Ο Θεός και ο διάβολος μέσα στους αιώνες

Δυο βιβλία μιλούν για τις αντίθετες δυνάμεις του φωτός και του σκότους

by Times Newsroom 1

Η ΙΣΤΟΡΙΑ του Διαβόλου ίσως να μην είναι παρά  η ιστορία των πραγμάτων που οι άνθρωποι τον έχουν βάλει να κάνει. Η ιστορία του ίσως να μην είναι θέμα της θρησκειολογίας αλλά της κοινωνιολογίας.

Το Κακό πάντως έχει αποκτήσει, και έξω από τους τίτλους ταινιών, δική του προσωπικότητα που ίσως  να μην είναι παρά η από αιώνων απόπειρα ενσάρκωσης του ανταγωνιστή του Θεού, ο οποίος αναδύεται μέσα από τις κατακόμβες της ψυχής σαν μια δραστήρια οντότητα. Ο Διάβολος απόκτησε βιογραφία.

Ο Σκοτεινός Κύριος

Βέβαια, όπως σημειώνει η “Financial Times” στις θρησκευτικές σέχτες με τις παρανοϊκές υποκουλτούρες ανθεί η εμμονή με τους δαίμονες. Πολλοί ξαναγεννημένοι χριστιανοί στους φανατικούς πυρήνες του εκκλησιαστικού περιθωρίου είναι εθισμένοι στην κακόβουλη παρουσία του Διαβόλου, όπως και στην γρίππη. Αλλά και σε κατά τα άλλα συνετούς και κανονικούς ανθρώπους υπάρχει εμφυτευμένος ένας φόβος του μαγικού και μη κανονικού.

Ο Πίτερ Στάνφορντ στο βιβλίο του “Ο Διάβολος. Μια βιογραφία” (Peter Stanford, The Devil A Biography, εκδ. Χάινεμαν, σελ. 296, ISBN: 9780099465560) κάπου γράφει, όπως σημειώνεται ότι η ανατροφή του στα χέρια κατά τα άλλα ευγενών μοναχών, του εντύπωσε την εικόνα του Διαβόλου στο νου. Αλλά και άπιστοι ακόμη, που κάποτε όμως ήταν πιστοί, πιστεύουν ότι υπάρχει το Κακό που προσπαθεί να διαστρεβλώσει τις ζωές των ανθρώπων. Το βασικό δίπολο του Καλού με το Κακό, του Θεού με τον Διάβολο υπάρχει στον εξωτερικό πυρήνα του δυτικού πολιτισμού εδώ και δυο χιλιάδες χρόνια. Αλλά και οι πλέον αρχέγονοι μύθοι της ανθρωπότητας, όπως αυτοί της Μεσοποταμίας, αντιμετωπίζουν την αρχετυπική εμπειρία της ζωής σ’ ένα κόσμο από φως και σκοτάδι. Τα ερωτήματα, όπως π.χ. για το παράλογο της ζωής ή για το πώς οι άνθρωποι βιώνουν την αγωνία και την έκσταση της ύπαρξης, είναι στενά συνυφασμένα.

“Ιππότης, θάνατος και διάβολος” του Άλμπρεχτ Ντίρερ

Το βιβλίο του Πίτερ Στάνφορντ “Ο Διάβολος. Μια βιογραφία” είναι, όπως σημειώνεται, μια μεταφορά του αγώνα αυτού μέσα στην ιστορία για να καταλάβει ο άνθρωπος γιατί ζει μέσα στο σκοτάδι ενώ η αληθινή, φυσική του κατοικία είναι το φως. Οι πρώτοι θρησκευτικοί μύθοι απέδιδαν το Καλό και το Κακό στις επιπόλαιες ή ακατανόητες διαθέσεις των θεών.  Ο Στάνφορντ ιχνηλατεί τους μύθους αυτούς και τις μυθολογίες των προ χριστιανικών χρόνων, και το πώς εμφιλοχώρησαν στη μεσαιωνική πίστη. Περιγράφει με γραφικές λεπτομέρειες την βλαβερή επιρροή τους στον πολιτισμό, την κοινωνία και την πολιτική, στις σταυροφορίες και στο κυνήγι των μαγισσών τον 17ο αιώνα, και περνώντας μέσα από τον Μίλτον και τους Ρομαντικούς, φθάνει ώς τις θρησκευτικές σέχτες του τέλους του 19ου και του 20ού αιώνα. Το ερώτημα, όμως, είναι εάν πράγματι υπάρχει κάπου μια κακόβουλη ζηλόφθονη και σκληρή ύπαρξη που θέλει την καταστροφή του ανθρώπου. Σε ένα βιβλίο του Τόκιεν προσωποποιείται ως ο Σκοτεινός Κύριος που σαν τον Ιάγο μισεί χωρίς λόγγο. Και το άλλο συναφές ερώτημα που απορρέει από το πρώτο είναι εάν αυτές οι εικόνες δεν είναι παρά προβολές και μεταφορές, τεχνάσματα της φαντασίας για να αντιμετωπίσει ο άνθρωπος το σκοτάδι που κρύβει μέσα του. Για να απαντήσει α’ αυτά ο Στάνφορντ στρέφεται, περιέργως, όχι στους ιερωμένους αλλά στους ψυχιάτρους και ορισμένοι από αυτούς παραδέχονται ότι ανάμεσα στις περιπτώσεις που έχουν συναντήσει υπήρξαν ορισμένες που τις πράξεις τους δεεν κίνησε η τρέλα, αλλά το αληθινό κακό, το δίχως σκοπό. Η κρίση είναι υποκειμενική αλλά με αυτήν θα συμφωνούσαν και πολλοί ιερωμένοι.

Η αναζήτηση του Κακού είναι ένα θέμα αλλά η αναζήτηση του Θεού είναι κάτι εντελώς διαφορετικό, όπως δείχνει ο Πολ Τζόνσον, στο βιβλίο του “Η αναζήτηση του Θεού. Ένα προσωπικό προσκύνημα” (Paul Johnson, The Quest for God: A Personal Pilgrimage, εκδ. Weidenfeld & Nicolson, σελ. 216) που εκδόθηκε σχεδόν ταυτόχρονα με το πρώτο. Και είναι κάτι διαφορετικό γιατί αυτή η αναζήτηση είναι υπαρξιακή , η αναζήτηση του Μυστικού Δισκοπότηρου που περιέχει το μυστήριο της ίδιας της ύπαρξης. Κααθώς γράφει η ίδια εφημερίδα, ο Πολ Τζόνσον, σαν το Πίτερ Στένφορντ, έχει μεγαλώσει με την εικονογραφία του χριστιανισμού. Το βιβλίο του φέρει τον υπότιτλο “Ένα προσωπικό προσκύνημα” και γράφτηκε για να μπορέσει ο συγγραφές του να δώσει νόημα στην προσωπική του πίστη μέσα στα όρια της εκκλησιαστικής παράδοσης. Δεν είναι μόνο μια προσωπική εξερεύνηση αλλά και ένας εν δυνάμει οδηγός για τους άλλους. Είναι διαυγές, ευφυές και απολύτως προσωπικό. Ο αναγνώστης έχει το αίσθημα ότι απευθύνεται προσωπικά σ’ εκείνον. Ο Τζόνσον καλύπτει συστηματικά το πεδίο της χριστιανικής πίστης. Θέτει, και απαντά σε ερωτήματα, όπως ποιο είναι και γιατί το νόημα της πίστης στο Θεό, εάν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις και ερευνά αβυσσαλέα θέματα όπως το Κακό, ο Παράδεισος, η Κόλαση, ο χρόνος, η αιωνιότητα και καταλήγει με κάποιες δικές του προσευχές. Το αναμφίβολο είναι, καθώς σημειώνεται ότι ο συγγραφέας ανήκει στην Εκκλησία που είναι και θα είναι το πνευματικό του σπίτι.

“Ο καλός Θεός”, 1225-1236. Γλυπτό στον καθεδρικό ναό της Αμιένης

Όπως γράφει επί λέξει: “Θέλω όλοι όσους αγαπώ να είναι μέρος της εκκλησίας γιατί είμαι εντελώς σίγουρος για την ασφάλεια και την παρηγοριά, τη σταθερότητα και τη βεβαιότητα, την ευτυχία κααι τη σοφία που έδωσε σε μένα. Και θέλω να μοιραστώ αυτά τα δώρα”.

Τούτο από την άλλη σημαίνει ότι δεν τίθεται το βασικό ερώτημα του ανερώτητου κύρους και της βεβαιότητας. Ο συγγρσφέας ανοιχτά ομολογεί την προσωπική του ανάγκη για ένα τέτοιο πλαίσιο πίστης, όπως το περιγράφει. Φαίνεται όμως ότι κάτω από τέτοιους όρους η αναζήτηση του Θεού λγίνεται μόνο μέσα σ’ ένα χρυσωμένο ή επιχρυσωμένο κλουβί.

________________________________

  • Πρώτη δημοσίευση: Εφημερίδα Η Καθημερινή, 18 Ιουλίου 1996

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή