Πώς παίρνονται οι αποφάσεις;

by Νίκος Τσούλιας
  • Γράφει ο ΝΙΚΟΣ ΤΣΟΥΛΙΑΣ

Θεωρώ ότι το εν λόγω ζήτημα είναι από τα πιο ακανθώδη και δυσεξήγητα προβλήματα του ανθρώπου. Και ενώ εμφανίζεται με τη μορφή φιλοσοφικού ζητήματος – και επομένως ως έναν βαθμό λογίζεται γενικά ως θεωρητικό ζήτημα σύμφωνα με την κρατούσα ερμηνεία των φιλοσοφικών ζητημάτων -, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Ο τρόπος λήψης των αποφάσεών μας είναι καθοριστικός στη ζωή μας και ίσως να είναι και ένα από τα πιο σημαντικά θέματα στην ιστορία.

Ας προσπαθήσουμε να θέσουμε κάποιες όψεις του προβλήματος. α) Με ποιο τρόπο μια νοητική απόφαση του ανθρώπου μετασχηματίζεται σε απτή πραγματικότητα που επηρεάζει σημαντικά σημεία της δικής του ζωής ή και άλλων ανθρώπων; Πώς δηλαδή μια απόληξη της σκέψης μας γίνεται γεγονός με σημαντικά αποτελέσματα στον κόσμο της εμπειρίας; β) Πώς μια απόφαση που παίρνεται σε μια «άλφα» φάση της ζωής του ανθρώπου έχει επιδράσεις που μπορούν να βαστάνε μια ζωή; Πώς μια στιγμιαία κατάληξη της σκέψης μας δημιουργεί μια αλυσιδωτή σειρά γεγονότων επί γεγονότων που διατρέχουν τη ροή του χρόνου και διαμορφώνουν ακόμα και τα πιο απίθανα περιστατικά; γ) Πώς μια απόφαση ενός σημαντικού προσώπου επηρεάζει τις πολιτικές και τις κοινωνικές εξελίξεις αφήνοντας συχνά μικρά περιθώρια αυτοπροσδιορισμού στους ανθρώπους;

Προφανώς είναι ερωτήματα δύσκολα και ίσως να μην τα έχω θέσει και με τον πιο κατάλληλο τρόπο. Εκείνο που θέλω να κάνω σαφές είναι η βαθιά μου πίστη ότι δεν έχουμε κατανοήσει πλήρως το πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις, με την έννοια ότι δεν ξέρουμε συνήθως τις επιδράσεις τους στο χώρο και στο χρόνο. Θεωρώ ότι πρέπει να απαλλαγούμε από την προφάνεια του ζητήματος και να αναζητήσουμε βαθύτερες πλευρές του με σκοπό την καλύτερη ερμηνεία του. Η σημασία της λήψης των αποφάσεων εκτιμώ ότι είναι πρόδηλη, αφού η ίδια η ζωή μας καθορίζεται τελικά από αποφάσεις – δικές μας και ξένες. Είναι επίσης σημαντικό να τονίσουμε το στοιχείο ότι η λήψη των αποφάσεων είναι απόλυτα θετικό στοιχείο, αφού με αυτή καθορίζομε το μέλλον μας και ουσιαστικά συνάπτεται η υποκειμενικότητά μας με την αντικειμενικότητα.

Μερικά παραδείγματα θα μας βοηθήσουν στην ανάλυσή μας. Ένας άντρας (ή μια γυναίκα αντίστοιχα…) γνωρίζει αρκετές γυναίκες και ίσως δημιουργεί και σχέσεις μαζί τους κατά τη διάρκεια της ζωής του. Σε κάποια φάση της ζωής του θα αποφασίσει να επιλέξει μια γυναίκα, και προφανώς το ίδιο θα κάνει και η γυναίκα. Είναι μια απόφαση ζωής. Πριν πάρει την απόφαση ταλαντεύεται και στοχάζεται ίσως και επί μακρόν τις διάφορες όψεις της «άλφα» ή της «βήτα» επιλογής. Σταθμίζει θετικές και αρνητικές όψεις, λαμβάνει υπόψη του χίλια δυο στοιχεία και καταλήγει σε μια επιλογή. Μπορεί στη συνέχεια να διαπιστώσει ότι έκανε λάθος. Πού έγκειται τελικά η δημιουργία του λάθους; Θα μπορούσε να το αποφύγει; Αν τελικά χωρίσει και αν υποθέσουμε ότι έχει δημιουργήσει οικογένεια με παιδιά, τότε έχουμε μια σωρεία επιπτώσεων που υπερβαίνουν τα προσωπικά όρια του συγκεκριμένου άντρα και επιδρούν και επί άλλων προσώπων.

Ας δούμε μια άλλη περίπτωση. Σε κάποια φάση της ζωής του ο άνθρωπος επιλέγει ένα επάγγελμα και μάλιστα η βασική όψη της επιλογής του μέσω του περιεχομένου των σπουδών του γίνεται πολύ νωρίς κατά τη διάρκεια της εφηβείας. Μπορεί σε αυτή τη φάση να αποφασίσει για το μέλλον του ένας νέος; Μπορεί να σταθμίσει τις δικές του επιθυμίες και τις δεξιότητές του σε συνάρτηση με τις δυνατότητές του αλλά και με μια αντικειμενική πραγματικότητα που είναι διαρκώς εξελισσόμενη και συχνά απρόβλεπτη; Αλλά το πιο σημαντικό στοιχείο στη λήψη της απόφασης είναι το εξής. Είναι δυνατόν ένα «συμβάν» – η απόφαση – να διαμορφώνει ενδεχομένως και όλο το χρονικό ορίζοντα μιας ζωής. Προφανώς μπορεί να ξανα-αποφασίσει και να αλλάξει την προηγούμενη απόφασή του – αυτό βέβαια δεν είναι πάντα εύκολο – αλλά αυτό δεν αλλάζει τον πυρήνα του ερωτήματός μας.

Αν πάμε στην περίπτωση ενός σημαντικού πολιτικού προσώπου, τότε οι αποφάσεις του επηρεάζουν έναν ευρύ ορίζοντα ανθρώπων, ίσως μια ολόκληρη κοινωνία, έναν λαό και μια χώρα. Όμως ποτέ δεν σταθμίζουμε – γιατί δεν μπορούμε – την έκταση των επιδράσεων της απόφασής του και εκ των υστέρων μπορεί μάλιστα να «συλλαμβάνουμε» τον εαυτό μας όχι ξεγελασμένο από τον πολιτικό – όπως εύκολα αποφαινόμαστε – αλλά από την αδυναμία του εαυτού μας να ερμηνεύσει γιατί τότε συμφωνούσαμε με την απόφαση, ενώ αργότερα – και υπό το φως των εξελίξεων – διαφωνούσαμε πλήρως.

Είναι απέραντος ο κόσμος των αποφάσεων. Αλλά είναι και άγνωστος, φοβερά άγνωστος. Νομίζουμε ότι ξέρουμε το πώς να παίρνουμε αποφάσεις και αυτό κάνει την υπόθεση ακόμα πιο δύσκολη. Για να μπορούμε να σταθμίζουμε τα πράγματα κατά τη λήψη των αποφάσεων απαιτείται «εκ των ων ου άνευ» – εκτός των άλλων – μια εν μέρει έστω κατάκτηση της αυτογνωσίας μας. Όσο αυτό δεν είναι δεδομένο, οι αποφάσεις μας θα συγκρούονται με την πραγματικότητα και εμείς με τον εαυτό μας.

anthologio.wordpress.com

Ever wondered what process does your brain follow when there is a decision to be made - good or bad?

The following two tabs change content below.
Νίκος Τσούλιας
Ο Νίκος Τσούλιας κατάγεται από την Αυγή Αμαλιάδας. Είναι εκπαιδευτικός στο 3ο Γενικό Λύκειο Ζωγράφου. Έχει εκλεγεί πρόεδρος της ΟΛΜΕ τέσσερις φορές (1996 – 2003) και έχει εκπονήσει διδακτορική διατριβή στην Ειδική Αγωγή. Έχει εκδώσει δύο βιβλία εκπαιδευτικού περιεχομένου τα: “Σε πρώτο πρόσωπο” και “Παιδείας εγκώμιον“. Έχει συνεργαστεί με τις εφημερίδες «Μεσημβρινή» (1980 – 1986) και «Εξόρμηση» (1988 – 1996).Τα τελευταία χρόνια αρθρογραφεί σε εκπαιδευτικά περιοδικά, στην εφημερίδα “Το Άρθρο” και στις εφημερίδες της Ηλείας, “Η Αυγή” και “Η Ενημέρωση”.

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή