοδικό ΕΠΟΧΕΣ, τεύχος 1, Μάιος 1963. Στο πλαίσιο έρευνας του περιοδικού με θέμα “Τεχνική και ανθρωπιστική μόρφωση”. Επιμέλεια: Αλέξης Δημαράς.
  • Σημείωση: Κρατήσαμε την ορθογραφία της εποχής.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΚΙ ΕΔΩ:

Ευάγγελος Παπανούτσος: Τεράστια η συμβολή του στην αναμόρφωση της Ελληνικής Παιδείας

Share this

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή