Όταν ο Ατλαντικός χωρίζει και ενώνει

Πώς, μέσα από τρεις πολέμους, σφυρηλατήθηκε η αγγλοαμερικανική ταυτότητα

by Times Newsroom 1

ΚΑΝΕΙΣ δεν θα σκεφτόταν πριν από λίγους αιώνες ότι η αγγλική γλώσσα και οι αγγλόφωνοι λαοί θα επιβάλλονταν στον κόσμο. Γιατί να μην είχε διαποτίσει την υφήλο ο γερμανικός π.χ. πολιτισμός αντί του αμερικανικού; Γιατί όχι ο γαλλικός ή ο ιαπωνικός; Πώς εξηγείται η υπεροχή της αγγλικής ή της γλώσσας των ελίτ και πώς ερμηνεύεται το ότι τα πρωτεία στη στρατιωτική, βιομηχανική και οικονομική σφαίρα, μετά δυο παγκόσμιους πολέμους, πέρασαν από τη βρετανική αυτοκρατορία στην αμερικανική μονοκρατορία.

Αλληλοκτόνες μάχες

Στο βιβλίο του “Οι πόλεμοι των εξαδέλφων: Θρησκεία, πολιτική και ο θρίαμβος της Αγγλο-Αμερικής” (The Cousins’ Wars: Religion, Politics, Civil Warfare, And The Triumph Of Anglo-America | New York: Basic Books), ο Κέβιν Φίλιπς (Kevin Phillips) συνυφαίνει ιστορία τρεισήμισι αιώνων για να αποδείξει τη θέση του. Λίγοι ιστορικοί (με την εξαίρεση ίσως του Βίκτορ Σάμα) θα συμπαρέτασσαν και θα ανέλυαν γεγονότα με τόσο μεγάλες αποστάσεις μεταξύ τους, χρονικές και γεωγραφικές. Η θέση του ιστορικού είναι ότι ο αγγλόφωνος κόσμος πρόκοψε γιατί κατόρθωσε τις τρεις αλληλοκτόνες συγκρούσεις του, τους αγγλικούς εμφυλίους του 17ου αιώνα, την αμερικανική επανάσταση του 18ου και τον αμερικανικό εμφύλιο του 19ου, να τις μετασχηματίσει σε πολιτικές, πολιτισμικές και θρησκευτικές κοσμοαντιλήψεις οι οποίες προσέδωσαν στις δυο χώρες και τη σχέση τους, ενεργητικότητα και σταθερότητα. “Σε γενικές γραμμές”, γράφει ο Φίλιπς, “το αποτέλεσμα ήταν η διατήρηση και προώθηση αξιών από τις πολιτικές ελευθερίες, την εμπορική πρόοδο, την τεχνολογική εξέλιξη, τη γλωσσική υπεροχή και την εδαφική επεκτατικότητα”.

Το πεδίο του Φίλιπς ήταν μέχρι τώρα η σύγχρονη αμερικανική πολιτική σκηνή. Το πρώτο του βιβλίο ήταν το 1969 “Η αναδυόμενη ρεπουμπλικανική πλειοψηφία” (The Emerging Republican Majority), που προέβλεεπε την έλευση ενός νέου κυρίαρχου, συντηρητικού συνασπισμού από τις Νότιες και τις Νοτιοδυτικές πολιτείες. Γι’ αυτό και ίσως το τωρινό του βιβλίο προκαλεί απορίες λόγω του θεματικού του εύρους και της πλατιάς του κλίμακας. Όμως, με το πέρασμα των χρόνων ο Φίλιπς είχε αρχίσει να προωθεί μια πολυσύνθετη θεωρία περί των πολιτικών τάσεων. Ακήθηκε υπομονετικά, από τις μικροενδείξεις πολιτιστικές, φυλετικές, θρησκευτικές, οικονομικές και τοπικές που ο κάθε πολιτικός γνωρίζει λίγο πολύ από ένστικτο, αλλά που οι λόγιοι και οι αναλυτές παραβλέπουν από άγνοια ή υπεροψία, να σχηματίζει, σαν με ψηφίδες, μια πανοραμική εικόνα.

Για το “Time” ο Πόλεμος των εξαδέλφων” είναι μια τολμηρή παρεμβολή στην ιστορία. Με έενα ύφος διαλεκτικό και συζητητικό ο συγγραφέας αναπτύσσει τις απόψεις του προσπαθώντας να τις κάνει αδιάβλητες. Όσο περισσότερες οι δυσκολίες, τόσο πιο επίμονος γίνεται. Το αποτέλεσμα είναι παραφορτωμένο αλλά εντυπωσιακό.

Μέσα από τρεις πολέμους και σχεδόν τέσσερις αιώνες, οι αγγλόφωνοι λαοί οργάνωσαν στο χώρο του Ατλαντικού που τους χωρίζει αλλά και τους ενώνει, μια δυναμική αλληλεπίδραση και αλλαγής η οποία τους ενδυνάμωσε και σταδιακά τους απελευθέρωσε τον ένα από τον άλλο. “Η κάθε σύγκρουση”, γράφει, “και οι τρεις της ήταν επαναστάσεις και εμφύλιοι, μεταμόρφωνε την κοινωνία, την οικονομία και τη διακυβέρνηση κααι στις δυο πλευρές του Ατλαντικού”. Έτσι, π.χ. ο αμερικανικός εμφύλιος σήμανε, με πολυαίμακτο τρόπο είναι αλήθεια, το τέλος της δουλείας. Και οι τρεις πόλεμοι για τον Φίλιπς, συνιστούν “το κεντρικό κλιμακοστάσιο της πορείας της ιστορίας των αγγλόφωνων λαών, όπως και τον διαχωρισμό τους σε δυο μεγάλες δυνάμεις με πρόδηλα διαφορετικά χαρακτηριστικά, όχι αδελφές δυνάμεις αλλά εξάδελφες. Όσο κι αν ήταν απρόβλεπτη η δυικότητα αυτή έγινε το αγγλοαμερικανικό πνεύμα”.

Γύρω ααπό τα δυο αυτά μεγάλα κέντρα, Αγγλία και Αμερική, Παλαιός και Νέος Κόσμος, συσπειρώθηκαν πολλές άλλες δυνάμεις πολιτικές, πολιτισμικές, και θρησκευτικές οι οποίες στη διάρκεια των τριών πολέμων έπαιξαν το ρόλο τους. Έτσι από τον 17ο αιώνα, οι αγγλόφωνοι λαοί των δυο ηπείρων, ύψωναν κατά διαστήματα τα λάβαρα του Καλβινισμού, του επεκτατισμού ή της προόδου, απόλυτα πεπεισμένοι και στον Παλαιό και το Νέο Κόσμο, ότι αντιπροσώπευαν τον περιούσιο λαό και τη μοίρα του. Τελικά, μετά τρεις αιώνες, οι αριστοκράτες και οι επίσκοποι έχασαν, ειδικά στην Αμερική και κέρδισαν οι Γιάνκις, οι αυτοδημιούργητοι επιχειρηματίες και οι Αγγλοσάξωνες εθνικιστές.

Ανθρώπινοι χιμπατζήδες

Αυτό που παρώθησε τον Φίλιπς να ξεκινήσει αυτό το έργο, είναι, όπως ομολογεί ο ίδιος, η αηδία του με την αμερικανική πολιτική (είναι αξιοπερίεργο τι θα σκεφτόταν σήμερα). Επανεμφνίζεται τώρα με τούτο το βιβλίο και αυτή τη θέση του, καθώ συνηθίζεται στην σύγχρονη ιστοριογραφία, τη διανθίζει και με πολλά αξιοπερίεργα. Τις παρατηρήσεις π.χ. του Τσαρλς Κίνγκσλεϊ, ιστορικού του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ που υπηρέτησε ως εφημέριος στη βασίλισσα Βικτωρία. Ο Κίνγκσλεϊ επισκεπτόμενος την Ιρλανδία γύρω στα 1840 περιέγραψε τους Ιρλανδούς ως ένα βιολογικό υπο-είδος. “Με καταδιώκουν αυτοί οι ανθρώπινοι χιμπατζήδες που είδα σ’ εκείνη τη φρικτή χώρα”. Η ευρύτερη θέση του Φίλιπς είναι ότι, οι χιμπατζήδες εκείνοι, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο Κίνγκσλεϊ, έκτοτε έχουν αξιόλογα μετεξλιχθεί

  • Πρώτη δημοσίευση: Time | Η Καθημερινή, 15 Απριλίου 1999

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή