Ο Ζαν Ζορές μεταξύ φωτός και σκότους

Στη μνήμη του μεγάλου γάλλου σοσιαλιστή…

by Times Newsroom 1
  • ROGER-POL DROIT

ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ φυσιογνωμία της γαλλικής και της ευρωπαϊκής ιστορίας, ο Ζαν Ζορές (Jean Jaurès), δολοφονήθηκε ενώ αγωνιζόταν με όλες του τις δυνάμεις εναντίον του πολέμου, αρνούμενος να παραδεχθεί το αναπόδραστο.

Βράδυ της 331ης Ιουλίου 1914. Έκανε ζέστη. Μια απλή κουρτίνα χώριζε την οδό Μονμάρτης από τα τραπεζάκια του καφενείου Le Croissant. Ούτε τοίχος ούτε τζάμι. Ο Ζορές είχε περάσει όλη του την ημέρα στο υπουργείο Εξωτερικών. Με όλα τα μέσα συνέχιζε την προσπάθειά του να αποφευχθεί το αιματοκύλισμα. Στη συνέχεια ένα ταξί τον πήγε στην Humanite, την εφημερίδα που είχε ιδρύσει το 1904. Αφού έριξε μια ματιά στα τηλεγραφήματα, ο Ζορές αποφάσισε να πάει να δειπνήσει προτού αρχίσει να γράφει το άρθρο του, το οποίο, όπως είπε, θα ήταν “αποφασιστικό”. Το σχέδιο του Ζορές ήταν να απαλλάξει το Σοσιαλιστικό κόμμα από την ευθύνη των αναμενομένων φρικαλεοτήτων.

Τελείωνε ο δείπνο του. Έτρωγε ένα ταρτάκι με φράουλες. Ο Ντολιέ, δημοσιογράφος του Bonnet rouge, του μιλούς για την κορούλα του και του έδειχνε κάτι έγχρωμες φωτογραφίες της. Η σφαίρα του Ραούλ Βιλέν χτύπησε τον Ζορές και τον άφησε στον τόπο. Έτσι πέθανε ο άνθρωπος που ενσάρκωνε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον εκείνη την εποχή τον γενναιόφρονα αγώνα για τη δικαιοσύνη. Αλλά ενσάρκωνε και την πολιτική ευφυία. Ο Ζορές ήξερε πώς να μην παρασύρεται από τη δύναμη των ιδανικών, αν και έτσι κινδύνευε να χαρακτηρισθεί οπορτουνιστής. Ήξερε επίσης να μην αγνοεί ποτέ τις ουσιώδεις αξίες, αν και έτσι κινδύνευε να χαρακτηρισθεί ιδεαλιστής ή εκτός πραγματικότητας.

 

Εδώ δολοφονήθηκε ο Ζαν Ζορές – στο Café Croissant

Όταν το 1994 συμπληρώθηκαν ογδόντα χρόνια από τη δολοφονία του επανεκδόθηκε η διδακτορική διατριβή του στη φιλοσοφία “Περί της πραγματικότητας του αισθητού κόσμου” (Jeean Jaurès: De la réalité du monde sensible. Editions Alcuin, 302 σελ.). Πρόκειται για τη διδακτορική διατριβή του στη φιλοσοφία που ο Ζορές έγραψε το 1892 και είχε να επανεκδοθεί από το 1937. Η επανέκδοση αυτή δίνει την ευκαιρία να ανακαλύψουμε την πηγή της θρησκευτικής και μεταφυσικής σκέψης του Ζορές, που η πολιτική του συμπεριφορά δεν κατόρθωσε να τον κάνει να την απαρνηθεί.

Μια ανάσα διατρέχει τις φράσεις και ζωντανεύει τις αναλύσεις. Ο προφορικός λόγος εκτείνεται σε όλο το κείμενο του Ζορές. Σύμφωνα με τον Ζαν Ραμπό, έναν από τους βιογράφους του, η διατριβή θα πρέπει να γράφτηκε καθ’ υπαγόρευση του συγγραφέα, ο οποίος βιαζόταν να την τελειώσει. Τα πάντα εξελίχθηκαν με γρήγορο ρυθμό στη ζωή του Ζορές. Ήταν ο πρώτος, ο νεότερος, σχεδόν παντού. Ότα μπήκε στην École Normale Supérieure – πρώτος φυσικά – το 1878, ήταν μόλις 19 ετών. Επέλεξε τον τομέα της φιλοσοφίας. Στη σχολή του και στο έτος του ο Ζορές βρήκε έναν μεγάλο ανταγωνιστή, τον Ανρί Μπεργκσόν. Στο πτυχίο, όμως, το 1881, κανένας από αυτούς τους δυο δεν ήρθε πρώτος στις εξετάσεις. Ο Ζορές για μια φορά ήρθε τρίτος, δεύτερος ο Μπεργκσόν και πρώτος ο Λεμπαζέιγ, του οποίου το όνομα δεν ξεπέρασε ποτέ τα σχολικά κατάστιχα.

Το 1881 ο νεαρός πτυχιούχος της Φιλοσοφίας άρχισε να διδάσκει στο λύκειο του Αλμπί, ενώ παράλληλα γράφει μερικά μέρη της διατριβής του. Σύντομα όμως τον κερδίζει η πολιτική και το 1885 ο Ζορές εκλέγεται βουλευτής. Είναι το νεότερο μέλος της γαλλικής Βουλής. Εκείνη ακριβώς την εποχή συντελείται η ρήξη του Ζορές με τη θρησκευτική διαπαιδαγώγηση που είχε λάβει: η Εκκλησία “έχει γίνει το κέντρο όλων των αντιστάσεων εναντίον της δημοκρατίας και της προόδου των ανθρώπων”. Αλλά μολονότι κατηγορεί τον θεσμό ότι συμπορεύτηκε με τους ισχυρούς και τα συμφέροντά τους, ο Ζορές παραμένει βαθιά σημαδεμένος από τον χριστιανισμό Ένα έντονο και ζωηρό θρησκευτικό αίσθημα τον διακατέχει. Αυτό το αίσθημα το μεταφέρει σε καινούργιους τόνους αλλά δεν το εγκαταλείπει ποτέ. Στις επόμενες εκλογές ο Ζορές δεν εκλέγεται και το 1889 αρχίζει και πάλι να διδάσκει, στο Πανεπιστήμιο της Τουλούζης τούτη τη φορά. Ωστόσο, από την επόμενη κιόλας χρονιά ο Ζορές γίνεται μέλος του δημοτικού συμβουλίου της πόλης. Αυτό το πήγαινε-έλα ανάμεσα στον κόσμο του πανεπιστημίου και στον κόσμο της πολιτικής σύντομα θα σταματήσει: ο Ζορές τροχοδρομείται στον σοσιαλισμό και αφιερώνει ολόκληρη τη ζωή του στον πολιτικό αγώνα: από την απεργία των ανθρακωρύχων στο Καρμό ώς την επαγρύπνηση για να αποτραπεί το ξέσπασμα του Μεγάλου Πολέμου, περνώντας μέσα από την υπόθεση Ντρέυφους και τους μαιάνδρους της ενότητας του σοσιαλιστικού κινήματος.

Χωρίς αμφιβολία το 1891 είναι η χρονιά κατά την οποία ο Ζορές συγκεντρώνει τα ουσιώδη στοιχεία των στοχασμών του. Στο Περί της πραγματικότητας του αισθητού κόσμου ο Ζορές υποστηρίζει κυρίως ότι ο Θεός “συμμετέχει σε όλους τους αγώνες και σε όλους τους πόνους”. Γι’ αυτό και “ο κόσμος είναι κατά μια έννοια ο αιώνιος και οικουμενικός Χριστός”. Η πεποίθηση ότι το απόλυτο είναι ενσαρκωμένο παντού – “στον μεγαλειώδη και έναστρο ουρανό”, όπως και “στο φτωχόσπιτο”, “στα ταπεινά εργαλεία” και “στον άρτο τον επιούσιο” – θεμελιώνει τις αναλύσεις αυτού του βιβλίου, όπου οι αναφορές στον Πλωτίνο συνδυάζονται με ανέκδοτα για τον Γαμβέτα. Επιμένοντας στην πνευματική υπόσταση της φύσης και των σωμάτων, ο Ζορές επιτίθεται εναντίον του υποκειμενικού ιδεαλισμού. Σε διάφορα κεφάλαια ρίχνει βέλη εναντίον του Μπεργκσόν, του Ρενάν, του Σοπενχάουερ. Η υποκειμενικότητα είναι κάτι κλεισμένο στον εαυτό του.

Ο Ζορές ονειρεύεται την οικουμενική διαφάνεια όλων των μορφών της ζωής, το άνοιγμά τους προς την “απόλυτη και θεϊκή συνείδηση”. Αυτή η άποψη, κληρονομημένη κυρίως από τους νεοπλατωνικούς γνωστικού, συνδυάζεται με το πάθος της εποχής για τον μαγνητισμό και την ύπνωση. Ο Ζορές φθάνει ώς το σημείο να πει: “Την ημέρα κατά την οποία ο φυσιολογικός άνθρωπος θα κατορθώσει να αφομοιώσει τις δυνάμεις του μαγνητισμού και του υπνωτισμού, θα δείτε πως στη ζωή του ανθρώπου ο μεμονωμένος οργανισμός θα γίνει συμπληρωματικός”.

Η μεταφυσική του φωτός που εξετάζει αυτή η μελέτη θυμίζει επίσης τους νεοπλατωνικούς και τους διάφορους μυστικιστές επιγόνους τους. Πολύ μακριά από τους υλιστές και τους θετικιστές της εποχής του, ο Ζορές λόγου χάρη γράφει: “Το φως είναι η προσπάθεια του απείρου να κατανοήσει τον εαυτό του και να μπορέσει να εδραιώσει την ενότητά του και, με την ακτινοβολία και τη διαφάνεια, να συμφιλιωθεί με τον εαυτό του. Δημιουργώντας το φως, το άπειρο θέλησε όχι να μην το βλέπει κανείς απ’ έξω αλλά να το βλέπει”. Γι’ αυτό η οικοδόμηση μιας ανθρωπότητας χωρίς μίση, γκρεμίζοντας τα τείχη που κρατούν εγκλείστους τους ανθρώπους μέσα στο σκοτάδι τους, θα μπορούσε να επιτρέψει την εμφάνιση της φωτεινότητας του Θεού ή, όπως λέει ο Ζορές, “το γλυκό λυχνάρι του Ιησού”.

  • Από την εφ. Le Monde

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή