Ο θάνατος της Φιλικής Εταιρείας και ο Καποδίστριας.

by ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΣ
  • Γράφει ο Γεώργιος Σκλαβούνος

Οι τρεις συντονισμένες συνελεύσεις που κατήργησαν στην πράξη τη Φιλική Εταιρεία, και άφησαν ακέφαλη την επανάσταση του 1821.
Η συνέλευση των Καλτεζών, του Μεσολογγίου και των Σαλώνων, υπό τους Μαυρομιχάλη, Μαυροκορδάτο, Νέγρη.

Πολλά γράφονται και ακούγονται για τη Φιλική Εταιρεία, την ίδρυσή της και τους πρωτεργάτες της, το ρόλο της στην προετοιμασία του 21. Κατά περίεργο όμως τρόπο, ως δια μαγείας, η μετά την κήρυξη της επανάστασης, ύπαρξη, ζωή και δράση της Φιλικής «εξαφανίζεται».

Η κατανόηση αυτού του φαινομένου είναι προφανώς σημαντικότατη για την κατανόηση της πορείας της επανάστασης.

Τραγική αλλά αδιαφιλονίκητη απόδειξη του εξοστρακισμού της Φιλικής, των ανθρώπων και των μηχανισμών της από τους κληρονόμους του 21, αποτελεί η (μέχρι και τώρα καταγεγραμμένη) απόλυτη αποξένωση του Παναγιώτη Σέκερη από τον αγώνα, και ακόμα από το κράτος που δημιούργησε η Επανάσταση.

Παναγιώτης Σέκερης (Τρίπολη, 1783 – Ναύπλιο, 1847), ελαιογραφία σε μουσαμά. Συλλογή προσωπογραφιών ΕΙΜ.

Με την έκρηξη της Επανάστασης μετακομίζει στην Οδησσό, όπου παραμένει ουσιαστικά ξεχασμένος. Έρχεται στην Ελλάδα στα 1830 και τοποθετείται Τελώνης αρχικά στην Ύδρα και μετά στο Ναύπλιο.

Με δεδομένο ότι ο Σέκερης ο εκατομμυριούχος μεγαλέμπορος και εφοπλιστής, υπήρξε ο ουσιαστικός και ο μοναχικός ηγέτης της Φιλικής από τα 1819, αλλά και ο μέγιστος, εξ ιδίων πόρων, χρηματοδότης της Φιλικής, από τα 1818, η μεταχείρισή του από τους “κληρονόμους και διαχειριστές” του 21, αποτελεί επαρκές χαρακτηριστικό παράδειγμα του εξοστρακισμού της Φιλικής από την επανάσταση που “προετοίμασε”.

Σήμερα, θα παραθέσω τις επίσημες, τις «θεσμικές παρεμβάσεις» στην ιστορία μας, μέσω των οποίων τέθηκε στο περιθώριο, καταργήθηκε, η Φιλική Εταιρεία από την πορεία του 21.

Ευελπιστώ ότι θα βρεθεί χρόνος, τρόπος και τόπος να συζητήσουμε και τα αίτια της περιθωριοποίησης της Φιλικής από την επανάσταση που προετοίμασε. Αίτια που προφανώς συνδέονται με την ταυτότητα και τις στοχεύσεις αυτής της επανάστασης αλλά και τις εσωτερικές συγκρούσεις και τις εξωτερικές παρεμβάασεις- επιρροές που διαμόρφωσαν την πορεία της.

Η Συνέλευση των Καλτεζών. Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης

20-26 Μαΐου 1821: Η υπό τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη Συνέλευση των Καλτεζών η οποία και χαρακτηρίζει τον Μαυρομιχάλη «ενδοξότατο αρχιστράτηγον» και «προηγούμενον» της συνελεύσεως, συγκροτεί την Πελοποννησιακή Γερουσία, στην οποία αναθέτει την πολιτική, οικονομική αλλά και τη στρατιωτική ηγεσία της Πελοποννήσου.

Οι προεστοί που πλαισιώνουν τον Πετρόμπεη είναι οι Σωτήρης Χαραλάμπης, Αθανάσιος Κανακάρης, Αναγνώστης Παπαγιαννόπουλος, Θεοχαράκης Ρέντης, Νικόλαος Πονηρόπουλος.

Με εξαίρεση τον Πονηρόπουλο, που διέθετε και πείρα πολεμική και σχέση με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, οι υπόλοιποι που πλαισιώνουν τον Πετρόμπεη στην Γερουσία, αποτελούν ό,τι συντηρητικότερο διέθετε ο Μοριάς.

Η Συνέλευση δεν κάνει καμία αναφορά ούτε στη Φιλική Εταιρεία, ούτε στα σύμβολά της, ούτε στις Εφορίες της. Ουσιαστικά η Συνέλευση καταργεί τον ηγετικό και καθοδηγητικό ρόλο της Φιλικής.

Η Συνέλευση του Μεσολογγίου. Αλέξανδρος Μαυρκορδάτος

4-9 Νοεμβριου 1821: Συνέρχεται υπό τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, στο Μεσολόγγι (Συνέλευση της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος).

Η Συνέλευση εκλέγει την Γερουσία της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος, με πρόεδρο τον Μαυροκορδάτο. Ψήφισε τον Οργανισμό της Γερουσίας της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος, με μορφή καταστατικού- Συνταγματικού Χάρτη.

Ο Μαυροκορδάτος προχωράει στη συγκρότηση της Γερουσίας της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος εμφανιζόμενος ως εκπρόσωπος πληρεξούσιος του Δημητρίου Υψηλάντη, στον οποίο έχει υποσχεθεί «πίστη και αφοσίωση». Βέβαια, αμέσως μετά την εδραίωσή του στο Μεσολόγγι θα αποδοκιμάσει, θα αποκηρύξει, θα καταγγείλει τόσο τον Δημήτριο Υψηλάντη όσο και τον Αλέξανδρο Υψηλάντη.

Συνέλευση των Σαλώνων. Θεόδωρος Νέγρης

18-20 Νοεμβρίου 1821: Συνέρχεται υπό τον Θεόδωρο Νέγρη, καθοδηγούμενο από τον Μαυροκορδάτο, η Συνέλευση των Σαλώνων. Η Συνέλευση καταλήγει στη συγκρότηση της «Διοίκησης της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος», ως αυτόνομης περιοχής υπό τον Νέγρη με δικό της Καταστατικό Χάρτη, ουσιαστικά δικό της Σύνταγμα, με τίτλο «Νομική Διάταξις της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος». Εξέλεξε Κυβερνητικό σχήμα που ονόμασε «Άρειο Πάγο». Όλα τα ανωτέρω χωρίς καμιά αναφορά στην Φιλική και τα σύμβολα της, χωρίς καμία αναφορά στις τοπικές εφορείες της Φιλικής Εταιρείας, στον Αλέξανδρο Υψηλάντη και την κήρυξη της Επανάστασης.

Αντί στρατιωτικών προύχοντες και καλαμαράδες

Η Φιλική, από την πλευρά της, προετοίμαζε στρατιωτική ηγεσία για την επανάσταση. Ηγεσία δοκιμασμένη, ριζωμένη στις αγωνιστικές παραδόσεις του τόπου

Στη τελευταία (σημαντικότατη και θαμμένη στη λήθη) συνάντηση των οπλαρχηγών της Ανατολικής και Δυτικής Στερεάς, υπό την καθοδήγηση της Εφορίας της Φιλικής, της Εταιρείας των Ιονίων Νήσων, που οργανώθηκε στη Λευκάδα, τον Ιανουάριο του 1821, στο σπίτι του Ιωάννη Ζαμπέλιου (πατέρα του Ιστορικού μας Σπυρίδωνα Ζαμπέλιου) αποφασίστηκε η Επανάσταση στην Ανατολική Στερεά να τεθεί υπό τους Οδυσσέα Ανδρούτσο και Δημήτριο Πανουργιά.

Ο Πανουργιάς παλαίμαχος επαναστάτης είχε υπηρετήσει υπό τον πατέρα του Ανδρούτσου και τον Λάμπρο Κατσώνη.

Η επανάσταση στη Δυτική Στερεά, αποφασίστηκε να τεθεί υπό τους Γεώργιο Βαρνακιώτη (τον πορθητή του Αγρινίου), από παραδοσιακή οικογένεια οπλαρχηγών και τον Γεώργιο Τσόγκα. Και ο Τσόγκας επίσης καταγόταν από αρματολική οικογένεια, μπαρουτοκαπνισμένος οπλαρχηγός. Ήταν ξάδελφος και πρωτοπαλίκαρο του Κατσαντώνη.

Η τύχη των Ανδρούτσου και Βαρνακιώτη υπό τους Μαυροκορδάτο και Νέγρη είναι γνωστή.

Αντίθετα με τη συνάντηση της Λευκάδας, η σύσκεψη της Βοστίτσας (σημερινό Αίγιο) με σκοπό το συντονισμό της επανάστασης στη βόρεια Πελοπόνησο που συγκαλείται με πρωτοβουλία του Παπαφλέσσα, επίσης τον Ιανουάριο του 1821, απέβη άκαρπη, αν όχι αρνητική, κατά γενική παραδοχή, πλην μιας η δυο εξαιρέσεων, των ιστορικών.

8 ΙΟΥΝΙΟΥ 1821. Φθάνει στην Ύδρα ο Δημήτριος Υψηλάντης

Δημήτριος Υψηλάντης (1793-1832) – Έργο του Σπυρίδωνος Προσαλέντη, Πολεμικό Μουσείο, Αθήνα.

Ο Υψηλάντης φτάνει στην Ύδρα και κατευθύνεται στο Άστρος, ως πληρεξούσιος της Αρχής και Αρχιστράτηγος της Πελοποννήσου. Με την άφιξή του διεκδικεί τη στρατιωτική και πολιτική ηγεσία από τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και την υπ’ αυτόν Πελοποννησιακή Γερουσία. Η Γερουσία αρνείται να τον αναγνωρίσει ως αρχηγό, παρά τη θερμή υποδοχή του από τον Κολοκοτρώνη και τους Οπλαρχηγούς. Ο Υψηλάντης ουσιαστικά αποφεύγει τη ρήξη και προσπαθεί να συγκροτήσει σώμα τακτικού στρατού. Αρχικά επιτυχαίνει με θαυμάσια αποτελέσματα… αλλά τελικά υποχρεούται να δεχτεί τη διάλυσή του λόγω ανυπαρξίας έστω και στοιχειώδους στήριξης.

Οι τοπικές αυτές κυβερνήσεις διατηρήθηκαν μέχρι και τον Απρίλιο του 1823 και την Β΄ Εθνοσυνέλευση του Άστρους που αποφάσισε την κατάργησή τους.

Διατηρήθηκαν, δηλαδή, μέχρι και την απαρχή του καταστροφικού για την επανάσταση Εμφυλίου πολέμου 1823-1825, για τον οποίο φέρουν και το μέγιστο, αν όχι το αποκλειστικό, μέρος της Ευθύνης.

Η επανάσταση που αδυνατεί να καταστείλει ο Σουλτάνος και αναγκάζεται να ζητήσει τη βοήθεια του Ιμπραήμ, σύρεται ακέφαλη, κατακερματισμένη, να αντιμετωπίσει την αντεπαναστατική Ιερή Συμμαχία, τους Αγγλογάλλους προστάτες της ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τον Σουλτάνο και τους Αιγύπτιους συμμάχους του.

1823- 1825. Ο εμφύλιος που καθήλωσε και συνέτριψε το 21

Από το φθινόπωρο του 1823 μέχρι και το Νοέμβριο ήταν η πρώτη και ήπια φάση του, ενώ από τον Ιούλιο του 1824 μέχρι και τον Ιανουάριο του 1825 η δεύτερη αιματηρή και διαλυτική του φάση, με την κάθοδο των Ρουμελιωτών, στηριζόμενων από τους Υδραίους, στο Μοριά.

Μάρτιος 1823. Στη Β΄ Εθνοσυνέλευση του Άστρους, καταργείται ο Κολοκοτρώνης από την αρχιστρατηγία με την παράλληλη εκλογή 50 στρατηγών. (Είχε, βλέπεις, τόσους στρατηγούς το έθνος)

Η Εθνοσυνέλευση πήρε αυτές τις αποφάσεις με πρόεδρο τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, γενικό γραμματέα τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο και πρόεδρο του Βουλευτικού (της βουλής) τον Ιωάννη Ορλάνδο, γαμπρό των Κουντουριώτηδων και βασικό διαπραγματευτή των δυο «εθνικών δανείων». Αυτόν που αργότερα μετέφερε στην επαναστατημένη Ελλάδα την άποψη των δανειστών από το Λονδίνο, ότι έπρεπε να εκτελεστεί ο Κολοκοτρώνης!

Στις 27-30 Μαΐου 1824. Ο στόλος του Ιμπραήμ καταστρέφει τη μεγάλη, αν όχι τη μεγαλύτερη ναυτική δύναμη του ελληνισμού, την Κάσο.

Στις 20 Ιουνίου 1824 ο στόλος του Ιμπραήμ καταστρέφει τα Ψαρά.

1 Οκτωβριου 1824 συγκροτείται η Κυβέρνηση Γεωργίου Κουντουριώτη Με τη συμμετοχή του Κωλέτη. Η κυβέρνηση που οδηγει και χρηματοδοτεί τη δεύτερη φάση του εμφυλίου .

Στις 24/11/ 1824 δολοφονείται ο γιός Κολοκοτρώνη Πάνος. Ενας καταξιωμένος οπλαρχηγός, αλλά και σοβαρά μορφωμένος και πολύγλωσσος. Σε γάμο οικογενειών δύναμης ήταν παντρεμένος με την κόρη της Μπουμπουλίνας.
Στις 6/2/ /1825 φυλακίζεται σε μοναστήρι της Ύδρας ο Κολοκοτρώνης.

Στις 7/2/1825 υπογράφεται στην Αγγλία το δεύτερο εθνικό δάνειο, ονομαστικής αξίας 2.000.000 λιρών. Από αυτά έφτασαν σε ελληνικά χέρια 232.558 λίρες.

Η διαχείριση του δεύτερου δανείου υπήρξε κατά πολύ σκανδαλωδέστερη του πρώτου. Πρωθυπουργός των εθνικών δανείων είναι ο Γεώργιος Κουντουριώτης.

Βασικός διαπραγματευτής των δύο δανείων ο Ι. Ορλάνδος σύζυγος της αδελφής των Κουντουριώτηδων, προύχοντας των Σπετσών, της δεύτερης, μετά την Ύδρα, έδρας της καποδιστριακής αντιπολίτευσης.

Ως εγγύηση των δανείων τέθηκαν τα εθνικά κτήματα.

Στις 26/2/1825 ο Ιμπραήμ αποβιβάζεται στη Μεθώνη.

Απρίλιος του 1825. Φυλακίζεται στην Ακρόπολη ο Οδυσσέας Ανδρούτσος φίλος του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη αλλά και σύμμαχος στους 2 εμφυλίους των 1823-1825.
Στις 5/6/ 1825 δολοφονείται ο φυλακισμένος από τη «Συνταγματική Ηγεσία της Επαναστατημένης Ελλάδος» στην Ακρόπολη Οδυσσέας Ανδρούτσος.

Στις 24/7/ 1825. Το αίτημα υποτελείας στην Αγγλία.

«Το ελληνικό έθνος θέτει εκουσίως την ιεράν παρακαταθήκην της ιδίας ανεξαρτησίας και πολιτικής του υπάρξεως υπό την μοναδικήν υπεράσπισιν της Α.Μ. του βασιλέως Γεώργιου Δ!».

Στις 24 Ιουλίου 1825 υπογράφεται κοινή διαμαρτυρία των απεσταλμένων των γαλλικών και των αμερικανικών φιλελληνικών οργανώσεων στο Ναύπλιο για την πράξη της υποτέλειας, με τις υπογραφές του Γάλλου Ρώσχη και του Αμερικανού Β. Ουάσιγκτον, ανιψιού του προέδρου των Η.Π.Α.1

1826. Απρίλιος. Καθαίρεση Δημητρίου Υψηλάντη και Υπουργού Δικαιοσύνης Θεοτόκη.

Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση στερεί τον Δημήτριο Υψηλάντη των πολιτικών του δικαιωμάτων γιατί αντιτάχθηκε τόσο στο αίτημα της υποτελείας όσο και στο συμβιβασμό με την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Καθαιρείται από υπουργός δικαιοσύνης ο Κερκυραίος αγωνιστής Ιωάννης Βαπτιστής Θεοτόκης, φυλακίζεται και κατηγορείται για εσχάτη προδοσία, διότι χαρακτήρισε το Πράξη Υποτέλειας «ως το πωλητήριο της Ελλάδος».

10-11 Απριλίου 1826. Η ηρωική έξοδος και πτώση του Μεσολογγίου.

Ακλουθεί κατάρρευση της Κυβέρνησης Γεωργίου Κουντουριώτη.

Στις 23 Απριλίου 1827 δολοφονείται «υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες» ο Καραϊσκάκης στο Φάληρο.
Υπενθυμίζουμε ότι ο Ιμπραήμ είναι μέχρι και τις 20 του Σεπτεμβρίου του 1827 στην Πελοπόννησο.

Η εγκατάλειψη του Αγώνα και οι διαπραγματεύσεις για μια Ελλάδα φόρου υποτελή στον Σουλτάνο

H Εθνοσυνέλευση πριν από την πτώση του Μεσολογγίου είχε αποφασίσει την εγκατάλειψη του αγώνα και το συμβιβασμό με την Τουρκία «…μετά την πτώση του Μεσολογγίου. Με ψήφισμά της αποφάσιζε ότι η ολική κυβέρνηση των Ελληνικών πραγμάτων εμπιστεύεται προσωρινώς εις 11 μέλη επιτροπή με το όνομα Διοικητική Επιτροπή..»

Επίσης όρισε μια δεύτερη επιτροπή με το όνομα Επιτροπή της Συνελεύσεως από 13 άτομα με πρόεδρο των Π.Π. Γερμανό, αποτελούμενη από δραστήρια μέλη της αγγλικής φατρίας, όπως ο Αναστάσης Λόντος και ο Πανούτσος Νοταράς, για να διαπραγματευθεί συμβιβασμό με την Υψηλή Πύλη (με τον Σουλτάνο). Μάλιστα με ψήφισμά της η Συνέλευση «έδινε οδηγίες στην Επιτροπή της Συνελεύσεως με το άρθρο Ζ: «Εμπορεί η Επιτροπή να συγκατατεθεί δια την υπεροχήν (επικυριαρχίαν) της Πόρτας εις το να πληρώνει εις αυτήν ή άπαξ μιαν χρηματικήν ποσότητα εις διαφόρους δόσεις η έναν ετήσιο φόρον».2

Επίσης, κατά τον Χρήστο Λούκο3 «η Γ’ Συνέλευση της Επιδαύρου 6-16 Απριλίου 1826 θα συμπέσει με την πτώση του Μεσολογγίου, 10-11 Απριλίου. Τέτοια ήταν η απογοήτευση που κατέλαβε όλους, ώστε αποφασίστηκε να διακοπούν οι συνεδριάσεις» και συνεχίζει αναφερόμενος στη δημιουργία των ως άνω δύο επιτροπών… Σύμφωνα με τον Σπηλιάδη «ο κεκρυμμένος σκοπός του Ζαΐμη, ή της Αγγλικής φατρίας, ήταν η πράξις δια τον συμβιβασμόν με τον Σουλτάνον, την οποίαν είχεν σχεδιάσει από 2 Απριλίου 1826» (4 ημέρες πριν αρχίσει στην Επίδαυρο η συνέλευση). Πάνω σε αυτά τα ερείπια της επανάστασης μπόρεσε να «ανθίσει» το κίνημα των προσκυνημένων που απείλησε ό,τι είχε απομείνει στο Μοριά από το πέρασμα του Ιμπραήμ. Η ηγετικη μορφή των προσκυνημένων, ο οπλαρχηγός Νενέκος, εκτελείται με εντολή του Κολοκοτρώνη, μετά την άφιξη του Καποδίστρια το 1828… Στις 20 Σεπτεμβρίου του 1828 θα αποχωρήσει ο Ιμπραήμ από την κατεστραμμένη Πελοπόννησο.

Αθανάσιος Τσακάλωφ, Νικόλαος Σκουφάς, Εμμανουήλ Ξάνθος. Οι ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας. Οδησσός, 1814. Ως ημέρα της ιδρύσεως της Φ. Ε. Καθιερώθηκε η 14η Σεπτεμβρίου. Ξυλογραφία, έργο Βάσου Φαληρέα, 1970. Συλλογή χαρακτικών ΕΙΜ.

Σε αυτά τα ερείπια της επανάστασης οδήγησε ο εξοστρακισμός, ο θάνατος της Φιλικής Εταιρείας. Σε αυτά τα ερείπια της επανάστασης οδήγησε η περιθωριοποίηση των αρματολών. Αυτήν την Ελλάδα αναγκάστηκαν να παραδώσουν στον Καποδίστρια, οι Μαυροκορδάτοι, οι Τρικούπηδες, οι Μαυρομιχαλαίοι, οι Κουντουριώτηδες.

_____________________________________

1 Π. Χιώτης, τόμ. Α, σελ. 542-543.

2 Τάκης Σταματελόπουλος. Ο ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ Τομ Δ, σελ.52.

3 Στο έργο του Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος. Έκδοση: ΤΑ ΝΕΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ, σελ. 42

The following two tabs change content below.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΣ

Ο Γεώργιος Σκλαβούνος γεννήθηκε στο Κανάλι της Κέρκυρας στα 1943. Έχει ασχοληθεί με την έρευνα, και τη θεωρία, στο χώρο της Οικονομίας, της κοινωνιολογίας και της ιστορίας. Από τα φοιτητικά χρόνια παραμένει ένας άνθρωπος της δράσης.

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή