Ο κατασκευασμένος κόσμος

by Νίκος Τσούλιας
Share this

Street in Auvers-sur-Oise – Vincent van Gogh

  • Γράφει ο ΝΙΚΟΣ ΤΣΟΥΛΙΑΣ

Η μακρόχρονη εξέλιξη της ύλης σ’ αυτή την απειροελάχιστη γωνιά του Σύμπαντος περιλαμβάνει κάποιες παρεμβόλιμες φάσεις στο διαρκώς μεταβαλλόμενο σκηνικό. Έτσι, από τα πρώτα παιχνίδια της ύλης με την ενέργεια προέκυψαν οι διαδοχικές πυρηνοσυνθέσεις που δημιούργησαν τα χημικά στοιχεία. Η συνέχεια ανήκει στο σταδιακό σχηματισμό των χημικών ενώσεων.

Από το εκρηκτικό αστρονομικό πεδίο ο φακός της φυσικής ιστορίας εστιάζει στον περιπετειώδη γεω-χημικό κύκλο και απ’ εκεί στο ανήσυχο και δημιουργικό βιο-γεωχημικό περιβάλλον. Από τη στιγμή που κάποια μακρομόρια (νουκλεϊκά οξέα) μπορούν να αυτο-αναπαράγονται, το φαινόμενο της ζωής αναδύεται με αβιογενετικό τρόπο και θα καθορίσει πλέον την αιχμή των διεργασιών της ύλης στο αέναο κυνηγητό της για όλο και πιο πολύπλοκα συστήματα.

Ό,τι ονομάζουμε σήμερα οικολογική κρίση δεν είναι παρά ένα σύνολο ορατών συμπτωμάτων των νέων θεαματικών ανακατατάξεων στην επιφάνεια αυτού του πλανήτη. Από το ευσυνείδητο τμήμα της έμβιας ύλης, τον άνθρωπο – που αποτελεί και το μοναδικό φορέα αυτογνωσίας της -, γίνεται μια πλήρης ανατροπή των κανόνων του παιχνιδιού. Ενώ η βιολογική εξέλιξη διατηρεί τους δικούς της αργούς ρυθμούς με μια μάλλον προσεκτική συσχέτιση των δικών της εκφράσεων με τις φυσικο-χημικές σταθερές του περιβάλλοντος, ο άνθρωπος προχωρεί στην ταχεία διαμόρφωση ενός κατασκευασμένου κόσμου μέσα από τις πολλαπλές (και μη χρησιμοποιηθείσες από την ιστορία της Γης) δυνατότητες ανασύνθεσης της άβιας ύλης.

Η μετα- αναγεννησιακή έκρηξη των επιστημών, η βιομηχανική επανάσταση και η τεχνολογική πρόοδος είναι οι διαδοχικές φάσεις για την «επανάσταση» της άβιας ύλης από την τελεονομία και τις αναγκαιότητες της αντίστοιχης έμβιας ύλης. Παίρνει λοιπόν η άβια ύλη τη ρεβάνς στην επικυριαρχία μετά από μια περίοδο 4,6 δισεκατομμυρίων χρόνων και μάλιστα με τη βοήθεια του πιο ολοκληρωμένου βιολογικού συστήματος, τον άνθρωπο;

Η αυτονόμηση και η εκρηκτική προώθηση της τεχνολογίας δεν αρκείται στα δικά της χωράφια. Εισβάλλει με ορμητικό τρόπο στον πυρήνα της βιολογικής εξέλιξης (τα γονίδια) ανατρέποντας τους αργούς ρυθμούς αυτής της εξέλιξης. Το γεγονός ότι το DNA του ιπποπόταμου, για παράδειγμα, εισάγεται σε πλασμίδιο του βακτηρίου E. Coli δηλώνει ότι ανασχεδιάζεται η έκφραση της έμβιας ύλης σ’ ό,τι η φύση επιτέλεσε επί δισεκατομμύρια χρόνια! Και αυτό βέβαια είναι ένα παράδειγμα μάλλον αθώο.

Όσο και αν φαίνεται περίεργο αυτός που ζει πιο έντονα το «δράμα» των νέων συγκρούσεων είναι αυτός που κυρίως τις προκαλεί – η αφεντιά μας. Ο άνθρωπος κατασκεύασε έναν κόσμο που τον έχει παγιδέψει. Ως βιολογική ύπαρξη βιώνει αντιτιθέμενες καταστάσεις. Πριν σταθεροποιηθεί καλά – καλά η όρθια στάση του, που ξεκινάει από το Homo Erectus, του επιβάλλεται η καθιστική ζωή. Παρόλο που το γενετικό του στάτους εκφράζει μια βιολογικότητα του απώτερου παρελθόντος, ο άνθρωπος συντονίζεται στις επιταγές του βιομηχανικού πολιτισμού με έναν ισοπεδωτικό τρόπο. Για παράδειγμα, ενώ η βιοχημεία του σώματός μας – δηλαδή η φύση μας – απαιτεί τροφή φτωχή σε λίπη, όπως ήταν η κατάσταση στη λίθινη εποχή, τώρα φορτώνονται οι αρτηρίες του με λίπη και ο ίδιος με εμφράγματα και καρδιακά νοσήματα.

Και εν τούτοις το σύστημα των αξιών του και το πολιτισμικό του εποικοδόμημα δεν αμφισβητείται. Η βιολογικότητά μας έχει πάψει προ πολλού να ανταποκρίνεται σ’ ό,τι συνθέτει τη φυσική πραγματικότητα του ανθρώπου. Παραστάσεις για τις αισθήσεις, διατροφή, φαντασιώσεις, επιδιώξεις ανταποκρίνονται πλήρως στους νέους κατασκευασμένους κόσμους.

Η φύση θεωρείται ως μακρινό background που τη θυμόμαστε γιατί γκριζάρει την εικόνα. Ο άνθρωπος δεν είναι δημιουργικός. Απλώς καταναλώνει και καταναλώνει ό,τι παράγει με αδηφαγία. Καταναλώνει συνθετικές χημικές ενώσεις κάθε μορφής (πλαστικά, αυτοκίνητα, φάρμακα, τοξικά, καρκινογόνα…). Καταναλώνει ακτινοβολίες, ειδήσεις, εικόνες, πληροφορίες. Καταναλώνει την ευτυχία των άλλων / των εχόντων (οι σαπουνόπερες έχουν πέραση σ’ όλα τα γεωγραφικά μήκη και πλάτη) φτιάχνοντας τις δικές του φαντασιώσεις με ξένο υλικό. Μυθοποίησε την επιστήμη και την τεχνολογία – εξοστρακίζοντας την ποίηση και τη φιλοσοφία – ως το σύγχρονο πάνθεον που θα ολοκληρώνει τις προσδοκίες του και τα όνειρά του. Από τη μεταφυσική / ιδεαλιστική αντίληψη και πριν ο Λόγος αποκτήσει ιστορική έκφραση μέσα από την ανάδειξη της ανθρώπινης κατάστασης και από την εξάλειψη της βαρβαρότητας, μεταπίπτουμε στη μετα-φυσική αντίληψη, την έξω από τη φύση! Προτιμήσαμε ως προνομιακό πεδίο της προωθημένης νόησης την Επιστήμη και μόνο (ιδέα της η έρευνα κατά τον Αντόρνο) και όχι τη Φιλοσοφία (ιδέα της η ερμηνεία). Οι λόγοι είναι προφανείς. Η ηθική της επιστήμης είναι μια υπόθεση απόκεντρη, ενώ της φιλοσοφίας είναι ο πυρήνας της ύπαρξής μας. Στα μυστικά και στη γλώσσα της επιστήμης εισχωρούν λίγοι ειδικοί, ενώ τα ερωτήματα της φιλοσοφίας τίθενται από κάθε άνθρωπο.

Το γεγονός ότι «η απάντηση στα αγωνιώδη ερωτήματα του ανθρώπου επιδιώκεται διαρκώς και περισσότερο μέσω της επιστημονικής γνώσης» (Γ. Γραμματικάκης, Η κόμη της Βερενίκης), δηλώνει ότι η ίδια μας η σκέψη έχει εγκλωβιστεί στα κελεύσματα της τεχνολογίας. Οι οικολογικές ανησυχίες απλώς αποτελούν κάποια ξεπετάγματα του ενστίκτου της αυτοσυντήρησης που βρίσκουν κάποιες χαραμάδες διαφυγής από το συμπαγή τεχνοκρατικό ορθολογισμό της μοντέρνας ιστορίας της ανθρωπότητας.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «ΚΛΠ», τ. 2, Σεπτέμβριος 1993

Share this
The following two tabs change content below.
Νίκος Τσούλιας
Ο Νίκος Τσούλιας κατάγεται από την Αυγή Αμαλιάδας. Είναι εκπαιδευτικός στο 3ο Γενικό Λύκειο Ζωγράφου. Έχει εκλεγεί πρόεδρος της ΟΛΜΕ τέσσερις φορές (1996 – 2003) και έχει εκπονήσει διδακτορική διατριβή στην Ειδική Αγωγή. Έχει εκδώσει δύο βιβλία εκπαιδευτικού περιεχομένου τα: “Σε πρώτο πρόσωπο” και “Παιδείας εγκώμιον“. Έχει συνεργαστεί με τις εφημερίδες «Μεσημβρινή» (1980 – 1986) και «Εξόρμηση» (1988 – 1996).Τα τελευταία χρόνια αρθρογραφεί σε εκπαιδευτικά περιοδικά, στην εφημερίδα “Το Άρθρο” και στις εφημερίδες της Ηλείας, “Η Αυγή” και “Η Ενημέρωση”.

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή