Ο σχηματισμός των ταυτοτήτων μας

by Νίκος Τσούλιας
Share this
  • Γράφει ο ΝΙΚΟΣ ΤΣΟΥΛΙΑΣ

Πρόκειται ίσως για την πιο αδιόρατη κοινωνική λειτουργία, για μια συνδιαμόρφωση του προσωπικού μας κόσμου και της ιδιαίτερης εικόνας μας στο πολιτισμικό στερέωμα. Πριν ακόμα συνειδητοποιήσουμε το είδωλό μας έχουμε ενσωματώσει σ’ αυτό τα πρώτα ριζώματα των ταυτοτήτων μας. Η υπόθεση αυτή ίσως να έχει την καταγωγή της στην αρχέτυπη μήτρα μας, στα πρώτα βήματα της μακρόχρονης και δύσκολης ανθρωποποίησής μας, όπου η συμμετοχή στην «ομάδα» και το συνακόλουθο αίσθημα ενίσχυσης του εαυτού είναι κρίσιμα στοιχεία της ίδιας της ζωής. Αυτά όσον αφορά τη φυλογενετική και ιστορική κλίμακα, γιατί όσον αφορά την προσωπική μας εκδοχή τα πράγματα έχουν άλλη ερμηνεία.

Η μητρική μας γλώσσα και τα πρώτα μας βιώματα ανοίγουν το μεγάλο στερέωμα της πρώτης των πρώτων ταυτότητας και του πανίσχυρου «βιβλίου της ταυτότητάς μας», στο οποίο όλες ο υπόλοιπες θα αφορούν τα επιμέρους κεφάλαια αυτού του βιβλίου, αν και δεν εξαιρούνται απόλυτα οι ανατροπές και επί της γλωσσικής / πολιτισμικής μας ταυτότητας. Η γλώσσα μας και το όλο σχήμα της πατρίδας μας και του έθνους μας θα γίνουν η μεγάλη μήτρα που θα αναπτύσσεται όλος ο προσωπικός μας κόσμος. Τα δε σύμβολά τους θα είναι πάντα ανεξίτηλες εικόνες στη σκέψη μας και στη συνείδησή μας, στην ταυτότητά μας και στο «είναι» μας. Η σημαία, ο εθνικός ύμνος, ακόμα και το είδωλο της πατρίδας μας στον χάρτη είναι σηματωροί ψυχής και πνεύματος.

Αλλά και τα κορυφαία «παραδείγματα», προσώπων και γεγονότων, θα γίνουν ισχυρές αναφορές στο ούτως ή άλλως ενιαιοποιημένο στερέωμα της ταυτότητάς μας. Για παράδειγμα, για εμάς τους Έλληνες τέτοια ενδεικτικά «παραδείγματα» θα είναι ο Αριστοτέλης, η Οδύσσεια και η Ιλιάδα, ο Σωκράτης, η αρχαία Ιωνία, η Αθήνα και η Σπάρτη, η Μακεδονία και ο Μέγας Αλέξανδρος, η πτώση της Κωνσταντινούπολης, η 25η Μαρτίου 1821 κλπ κλπ. Όλα αυτά συναποτελούν τα αρχιμήδεια σημεία της ζωής μας και της κοσμοθεωρίας μας. Θα ακολουθήσουν άλλες λιγότερο ισχυρές κατά κανόνα αναφορές και θα αναπτύσσονται, θα μετασχηματίζονται και θα εξελίσσονται σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Η δημιουργία των ταυτοτήτων μπορεί να γίνεται με έναν μάλλον ακούσιο τρόπο κατά τη διάρκεια της πρώιμης κοινωνικοποίησής μας αλλά την ίδια περίοδο είναι και μια απόλυτη ψυχική / πνευματική ανάγκη. Το παιδί, ο νέος, ο έφηβος νιώθουν ότι ζουν σε ένα άγνωστο και εν πολλοίς εχθρικό περιβάλλον και έχουν την ανάγκη του «ανήκειν» σε ευρύτερες κοινωνικές ομάδες, για να επεκτείνουν την οικειότητα της οικογενειακής εστίας αλλά πολύ περισσότερο για να ενισχύσουν τη δική τους δυναμική.

Ενδεικτική είναι η περίπτωση της επιλογής της ποδοσφαιρικής ομάδας στην περίπτωση των αγοριών, κατά την οποία συνδεσμώνονται με τους «ομότεχνούς τους» με ισχυρές σχέσεις και πάντως έχουν την αίσθηση ότι συνυπερασπίζονται το ίδιο είδωλο και επομένως έχουν ένα κοινό «ανήκειν». Αλλά τα μεγάλα πεδία επί των οποίων θα διαμορφωθούν τα βασικά κεφάλαια του βιβλίου των ταυτοτήτων μας είναι εκείνα της πολιτικής ιδεολογίας και της κομματικής μας αναφοράς αφενός και του ειδικού επαγγελματικού στάτους μας αφετέρου. Στην ιδεολογική, πολιτική και κομματική όψη της ταυτότητάς μας νιώθουμε την έκφραση της μεγαλύτερης ακτινοβολίας και της δύναμής μας, γιατί εδώ κρίνεται ο αγώνας μας για τον κόσμο που οραματιζόμαστε, για την κοινωνία που θεωρούμε ότι θα αυτοπραγματωθούμε, για τη ζωή που εκτιμούμε ότι θα έχουμε περισσότερη ευημερία και ελευθερία.

Το επαγγελματικό μας πεδίο θα είναι και ένας προνομιακός χώρος καλλιέργειας των ταυτοτήτων μας και αυτό όχι απλά και μόνο γιατί η σύγχρονη κοινωνία είναι εν πολλοίς επαγγελματικά συγκροτημένη και λειτουργεί με βάση τον επαγγελματικό / εργασιακό καταμερισμό αλλά και γιατί η άσκηση του επαγγέλματός μας βαστάει σχεδόν μια ζωή, γίνεται συστατικό στοιχείο μας και διαμορφώνει μια ξεχωριστή κουλτούρα. Αλλά τα κεφάλαια του βιβλίου των ταυτοτήτων μας περιλαμβάνουν και άλλες όψεις της ζωής μας. Μπορεί να είναι κάποιο μουσικό ρεύμα, μια καλλιτεχνική τάση ή ακόμα και το «όλον» μας, ο τρόπος ζωής μας. Οι ταυτότητές μας μετασχηματίζονται στη διάρκεια του βίου μας είτε υπό την επίδραση εξωτερικών γεγονότων (όπως, για παράδειγμα, για έναν μετανάστη που έχει δύο πατρίδες) είτε υπό την επίδραση των μεταβολών του δικού μας εσωτερικού κόσμου. Αυτό είναι και ένα στοιχείο ομορφιάς της ζωής μας, των αναζητήσεών μας και των διαρκώς νεότερων κατακτήσεών μας.

Τίθεται και ένα σχετικό ερώτημα. Μήπως η αίσθηση του «ανήκειν» μάς «μαζοποιεί» και μάς περιορίζει την προσωπική ελευθερία; Προφανώς αυτό είναι στοιχείο προβληματισμού και απαιτείται μια ισορροπία μεταξύ των δύο πεδίων, του προσωπικού και του πολιτισμικού. Η προσωπική μας ταυτότητα πέραν εκείνων των μορφών των συλλογικών ταυτοτήτων είναι αναγκαία τόσο για την κατανόηση της ζωής όσο και για τη δική μας αυτοπραγμάτωση.

Οι ταυτότητές μας σχηματοποιούνται και με βάση το μη ανήκειν, τη διαφορά με τις άλλες ταυτότητες, αλλά έχουν την αξία τους όχι όταν απορρίπτουν τις άλλες αλλά όταν τις σέβονται και αναγνωρίζουν την αυταξία τους, αρκεί να σκεφτούμε ότι όπως έχει την ακτινοβολία της η δική μας ταυτότητα και είναι εστία αγάπης και θαλπωρής, ακτινοβολίας και δύναμης, έτσι έχουν τη δική τους εστία και οι διαφορετικές από τη δική μας ταυτότητες για τους άλλους ανθρώπους. Άλλωστε αξίζει πάντα να προσεγγίζουμε αυτά τα ζητήματα με βασικό εργαλείο τον πολιτισμικό σχετικισμό που έχει απόλυτη αξία στη συνδιαμόρφωση του «πολιτισμού των πολιτισμών» του ενιαίου ούτως ή άλλως ανθρώπινου είδους.

https://anthologio.wordpress.com/

Share this
The following two tabs change content below.
Νίκος Τσούλιας
Ο Νίκος Τσούλιας κατάγεται από την Αυγή Αμαλιάδας. Είναι εκπαιδευτικός στο 3ο Γενικό Λύκειο Ζωγράφου. Έχει εκλεγεί πρόεδρος της ΟΛΜΕ τέσσερις φορές (1996 – 2003) και έχει εκπονήσει διδακτορική διατριβή στην Ειδική Αγωγή. Έχει εκδώσει δύο βιβλία εκπαιδευτικού περιεχομένου τα: “Σε πρώτο πρόσωπο” και “Παιδείας εγκώμιον“. Έχει συνεργαστεί με τις εφημερίδες «Μεσημβρινή» (1980 – 1986) και «Εξόρμηση» (1988 – 1996).Τα τελευταία χρόνια αρθρογραφεί σε εκπαιδευτικά περιοδικά, στην εφημερίδα “Το Άρθρο” και στις εφημερίδες της Ηλείας, “Η Αυγή” και “Η Ενημέρωση”.

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή