Οι ευθύνες του Δυτικού κόσμου

by Times Newsroom 1

Τον Οκτώβριο του 1917, ο Γερμανός αυτοκράτορας συναντήθηκε με τον Σουλτάνο Μεχμέτ Β στην Κωνσταντινούπολη.

  • Τζορτζ Χόρτον*

Οι Τούρκοι πάντα επωφελούνταν από τα αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα των χριστιανικών δυνάμεων. Σχετικό με το θέμα αυτό είναι και το εύστοχο σχόλιο που έκανε σε ανύποπτο χρόνο ο λόρδος Morley:

“Τελικά”, γράφει ο Morley, η σύγκρουση χριστιανών και Οθωμανών εξελίχθηκε σε ακήρυκτο πόλεμο μεταξύ των βόρειων και των δυτικών χριστιανικών δυνάμεων της Ευρώπης. Οι δυνάμεις αυτές, προκειμένου να αποφύγουν τον πόλεμο μέσα στο σπίτι τους, μετέθεσαν όλα τα ενοχλητικά ζητήματα στην Ανατολή και τα προώθησαν η κάθε μια για λογαριασμό της, χρησιμοποιώντας μόνο κατ’ επίφαση τη σύγκρουση του χριστιανικού με το οθωμανικό στοιχείο”.

Αυτό το σχόλιο του διάσημου βρετανού διανοουμένου ακούστηκε προτού χαράξει η Περίοδος των Πετρελαίων, την εποχή που τα ενδιαφέροντα της Αμερικής στην Τουρκία περιορίζονταν στην προστασία των λιγοστών ιεραποστολών της.

Στο σημείο αυτό είναι απαραίτητο να συγκεφαλαιώσουμε τις πολιτικές καταστάσεις που έδωσαν στους Τούρκους το ελεύθερο για κάθε λογής βιαιοπραγίες. Είναι ολοφάνερο ότι οι Τούρκοι βγήκαν πάλι κερδισμένοι με τη γνωστή τους στρατηγική, δηλαδή με το να εκμεταλλεύονται προς όφελός τους τη διχόνοια και τα διιστάμενα συμφέροντα των χριστιανικών κρατών. Οι Τούρκοι πολιτικοί έχουν αποδείξει ότι διαθέτουν ευαισθησία βαρομέτρου στα σημεία τριβής των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ή των λαών τους. Δεν τους ξεφεύγει ούτε καν η υποψία διχογνωμίας. Φάνηκαν μάλιστα εξαιρετικά διορατικοί σε πολλές περιπτώσεις και πέτυχαν κατά καιρούς είτε να υποδαυλίσουν υπαρκτές εντάσεις είτε και να δημιουργήσουν ανύπαρκτα ζητήματα με προβοκάτσιες.

A war propaganda card portrays the three powers Allied during the First World War, Prussia, Turkey and Austria-Hungary, as well as their heads of state;  Kaiser Wilhelm II, Sultan Mehmed V. and Franz-Joseph.

Postcard from the First World War: The allies Kaiser Wilhelm II, Sultan Mehmed V. and Franz-Joseph I

Οι Τούρκοι υπήρξαν σύμμαχοι των Γερμανών στο Μεγάλο Πόλεμο – ίσως μάλιστα να ήταν και οι πιο χρήσιμοι απ’ όλους τους συμμάχους τους. Το χρυσάφι της Τουρκίας εξαφανίστηκε – και μόνο σε ένα μέρος μπορεί να πήγε. Η τουρκική αυτοκρατορία κυριολεκτικά λεηλατήθηκε από τους ίδιους τους Τούρκους για να έχουν σιτάρι και τρόφιμα οι Γερμανοί. Από τη Σμύρνη και άλλες περιοχές απομακρυσμένες από την τουρκική πρωτεύουσα, έφευγαν συχνά πυκνά αμαξοστοιχίες με αμέτρητα βαγόνια που μετέφεραν τρόφιμα. Τα τρένα κατευθύνονταν στην Κωνσταντινούπολη, αλλά τα κασόνια που ήταν γεμάτα τρόφιμα έγραφαν “Βερολίνο”. Οι Τούρκοι δε στήριξαν μόνο με τρόφιμα τους Γερμανούς. Κατάφεραν να κρατήσουν και τα Δαρδανέλια για λογαριασμό τους. Δεν έπαψαν ποτέ να κομπάζουν ότι στις μάχες εκείνες ουσιαστικά νίκησαν τους Συμμάχους. Η Γερμανία από πλευράς της, μια από τις μεγαλύτερες χώρες του πολιτισμένου κόσμου, υπήρξε σταθερή σύμμαχος της Τουρκίας ακόμα και όταν λάμβανε χώρα η γενοκτονία των Αρμενίων. Μετά την ήττα της Γερμανίας, όλοι θεώρησαν δεδομένο ότι θα έπαιρναν τέλος και τα δεινά των χριστιανών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η Τουρκία είχε παραλύσει.

Ο Μουσταφά Κεμάλ, που τελικά έκαψε τη Σμύρνη και ολοκλήρωσε το σχέδιο εξόντωσης του μικρασιατικού χριστιανικού στοιχείου, είναι δημιούργημα της Ευρώπης. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι τα αρχικά σχέδια των Συμμάχων προέβλεπαν διαμελισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ότι ο Κεμάλ εμφανίστηκε σαν σωτήρας της. Είχαν εκπονηθεί ποικίλα σχέδια και είχαν δοθεί αμέτρητες υποσχέσεις που δεν επρόκειτο να τηρηθούν ποτέ εξαιτίας των διιστάμενων συμφερόντων των Συμμάχων. Είναι κοινό μυστικό ότι οι Τούρκοι έπαιρναν κατά καιρούς βοήθεια από τη μια ή την άλλη μεγάλη δύναμη προκειμένου να βλαφτούν τα συμφέροντα κάποιας “σύμμαχης” αλλά ανταγωνιστικής χώρας. Πολλές φορές μάλιστα η βοήθεια αυτή δινόταν απροκάλυπτα.

Why did the Ottoman Empire join the World War I with the Central ...

Στην πορεία αυτής της θλιβερής ιστορίας, ενώ αρχικά οι χριστιανοί οπλίστηκαν κατά των προαιώνιων εχθρών τους, στη συνέχεια εγκαταλείφθηκαν στην εκδικητική μανία των τελευταίων. Σε γενικές γραμμές οι χριστιανοί της Μικράς Ασίας αφέθηκαν στην τύχη τους, επειδή καμιά δυτική δύναμη δεν είχε την πολυτέλεια να χάσει την εύνοια των Τούρκων – όλες περίμεναν κάποια ανταποδοτικά οφέλη. Κανένα δυτικό κράτος δεν ήθελε να πάρει λιγότερα από το διπλανό του, μόνο και μόνον επειδή θα κρατούσε λιγότερο ενδοτική στάση σε ανθρωπιστικά ζητήματα. Ο πιο φανατικός τουρκόφιλος θα έβγαινε και πιο κερδισμένος. Ούτε οι ΗΠΑ ξέφυγαν από αυτό το θλιβερό ανταγωνισμό. Στην αρχή τα συμφέροντα της Αμερικής υπαγόρευαν να γίνει ευρύτατη και σε διεθνές επίπεδο φιλοτουρκική προπαγάνδα σε όλες τις χριστιανικές χώρες. Όταν άρχισε ο “θερισμός” της αμαρτωλής σοδειάς και το μακελειό, οι πολιτικοί φοβήθηκαν τη λαϊκή αγανάκτηση και την αποδοκιμασία της κοινής γνώμης, οπότε στράφηκαν σε μια πολιτική διαστρέβλωσης των πραγματικών περιστατικών και σε έμμεση αντιχριστιανική προπαγάνδα.

Ξαναγυρίζω στα σχέδια των ευρωπαϊκών δυνάμεων για το διαμελισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και θυμάμαι τη σπουδή που έδειξαν η Αυστρία και η Ιταλία στο θέμα της Θεσσαλονίκης. Υπηρέτησα στο εκεί αμερικανικό προξενείο από το 1910 ώς το 1914 και έζησα από κοντά τις ανταγωνιστικές προσπάθειες των χωρών αυτών και τις συχνές επισκέψεις των πολεμικών πλοίων τους στο λιμάνι της πόλης. Αυστριακοί και Ιταλοί έκαναν αγώνα δρόμου να κατακτήσουν τους κατοίκους της πόλης προσφέροντας γη και ύδωρ, υποχωρώντας στα πάντα, για να μη βγει κερδισμένος ο ανταγωνιστής τους. Παρέθεταν δεξιώσεις και λουκούλλεια γεύματα στις πρεσβείες και στα σαλόνια των πλοίων τους για να κερδίσουν τους ντόπιους. Όλες οι συζητήσεις την εποχή εκείνη περιστρέφονταν γύρω από το ίδιο ερώτημα: Ποιοι λέτε να πάρουν τελικά τη Θεσσαλονίκη; Οι Αυστριακοί ή οι Ιταλοί;

___________________________________

*George Horton, Αναφορικά με την Τουρκία. Προξενικά ντοκουμέντα των ΗΠΑ. Μετάφραση από τα αγγλικά: Όλγα Μαύρου. Εκδόσεις Λιβάνη. Αθήνα 1992.

Portrait of George Horton.jpg

Ο Τζορτζ Χόρτον (George Horton, 11 Οκτωβρίου 1859 – 1942) ή στην εξελληνισμένη μορφή του Γεώργιος Χόρτον ήταν Αμερικανός διπλωμάτης, ποιητής και φιλέλληνας. Ο Χόρτον ήταν μέλος του διπλωματικού σώματος των ΗΠΑ, και υπηρέτησε σε διάφορες θέσεις ως πρόξενος, πρωταρχικά στην Ελλάδα, στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού. Υπηρέτησε επίσης σε δύο διαφορετικές περιόδους και στη Σμύρνη, από 1911 μέχρι 1917 όταν οι ΗΠΑ άνοιξαν διπλωματικές σχέσεις με την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη περίοδο 1919-1922 στη διάρκεια της ελληνικής «κατοχής» της Σμύρνης στη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Ο Τζορτζ Χόρτον γεννήθηκε στις 11 Οκτωβρίου του 1859 στο Φαίρβιλ (Fairville) ή Φαίρβιου (Fairview) της Νέας Υόρκης. Το 1909 παντρεύτηκε την Ελληνοαμερικανίδα Αικατερίνη Σακοπούλου (Catherine Sacopoulo).

Σήμερα ο Χόρτον είναι περισσότερο γνωστός για το βιβλίο του που αναφέρεται στα γεγονότα που οδήγησαν στην πυρκαγιά και καταστροφή της Σμύρνης, και σ΄ εκείνα που συνέβησαν κατά τη διάρκειά της, το 1922, στα οποία και υπήρξε αυτόπτης μάρτυς. Το βιβλίο εκδόθηκε το 1926 και ο τίτλος του «Η Μάστιγα της Ασίας» (The Blight of Asia) αναφέρεται σ’ αυτό που ο Χόρτον θεωρούσε αποτρόπαιη συμπεριφορά των Τούρκων, και κατ’ επέκταση, ολόκληρου του Ισλάμ.

Ο Χόρτον ήταν άνθρωπος των γραμμάτων. Υπήρξε εμβριθής μελετητής τόσο της ελληνικής, όσο και της λατινικής γλώσσας. Μετέφρασε ποιήματα της Σαπφούς στην αγγλική. Έγραψε έναν οδηγό για την ερμηνεία της Αγίας Γραφής. Έγραψε διάφορα μυθιστορήματα κι ήταν γνωστός δημοσιογράφος στο Σικάγο, μέλος της «αναγέννησης του Σικάγο».

Ο Χόρτον άρχισε τη σταδιοδρομία του ως δημοσιογράφος ασχολούμενος με τη φιλολογία, πρώτα ως φιλολογικός επιμελητής της εφημερίδας Chicago Times-Herald (1899-1901) και μετά ως διευθυντής σύνταξης της λογοτεχνικής συμπληρωματικής έκδοσης της εφημερίδας Chicago American (1901-1903). Ο Χόρτον ήταν επίσης επαγγελματίας διπλωμάτης και αγάπησε την Ελλάδα. Έγινε Αμερικανός πρόξενος στην Αθήνα το 1893, όπου προώθησε ενεργά την αναγέννηση των ολυμπιακών αγώνων και ενέπνευσε τη συμμετοχή της Αμερικάνικης ομάδας. Έγραψε ένα λυρικό «οδηγό για τον επισκέπτη των Αθηνών» και συνέθεσε μια στοχαστική περιγραφή της παραμονής του στην Αργολίδα. Ο Χόρτον υπηρέτησε δύο φορές ως Πρόξενος των ΗΠΑ στην Αθήνα, από το 1893-1898 και από το 1905-1906. Ήταν επίσης Πρόξενος των ΗΠΑ στη Θεσσαλονίκη μεταξύ 1910-1911.

Μετά υπηρέτησε ως Πρόξενος των ΗΠΑ στη Σμύρνη, μέχρι τη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων των ΗΠΑ με την Οθωμανική αυτοκρατορία (1911-1917) κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Υπηρέτησε ξανά ως Πρόξενος στη Σμύρνη μετά τον πόλεμο (1919-1922) και παρέμεινε εκεί μέχρι που ξέσπασε η μεγάλη φωτιά της Σμύρνης στις 13 Σεπτεμβρίου του 1922 (ν.η.), περνώντας τις τελευταίες ώρες πριν την εκκένωση υπογράφοντας άδειες γι’ αυτούς που είχαν δικαίωμα στην προστασία των ΗΠΑ και σε μεταφορά στον Πειραιά. Με δική του μάλιστα παρέμβαση ζητήθηκε η διάθεση δύο αμερικανικών αντιτορπιλικών προς βοήθεια του ελληνογενούς στοιχείου. Επίσης επέτρεψε σε ελληνικά ατμόπλοια ιστιοφόρα και αλιευτικά υπό αμερικανική σημαία να προσεγγίσουν και σε άλλες περιοχές των μικρασιατικών παραλίων για τη διάσωση και μεταφορά των Μικρασιατών σε παρακείμενα ελληνικά νησιά. Η συμβολή του αυτή, υπό τις επικρατούσες τότε συνθήκες υπήρξε αναμφίβολα σπουδαία και μεγάλη.

Ο Δήμος Νέας Σμύρνης σε αναγνώριση αυτής του της προσφοράς ανήγειρε μνημείο με την προτομή του στο προ της “Εστίας Νέας Σμύρνης” πάρκο και υπάρχει ονοματοθετημένη οδός προς τιμήν του στην διπλανή συνοικία του Νέου Κόσμου. Σήμερα θυμόμαστε τον Χόρτον κυρίως για την αφήγησή του με τίτλο «Η κατάρα της Ασίας», που εκδόθηκε το 1926 και αναφέρει, μεταξύ ποικίλων άλλων θεμάτων, και τη μεγάλη φωτιά της Σμύρνης η οποία κατέστρεψε τη Σμύρνη, φωτιά που άρχισε στις 13 Σεπτεμβρίου 1922.

Σύμφωνα με τον James L. Marketos, ο Χόρτον ήθελε με το βιβλίο του να επισημάνει τέσσερα βασικά σημεία.

Πρώτα, ήθελε να δείξει με παραδείγματα ότι οι καταστροφές που έγιναν στη Σμύρνη ήταν απλά «η τελευταία πράξη σ’ ένα συνεπές πρόγραμμα εξόντωσης του Χριστιανισμού σε όλη την επικράτεια της παλιάς Βυζαντινής Αυτοκρατορίας».

Δεύτερον, ήθελε να αποδείξει ότι η φωτιά της Σμύρνης ξεκίνησε από στρατεύματα του τακτικού Τουρκικού Στρατού, με, όπως το θέτει ο ίδιος, «σταθερή πρόθεση, σύστημα, και προσοχή σε μικρές λεπτομέρειες».

Τρίτον, ήθελε να τονίσει ότι οι Σύμμαχοι του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου τοποθέτησαν με αναίσχυντο τρόπο τα ιδιοτελή πολιτικά και οικονομικά συμφέροντά τους υπεράνω της δυσάρεστης θέσης των πολιορκημένων χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας, επιτρέποντας έτσι να εκτυλιχθεί η Καταστροφή της Σμύρνης χωρίς καμιά αποτελεσματική αντίσταση, και, όπως είπε, «χωρίς ούτε καν μια λέξη διαμαρτυρίας από καμιά πολιτισμένη κυβέρνηση».

Και τέταρτο, ήθελε να εξηγήσει ότι οι ευλαβείς Δυτικοί Χριστιανοί αυταπατώνταν, αν σκέπτονταν ότι έκαναν ιεραποστολική πρόοδο στον μουσουλμανικό κόσμο.

Τον καιρό που εκδόθηκε το βιβλίο ο Χόρτον είχε παραιτηθεί από τη διπλωματική αποστολή του κι έγραφε ως ιδιώτης, παραθέτοντας τις παρατηρήσεις τις δικές του και των ανθρώπων που αναφέρει. Η αφήγησή του θεωρείται από κάποιους αμφιλεγόμενη, όπως και η ίδια η φωτιά.

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή