Ο «Μάρτυρας ζωής» του Γιάννη Πλαχούρη

by ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΖΑΙΟΣ
Share this

Σε κάθε ποίημα υπάρχει κι ένα άγραφο ποίημα

  • Γράφει ο Γιάννης Μπαζαίος

Η πρόσφατη ποιητική συλλογή του Γιάννη Πλαχούρη (Μάρτυρας ζωής, Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος, Ιούνιος 2020, σελ. 88, με πολύ ωραία και πρωτότυπα σε σύλληψη ζωγραφιές – σχέδια του Απόστολου Πλαχούρη) εξαρχής ζητά τη συμφωνία του αναγνώστη σε τρία κομβικά σημεία:

1ον Η ενοχή γεννά Τέχνη.

2ον Οι συναισθηματικά νεκροί δεν φέρνουν αντιρρήσεις.

3ον Η ποίηση οφείλει να λειτουργεί ως η συνείδηση της εποχής της.

Πρόκειται για ποίηση στρατευμένη και πολιτική, όχι όμως με τη γνωστή μετάφραση των όρων -καθώς κινείται μακριά από μηχανισμούς και υπηρεσία στα ιδεολογήματα.

Η στράτευση αφορά αρχές και αξίες, τα αρχέτυπα που γέφυρα ενώνουν διαφορετικές ψυχές, και η υπεράσπισή τους εκδηλώνεται αυθόρμητα, (ως έκρηξη αισθημάτων για μια παραβίαση αρχών χωρίς να προηγηθεί λογική διεργασία) ενώ η πολιτική αφορά τη μάχη απέναντι τόσο στην απομόνωση και στην καθημερινότητα (υπόθεση ατομική) όσο και στην πολιτεία (που τις καλλιεργεί γιατί βολεύεται). Ο πόλεμος είναι ολοκληρωτικός, συμβαίνει παντού και πάντα, είναι εσωτερικός (καθώς ο εαυτός μάχεται τον Εαυτό του) κι εξωτερικός (σύγκρουση με τους άλλους).

Δεν δίνω δάκρυα για κηδείες./ Τα ξόδεψα στις αίθουσες αναμονής. Και τα φαντάσματα δεν έχουν αγκαλιά/ να με κουρνιάσουν,/ ούτε φωνή να εξηγήσουν/ γιατί τριγυρίζουν και δεν ανασταίνονται./ (…) και όσα δάκρυα λίγα/ απόμειναν/ τα χρειάζομαι/ για εκείνο το φιλί/ στο τέλος του δείπνου.//

(Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ)

Ο «Μάρτυρας» λειτουργεί και με τις δυο ιδιότητές του. Και ως πολίτης που διαβεβαιώνει γεγονότα που εξελίσσονται στην Πολιτεία και ως άνθρωπος, που βασανίζεται για τις πεποιθήσεις του, δίπλα σε βολέματα, συνήθεια, χαύνωση καθημερινότητας, εφησυχασμό. Επισημαίνει κοινωνική εκτροπή, στα μέτρα συμφερόντων, που ευτελίζοντας τις ανθρώπινες επιβάλλει τις δικές της εξουσιαστικές σχέσεις. Η ευθύνη παρόμοιας κατάστασης είναι ατομική, όχι συλλογική. Καθένας, που την αποδέχεται, ουσιαστικά την συντηρεί, πλανημένος πως …ζει.

Θεματικά λοιπόν έχουμε ένα περίεργο παιχνίδι. Το είδωλο (πρόσωπα, γεγονότα, σχέσεις) οδηγείται μπροστά σε καθρέφτη όπου, αφού αντιληφθεί πως διαμορφώθηκε η μορφή του, μετά θα αυτοαναιρεθεί και θα αυτοδιαλυθεί.

Σε τέτοια θέση επιχειρούν να μας οδηγήσουν τα συγκεκριμένα ποιήματα. Η πραγματική αγωνία που πρέπει να μας απασχολεί είναι το πώς θα ξεπεράσουμε ένα περιβάλλον σε όλη του την έκταση πλασματικό. Τα πρωτότυπα έχουν αντικατασταθεί με τ’ αντίγραφά τους. Η αποξένωση ως στοιχείο ζωής καλλιεργείται σκόπιμα από κάθε λογής εξουσίες και με πολλούς τρόπους, ώστε να γίνει ευκολότερη η υποδούλωση του ανθρώπου. Οι «άλλοι», δηλαδή το εγώ που γίνεται εσύ, δεν ορίζουν απλώς αλλά συντελούν συλλογικά να διασφαλίζεται η ελευθερία. Αυτή η σχέση είναι ίσως η μόνη αυθεντική λειτουργία σ΄ έναν ταχυδακτυλουργικό κόσμο -ιδιαίτερα σημαντική, και η σημαντικότητά της πιστοποιείται από τις μνήμες η μνήμη είναι ο χρόνος, ενώνει παρελθόν και παρόν, είναι η απάντηση για τον έρωτα που μεταβάλλεται σε πάθος, τον θάνατο με τον πόνο ή τη χαρά του (για να έρθει το νέο πρέπει να πεθάνει το παλιό), είναι η αφετηρία για να κατανοήσει κάποιος ότι συνήθως λειτουργεί ως μέρος της εικονικής πραγματικότητας, όπου τελικά δεν είμαστε ό,τι είμαστε και δεν ζούμε όπως θέλουμε να ζούμε.

Η διαπίστωση έρχεται από ποιήματα βιωματικού και ιδεολογικού περιεχομένου. Καταστάσεις και πρόσωπα πιστοποιούν πως η πλάνη, ιστός αράχνης, καλύπτει όλες τις εκδηλώσεις μας, ανεξάρτητα σημασίας: Στην υπόγεια γκαρσονιέρα ο μουσικός διώκεται επειδή οι νόμοι των υπονόμων απαγορεύουν τη μουσική, στις ακτές τα βότσαλα μιλούν όταν καταλάβεις πως πρόκειται για δάκρυα ζωγραφισμένα από το χέρι της θάλασσας, ο ανακριτής παραδέχεται στον ανακρινόμενο ότι επειδή δεν μπορούσαν να υποτάξουν τα δένδρα μασκάρεψαν το κλουβί σε ουρανό για να συλλάβουν τα πουλιά.

Περιγράφεται το πώς η εμπειρία συγκρούεται συνεχώς με την εικονική πραγματικότητα που προσπαθούν να μας επιβάλλουν και πώς οι όποιες ανθρώπινες ιδιότητες (αξίες, αισθήματα, λογική) αντιμετωπίζουν στην εποχή μας τις απόπειρες απαξίωσής τους.

Οι ληστές που «πριν χρόνια έκλεψαν ζωή μου / τους άφησα πίσω τους ξαναβρίσκω εμπρός / ξέρουν καλύτερα από μένα τι υπόλοιπο είχαν αφήσει//» καραδοκούν.

Η σύγκρουση μαζί τους για να είναι αποτελεσματική προαπαιτεί την αυτοπαραδοχή της πραγματικότητας. Όπως τα παρακάτω παραδείγματα, μεταξύ πολλών άλλων:

την εξίσωση «1 + 1 = όσο θέλει ο ταμίας», ότι σε κάθε «ποίημα περιμένει πάντα ένα άγραφο ποίημα», το δάκρυ που κυλώντας στο χαρτί υπογράφει τη γνησιότητα των λέξεων και εικόνων, τους νεκρικούς διαλόγους εμπρός στην ομιλούσα χωρίς λόγο τηλεόραση (Η LED κυρτή οθόνη βγήκε λίρα/γύρισε το φλιτζάνι να σου πω τη μοίρα), την ισοπέδωση της γλώσσας («No smoking, yes chat, οι σχέσεις προκάτ./ Κane delete sta palia. Okay;/ Το greeklish τη γλώσσα μου καίει»), τη χρησιμότητα αντικατάστασης του ατομικού πόνου με τον κοινωνικό (Δέκα γραφίδες τα δάχτυλα, δυο λίμνες μελάνι τα μάτια. Άη Σολωμέ κι άγιε μου Όμηρε, χαραυγείστε τον κόσμο/να πάρω τη λύπη του θλίψη μου, τα ξενύχτια του έρωτά μου/που είδωλο μιας λέξης είναι άλλη λέξη) γνωρίζοντας βέβαια πως «απέναντι σε μένα υπάρχω εγώ/ για να δικάσω τη σκέψη μου/ να σας πω για το δεύτερο ποίημα/ που υπάρχει αγέννητο πάντα/ μέσα στο ποίημα».

Πρόκειται για μια θλιβερή διαπίστωση που ευτυχώς δεν μένει αδιέξοδη. Η αλήθεια βρίσκεται σκορπισμένη σε πολλά σημεία. Δεν υπάρχουν μικρά ή αδιάφορα πράγματα. Όλα είναι μεγάλα για τη χρησιμότητά τους, αφού έχουν τη δυνατότητα να ταράξουν κι εξεγείρουν μια ψυχή και μπορούν να συντηρήσουν την ποίηση. Ο μετασχηματισμός του κόσμου οφείλεται στη δύναμη των οραμάτων του. Η ευθύνη είναι ατομική και πως η ποίηση -η Τέχνη γενικότερα- λειτουργώντας στον προαναφερθέντα ρόλο της, ως μάτι της συνείδησης, είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να δει και ν’ αποκαλύψει το ψέμα.

(…) «Ασύμμετρο αφήστε με

με την Ποίηση

που έριξε στη ζωή μου το περιττό

και δεν αφήνει από το ποτήρι να πιω

τον τρόπο των λωτοφάγων».

Η ευκαιρία αντίδρασης υπάρχει σε όλα, παντού και πάντα. Ο ζητιάνος στο φανάρι, η συνομιλία την Άνοιξη με τα φύλλα, ο παρατηρητής της χειμωνιάτικης νύχτας που αρνιέται να επιστρέψει το ξημέρωμα «στο παλιό με το γνώριμο κάδρο, κραυγούλα χαράς για την ασφάλεια της κορνίζας», ο όχλος των βατράχων με τους λασπωμένους συλλογισμούς απέναντι στο φιλί που λύνει μάγια, η ταβερνιάρισσα της Λευκάδας που «έγραφε στους λογαριασμούς δίστιχα με όσα της χρώσταγε η μέρα», συστήνονται ως διαρκείς αφορμές παραδοχής και αντίδρασης.

Θεματικά και τεχνικά πρόκειται για πολύμορφη ποίηση (ελεύθερος στίχος, ομοιοκαταληξία, ρυθμός τονικός και μουσικότητα από παρηχήσεις ανάλογα με το τι πραγματεύεται, σε μια προσπάθεια συμφωνίας της μορφής με το περιεχόμενό της) που διαρκώς αναζητά και ανατρέπει και θεωρεί ότι τίποτα δεν μπορεί να επιτευχθεί αν διακόψει τις σχέσεις με το περιβάλλον του. Σε μια επανάληψη της γνωστής θέσης ότι η φύση διδάσκει την υπέρβαση κι ωθεί να αντιδράσεις στα επιβεβλημένα. Χαρακτηριστικά για τους συμβολικούς κηπουρούς που επιχειρούν να διαμορφώσουν τους κήπους στα μέτρα τους, ο Πλαχούρης πληροφορεί:

(…)Ρωτήστε τον Μαΐστρο, που έρχεται / από τους μακρινούς ανθότοπους τρικλίζοντας, /το αηδόνι που επιφώνημα θαυμαστικό / κατάργησε τους φράχτες/ υπάρχει κηπουρός που έκοψε κι έραψε ποτέ την Άνοιξη; Λαός που κέρδισε τις εξεγέρσεις του / χωρίς μεθύσι από γαρύφαλλα υπάρχει;//

  • Τα σκίτσα και το εξώφυλλο που δημοσιεύονται είναι του Απόστολου Πλαχούρη, από την ποιητική συλλογή.
Share this
The following two tabs change content below.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΖΑΙΟΣ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΖΑΙΟΣ

Ο Γιάννης Μπαζαίος είναι δημοσιογράφος. Εργάζεται στην Εφημερίδα των Συντακτών και στο περιοδικό Car&Truck, σε παράλληλους ρόλους υλατζή, ερευνητή και ρεπόρτερ. Γεννήθηκε στην Αθήνα, μεγάλωσε με έντυπα, εξερεύνησε τη φωτογραφία, απέκτησε εμπειρία στις εκδόσεις εντύπων, πειραματίστηκε με την τεχνολογία, αφοσιώθηκε στον συνδικαλισμό, έμαθε να διαβάζει την πολιτική αλλιώς και ταξίδεψε πολύ. Έχει δουλέψει σε ημερήσιες εφημερίδες (Ελευθεροτυπία, Ελεύθερος Τύπος, Αναγνώστης, Επενδυτής, Ημερησία, Ναυτεμπορική, Εφημερίδα Συντακτών) και σε πολλά περιοδικά, στην τηλεόραση, στην επικοινωνία. Ασχολήθηκε με τον συνδικαλισμό τα τελευταία 25 χρόνια, ως μέλος ΔΣ της ΠΟΕΣΥ και της ΕΣΠΗΤ ή ως εκπρόσωπος ασφαλισμένων στη διοίκηση των ασφαλιστικών ταμείων ΤΑΙΣΥΤ και ΕΤΑΠ-ΜΜΕ και εξακολουθεί να ενδιαφέρεται για τη δεύτερη ανάγνωση της είδησης.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΖΑΙΟΣ

Τελευταία άρθρα απόΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΖΑΙΟΣ (δείτε τα όλα μαζί)

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή