Νικολό Μακιαβέλι: Κι όμως υπήρξε ηθικολόγος!

by Times Newsroom 1
  • Γράφει ο Ερανιστής

Η συμβατική άποψη για τον Νικολό Μακιαβέλι (1469-1527), είναι πως πρόκειται για έναν παμπόνηρο άνθρωπο που τα λόγια του και τα έργα του – ο “Μακιαβελισμός” – φέρνουν το στίγμα της ανηθικότητας και μάλιστα της… αντι-ηθικότητας στην πολιτική. Στη Γερμανία, το έργο “Αντιμακιαβέλης” του Μεγάλου Φρειδερίκου, έδωσε επίσημη έκφραση σ’ αυτή την άποψη, σάμπως ο εθνικισμός, αυτή η κληρονομική κατάρα της Ευρώπης, να μην είχε χαρακτηρίσει το ίδιο και του αντιμακιαβελικούς.

Portrait Of Niccolo Di Bernardo Dei Machiavelli Drawing by Unknown

Ο Μακιαβέλι πέρασε τη ζωή του σε σχετικά δευτερεύουσες διπλωματικές σχέσεις. Η ψυχική του εικόνα είναι χαρακτηριστική των διανοητικών εκείνων τρομοκρατών. Επιπλέον είναι μια παραδειγματικά ανάγλυφη μορφή της αναγέννησης. Λάτρης της Φλωρεντίας του και της Ιταλίας γενικά, εξέτασε τις προϋποθέσεις της πολιτικής επιτυχίας επί των συγκεκριμένων περιστατικών της εποχής του. Τις ανακάλυψε στη συνετή, υπολογιστική τακτική, μιας αχαλίνωτης  ιδέας δύναμης, ενσαρκωμένες σ’ έναν ηγέτη που αγνοεί κάθε ενδοιασμό και περιορίζεται μονάχα απ’ τη νηφάλια σκοπιμότητα.

Παράδειγμα ενός τέτοιου ηγέτη ήταν ο Καίσαρ Βοργίας. Στον “Ηγεμόνα” του ο Μακιαβέλι, με κάποια δόση πολιτικού λυρισμού, σκιαγραφεί την εικόνα ενός τέτοιου ηγέτη, που ταυτίζεται με το κράτος του και αγνοεί κάθε υπερατομική, ανθρώπινη μεταφυσική ή θρησκευτική αξία. Στην “κοσμοθεωρία” αυτή, ο Θεός έχει εκθρονιστεί . Κι όπου σημειώνεται κάτι παρόμοιο, είναι απλώς ένα άψυχο είδωλο. Κανένας σκοπός δεν εξαγιάζει στον Μακιαβέλι (έστω και με το πρόσχημα της Επιστήμης ή της ευημερίας), έστω και για μια στιγμή, την εικόνα αυτή όπου ο δήμιος καγχάζει σε βάρος του “εκκαθαριζόμενου” θύματος.

Γι’ αυτόν, το κράτος είναι το απόλυτο, που με τι δαγκάνες του χειρίζεται τους υπνωτισμένους με διάφορες “ελευθερίες” ανθρώπους, υποβιβασμένους στο επίπεδο του “ανθρώπινου υλικού”. Κι όμως ο συγγραφέας του “Ηγεμόνα”, όσο κι αν αυτό φαίνεται παράξενο, υπήρξε ηθικολόγος. Είχε δοκιμάσει μάλιστα στον εαυτό του βασανιστήρια για πολιτικούς λόγους. Ο πολιτικός κατακερματισμός της εποχής του τον είχε απογοητεύσει και προσπαθούσε να βρει μέσον για να τον θεραπεύσει. Το ότι το σοφό λεπτολόγο μυαλό του γέννησε την ιδέα της ανήθικης ισχύος, δεν είναι δικό του σφάλμα, αλλά εκείνων που γκρέμισαν τον κόσμο σε μια άθεη άβυσσο.

Στο απόλυτο κράτος του, ένας μόνον, ο Τύραννος, μπορούσε να χαρεί το ιδεώδες της ολοκληρωμένης προσωπικότητας, που έθεσε η Αναγέννηση – αν είναι χαρά δηλαδή να είσαι Μολώχ ανάμεσα σε μηδαμινότητες. Κι όμως, αυτός ο απογοητευμένος άνθρωπος υπήρξε μέγας συγγραφέας και βαθύς ανθρωπογνώστης. Και το διαπιστώνουμε όχι μονάχα από το ύφος του, αλλά κι απ’ την κωμωδία του “Μανδραγόρας” και τη νουβέλα που έγραψε – δυο έργα απεγνωσμένου κυνισμού. Ο Μακιαβέλι μας δίνει την εικόνα της πολιτικής πραγματικότητας της εποχής του. Η ποιητική της ομορφιά, όμως, διαφαίνεται σε μερικά άλλα έργα που έδωσαν καινούργια ώθηση στη δυτική λογοτεχνία. (Erwin Laaths, Παγκόσμιος Ιστορία της λογοτεχνίας, μετάφραση Σ. Πρωτοπαπά. Εκδ. Αρσενίδη 1963).

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΚΑΙ ΕΔΩ:

Νικολό Μακιαβέλι: Είναι ο πατέρας της σύγχρονης πολιτικής επιστήμης ή απλώς ένας κυνικός στοχαστής;

Νικολό Μακιαβέλι: “Ο καθένας βλέπει αυτό που φαίνεσαι…”

Ένα πορτρέτο του Μακιαβέλι δια χειρός Λεονάρντο Ντα Βίντσι;

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή