Ο Ουγκό και η Κρητική Επανάσταση

Όταν πληροφορείται την έκρηξη της Κρητικής Επανάστασης, ανταποκρίνεται με ενθουσιασμό στην πρόσκληση των αγωνιστών να ενισχύσει το απελευθερωτικό τους κίνημα. Συντάσσει στις 2 Δεκεμβρίου 1866 ένα βαθιά συνειδητοποιημένο πολιτικό κείμενο. Διαπιστώνει με χαρά ότι βουλιάζει το πλοίο της μοναρχίας, έχοντας την τιάρα στην πλώρη του και τον φερετζέ στην πρύμνη. 

by Times Newsroom 1
  • ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΝΤΕΛΟΔΗΜΟΣ

Υστερα από μια σημαντική πορεία στα γαλλικά γράμματα που τον καθιέρωσε ως ανανεωτή της ποίησης, ο Βικτόρ Ουγκό αποφασίζει ξαφνικά να ασχοληθεί με την Ανατολή, παρακολουθώντας, όπως ο ίδιος χαρακτηριστικά αναφέρει στον πρόλογο των Ανατολικών, ένα ηλιοβασίλεμα στη διάρκεια του καλοκαιριού του 1828. Τα Ανατολικά, που είδαν το φως της δημοσιότητας στις 19 Ιανουαρίου 1829, μετά δηλαδή την ενεργό παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης, αποτελούν ένα μωσαϊκό θεμάτων και ποιητικών ρυθμών στα πλαίσια του αυξανόμενου κινήματος του ρομαντισμού. Ο πολιτικός προβληματισμός, όμως, του Ουγκό την εποχή αυτή είναι υποτυπώδης. Αλλωστε ο νεαρός ποιητής προσπαθεί να έχει καλές σχέσεις με την εξουσία, ώστε να μην παρεμβάλλεται κανένα εμπόδιο στην κοινωνική και λογοτεχνική του ανάδειξη.

Εικοσιδύο χρόνια μετά τα Ανατολικά, στις 2 Δεκεμβρίου του 1851 με την επικράτηση του στρατιωτικού πραξικοπήματος, ο Ουγκό κατέρχεται στα οδοφράγματα. Κηρύσσει την αντίσταση και καλεί τον λαό στα όπλα. Οταν η δημοκρατία θριάμβευε, ήταν αντίπαλός της. Οταν είχε πια ηττηθεί, πήγε με το μέρος της και για είκοσι σχεδόν χρόνια θα πρωτοστατήσει από την εξορία στον εξουθενωτικό αγώνα για την ελευθερία και το δίκαιο.

Μέσα σε αυτό το κλίμα πληροφορείται την έκρηξη της Κρητικής Επανάστασης και ανταποκρίνεται με ενθουσιασμό στην πρόσκληση των αγωνιστών να ενισχύσει το απελευθερωτικό τους κίνημα. Συντάσσει στις 2 Δεκεμβρίου 1866 ένα βαθιά συνειδητοποιημένο πολιτικό κείμενο. Διαπιστώνει με χαρά ότι βουλιάζει το πλοίο της μοναρχίας, έχοντας την τιάρα στην πλώρη του και τον φερετζέ στην πρύμνη. «Βουλιάζει» γράφει «αυτή τη στιγμή στο Μεξικό, στην Ισπανία, στο Αννόβερο, στη Σαξονία, στη Ρώμη και αλλού». Αντίθετα, το δίκαιο είναι αβύθιστο. Τα γεγονότα το παραμερίζουν αλλά δεν το εξαφανίζουν. Τα κύματα της ολιγαρχίας το σκεπάζουν πρόσκαιρα αλλά αυτό ξαναβγαίνει στην επιφάνεια. Η πνιγμένη προ εκατό περίπου ετών Πολωνία επιπλέει σήμερα. Η Κρήτη αντιστέκεται στη γενοκτονία και στα φρικαλέα εγκλήματα της βαρβαρότητας, προσβλέποντας με επιμονή στη λύτρωση και στην ένωσή της με τη μητέρα Ελλάδα. Ο στόχος αυτός είναι χρέος για τη Γαλλία που οφείλει να εκπληρώσει το καθήκον της.

Επειδή όμως ούτε η Γαλλία ούτε η υπόλοιπη Ευρώπη απέτισαν τον οφειλόμενο φόρο τιμής προς την κοιτίδα του πολιτισμού, ο Ουγκό δημοσιεύει τον Φεβρουάριο του 1867 δεύτερη επιστολή, ύστερα μάλιστα από σχετική έκκληση του Ζιμβρακάκη, «συντεταγμένη εν τω μέσω των ερειπίων, των νεκρών, της τιμής και της ελευθερίας». Την πολιτική ανάλυση διαδέχεται τώρα η εξιστόρηση των τραγικών περιστατικών της Επανάστασης, προκειμένου να συγκινηθεί η κοινή γνώμη και να ασκήσει πίεση ώστε να διαλυθεί η αισχρή συνωμοσία της σιωπής που έχουν εξυφάνει τα ανακτοβούλια της Ευρώπης.

Απογοητευμένος από την περιορισμένη απήχηση των διαβημάτων αυτών, αφού η φωνή του χάνεται «μέσα στη θριαμβεύουσα οχλοβοή της βασιλείας των ανισοτήτων», ο Ουγκό απευθύνει στις 6 Φεβρουαρίου 1869 έκκληση προς την Αμερική να εγκαταλείψει το δόγμα Μονρόε και να επέμβει στα πράγματα της Κρήτης. «Η σκοτεινή εγκατάλειψη ενός λαού» γράφει «στον βιασμό και στη σφαγή εν μέσω του πολιτισμού είναι μια αισχύνη που θα εκπλήξει την ιστορία. Οσοι επιτρέπουν παρόμοιες κηλίδες στον μέγα δέκατο ένατο αιώνα είναι υπεύθυνοι ενώπιον της παγκόσμιας συνείδησης». Διαβλέπει ότι, αν η Κρητική Επανάσταση αποτύχει, αυτό θα αποτελέσει μίασμα για την ευρωπαϊκή πολιτική και θα σηματοδοτήσει την αποδυνάμωση του ρόλου της στη Γηραιά Ηπειρο.

Διαπιστώνει ότι η Κρήτη και η Ελλάδα δεν έχουν να περιμένουν τίποτε από την Ευρώπη των εστεμμένων ηγεμόνων και προφητεύει μια νέα «αξιοθαύμαστη» φάση στη διεθνή πολιτική σκηνή:

«Οπου η Ευρώπη οπισθοχωρεί, η Αμερική προχωρεί.
Η Ευρώπη αρνείται τον ρόλο της, η Αμερική τον αποδέχεται.
Παραίτηση που αντισταθμίζεται με έναν ερχομό.
Ενα μέγα γεγονός θα συντελεστεί.»

Προφητικός λόγος ενός κοσμοπολίτη ποιητή και οραματιστή που αποδίδει στα σφάλματα της Ευρώπης την επιβολή της νέας τάξης πραγμάτων και την παγκοσμιοποίηση των ημερών μας.

  • Ο κ. Δημήτρης Παντελοδήμος είναι ομότιμος καθηγητής της Ευρωπαϊκής Ιστορίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
  • Πηγή: Το Βήμα, 17 Μαρτίου 2002

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή