Το χρονογράφημα στον Τίμο Μωραϊτίνη

by ΠΑΝΟΣ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ
  • Γράφει ο  ΠΑΝΟΣ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ
  • Μουσικοσυνθέτης, Λογοτέχνης και Δημοσιογράφος

Το χρονογράφημα το δίχως άλλο είναι εκείνη η μορφή του γραπτού λόγου, η οποία διασυνδέει με έναν αδιόρατο σχεδόν και επιτυχημένο τρόπο εάν γράφεται απο κάποιον ταλαντούχο χρονογράφο, την λογοτεχνική γραφίδα με κομμάτια της καθημερινότητας και την επικαιρότητα γενικώς.

Ως είδος γραπτού λόγου, έχει θα έλεγε κανείς μακρά ιστορία στις Ελληνικές εφημερίδες και τα περιοδικά, απο τα μέσα του 19ου αιώνος ως και αρκετά χρόνια έπειτα το δεύτερο μισό του προτεραίου, 20ου αιώνα.

Μορφολογικά καθορίζεται απο την πρόθεση του συντάκτη του, να είναι σύντομος, επίκαιρος, στοχαστικός αλλά συνάμα και αποφασισμένος να διασκεδάσει, προβληματίσει και γενικότερα καθοδηγήσει με θετικό τρόπο την σκέψη του αναγνώστη επάνω σε ζητήματα κοινωνικά, πολιτικά, ιστορικά. Πρόκειται αν κάποιος μπορούσε να τοποθετήσει το είδος του χρονογραφήματος σε μια ζυγαριά, το περισσότερο κείμενο προορισμένο προς “δημοσιογραφική χρήση’ παρά ως λογοτεχνικό αυστηρώς είδος.

Βεβαίως τις δεκαετίες που πέρασαν πλείστοι υπήρξαν οι δάσκαλοι του χρονογραφήματος οι οποίοι συνάμα (ως ήτο σύνηθες τότε) ήσαν και λογοτέχνες μα και δημοσιογράφοι. Ήταν τότε ο “χρυσούς αιών” της δημοσιογραφίας, ο οποίος γέννησε το χρονογράφημα και το προσέφερε ως αναπόσπαστο στοιχείο μιάς οιασδήποτε εφημερίδας η οποία ήθελε να τιμά το όνομα και το λειτούργημα της.

Σκεφθείτε δέ, πως όταν η εφημερίδα είχε μια πραγματική χρηστική αξία, ήτοι το να αναγγέλει καθημερινά ή σε εβδομαδιαία βάση την επικαιρότητα, το πόσο σημαντικός ήταν ο σχολιασμός αυτής διαμέσου ενός επιτυχημένου χρονογραφήματος. Χρόνο με τον χρόνο και με τον αναγκαστικό παροπλισμό εκ των συνθηκών, των εφημερίδων ως το αποκλειστικό μέσο για την ενημέρωση του λαού και των αναγνωστών γενικώς, το είδος παρήκμασε ως και τείνει προς εξαφάνιση.

Βλέπετε σήμερα η επικαιρότητα “τρέχει” με τόσο γρήγορους ρυθμούς, όπου η ανάγκη για τον σχολιασμό της, επήγε και τούτη στο περιθώριο μέσα σε αυτόν τον καταιγισμό ειδήσεων και γεγονότων που ενώ και πριν διακόσια χρόνια η ημέρα διέθετε μόλις… εικοσιτέσσερεις ώρες, όσες ακριβώς και σήμερα δηλαδή, ο χρόνος μοιάζει να περνά πολύ πιο γρήγορα.

Δεν είναι δύσκολο αν κάποιος το ζητήσει να εντοπίσει αξιόλογους χρονογράφους στις περασμένες δεκαετίες. “Πρωτομάστορας” θεωρείται ο Κωνσταντίνος Πωπ (1813 – 1878) εξαίρετος δημοσιογράφος της εποχής του ενώ η “Εφημερίς” του Κορομηλά εισήγαγε για πρώτη φορά το είδος στις συνεδέλφισες της… εφημερίδες

Λόγω του γεγονότος πως κυριότεροι εκπρόσωποι του χρονογραφήματος θεωρούνται οι ήδη λογοτέχνες, οι οποίοι εύρισκαν την ευκαιρία να δημοσιογραφήσουν και να εφράσουν απόψεις διαμέσου του χρονογραφήματος, το είδος αυτό του γραπτού μας λόγου επήρε σύντομα την αύρα, το άρωμα το λογοτεχνικό, εκφεύγοντας απο την στείρα καταγραφή της καθημερινότητας και ήρθε για να καλύψει μιάν ανάγκη ερμηνείας αυτής με έναν λόγο πιο ποιητικό, πιο λεπτό στους τρόπους της έκφρασης μα και συνάμα ενίοτε πιο εύστοχο απο ένα απλό δημοσιογραφικό κείμενο. Το χρονογράφημα εν ολίγοις διαμορφώθηκε απο τις λογοτεχνικές πένες το περισσότερο αν και θεωρείται κομμάτι οχι τόσο της λογοτεχνίας αλλά της δημοσιογραφίας μιάς και εστεγάσθη σε περιοδικά καταρχάς και σε εφημερίδες αργότερα.Στα πάνω απο εκατόν πενήντα χρόνια λοιπόν του χρονογραφήματος, πέρασαν απο τις εφημερίδες χιλιάδες όλα τούτα τα μικρά στο εύρος, απλά στην μορφή και εύστοχα όσο το επιτρέπει η διανόηση του συντάκτη – διαννοούμενου, κείμενα, που σκοπό είχαν απο το απλώς να προσφέρουν ένα μειδίαμα στον αναγνώστη ως και να τον κάνουν να προβληματιστεί τόσο πολύ…ως το επόμενο χρονογράφημα της ερχόμενης ημέρας.Θα χαρακτήριζε κανείς το είδος ως μια αθέλητη προσπάθεια του λογοτεχνικού κόσμου, να επικοινωνήσει το πρίσμα απο όπου έβλεπε τα πράγματα προς τον λαό. Και το…πείραμα πέτυχε. Και ανέδειξε τόσο αξιόλογα κείμενα όπου ανέτως και σήμερα ακόμη παρά το γεγονός πως αφορούν μιάν επικαιρότητα λησμονημένη, δεν είναι στην μεγάλη τους πλειοψηφία κείμενα τα οποία και σήμερα δεν μπορούν να αναγνωστούν. Να αναγνωστούν και να προβληματίσουν. Να αναγνωστούν και να εκτρέψουν την προσοχή του λαού επάνω σε ένα ζήτημα σε ατραπούς που δεν θα ήτο ποτέ δυνατόν να αναλυθούν απο τον απλό αναγνώστη και τον απλό δημοσιογράφο.

Δεν πρόκειται λοιπόν συνήθως για ένα κειμενάκι που σατυρίζει την επικαιρότητα, αλλά για ένα κείμενο που γράφεται με σκοπό και τον προβληματισμό του αναγνώστη σε δεύτερη και τρίτη ανάγνωση.

Εξαίσιοι χρονογράφοι υπήρξαν οι Παύλος Νιρβάνας, Εμμανουήλ Ροίδης, ο τεράστιος θεατρικός συγγραφέας Γρηγόριος Ξενόπουλος (με το πλήθος των ηθογραφιών του), ο Δημήτρης Ψαθάς, Ο Κώστας Χαιρόπουλος, ο Μπάμπης Άννινος, ο Ασημάκης Γιαλαμάς, ο Δημήτριος Καμπούρογλούς και φυσικά ο πολυγραφότατος Τίμος Μωραϊτίνης για τον οποίον και προτίθεμαι να κάνω ιδιαίτερη αναφορά στο παρόν μικρό μου κείμενο για το χρονογράφημα στην Ελλάδα.

Ο Τίμος Μωραϊτίνης υπήρξε εμβληματική μορφή των νεοελληνικών μας γραμμάτων. Δεν ήταν μόνον πολυγραφότατος ως θεατρικός συγγραφέας με δεκάδες θεατρικά έργα, δεν ήταν μόνον δημοσιογράφος, ήταν και ένας εξαίσιος εργάτης του λόγου και της συγγραφής, που ανέβασε και κατ άλλους ολοκήρωσε την γενική εικόνα του είδους στο συλλογικό ασυνείδητο. Υπηρέτησε πιστά το χρονογράφημα επί δεκαετίες και κοντά για εξήντα ολάκερα χρόνια. Υπηρέτησε το είδος με μιάν αυταπάρνηση θα την έλεγε κανείς παροιμιώδη. Ανθρωπος ο ίδιος γεννημένος στην παλιά καλή Αθήνα των λίγο έπειτα απο το μέσον του 19ου αιώνα χρόνων, έφερε ακέραια την αύρα της Belle Epoque

στον γραπτό λόγο στην Ελλάδα. Ρομαντισμός, σατυρική διάθεση, συμβολισμοί εντονότατοι και παραλληλισμοί, καθώς και μια εντελώς λεπτή αίσθηση του χιούμορ μα ποτέ της κακεντρεχούς ειρωνίας, διατρέχουν το χρονογράφημα στον Τίμο Μωραϊτίνη.

Ο Μωραϊτίνης είναι ο άνθρωπος ο οποίος κόσμησε τις σελίδες των εφημερίδων που συνεργάστηκε (και ήσαν αυτές οι περισσότερες στα εξήντα χρόνια της δημοσιογραφικής και λογοτεχνικής του παραγωγής) και μας άφησε πραγματικά μικρά σε έκταση μα περίτεχνα λογοτεχνικά αριστουργήματα, που ανεβάζουν κατά πολύ το μέτρο σύγκρισης όσων θέλησαν και θέλουν να ασχοληθούν με το είδος του χρονογραφήματος αν και πλέον ως προανέφερα, η σχεδόν κυκλοφοριακή κατάργηση των εφημερίδων αποτέλεσμα του οτι ξεπεράστηκαν ως μέσον επικοινωνίας, έχει καταντήσει το χρονογράφημα είδος προς εξαφάνιση, αν δεν έχει εξαφανιστεί ήδη, τουλάχιστον στην μορφή που το γνώρισε τπ αμαγνωστικό κοινό, τις δεκαετίες που ως είδος μεσουράνησε ως κοινωνική ανάγκη θα το έλεγε κανείς, σχόλιασμού του παρόντος αλλά και προβληματισμού.

Η θεματολογία στον Μωραϊτίνη είναι τόσο ευχάριστα μεγάλη σε ποικιλία, όπου έρχεσαι πάντα να σκεφτείς το πόση πνευματική εργασία απαιτούνταν απο τον ίδιο στην καταγραφή μα και το κυριότερο στην ανάλυση των θεμάτων του. Στις αρχές ακολουθώντας το πνεύμα της εποχής, θα γράψει στην ελαφρά καθαρεύουσα και αργότερα στην δημοτική, όμως η γλώσσα δεν τον εμπόδισε ούτε μια στιγμή στο να περάσει το μήνυμα που ήθελε σε κάθε ένα ξεχωριστά απο τα κείμενα του. Και τα κείμενα του Μωραϊτίνη δεν μένουν στην απλή καταγραφή μιάς επικαιρότητας η οποία θα έπαυε μετά απο μερικές ημέρες. Θα έλεγε κανείς πως ασχολούνται στην μεγάλη τους πλειοψηφία με θέματα διαχρονικά, τα οποία σωστά δοσμένα αφορούν και το τότε μα το κυριότερο και το σήμερα.

Πλήθος εικόνων, χαρακτήρων, ανθρώπινων τύπων, στιγμών της καθημερινής ζωής σε μια γειτονιά, δίπλα σε ένα παράθυρο της αρχαίας γειτονιάς στην Πλάκα ή γεγονότα που αφορούν το παγκόσμιο γίγνεσθαι χρησιμοποιούνται με σκοπό την εξαγωγή γενικότερων, φιλοσοφικών ενίοτε συμπερασμάτων για την ανθρώπινη φύση, την συμπεριφορά, την αξία των σχέσεων, το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της ανθρωπότητας κι όλα τούτα τα στοιχεία και επιμέρους συστατικά, μέσα στο λογοτεχνικό εργαστήριο του Μωραϊτίνη αποκτούν μιάν ιδιαίτερη αίσθηση και αξία. Ο Τίμος Μωραϊτίνης είναι ένας δάσκαλος οχι μόνον του είδους, αλλά και ένας φιλοσοφημένος πνευματικός άνθρωπος που δεν αφήνει σε κανέναν το περθώριο να μην γελάσει, να μην σκεφθεί, να μην προβληματιστεί, να μην γίνει καλύτερος άνθρωπος απο τα χθές που δεν είχε έρθει σε επαφή με το φωτεινό πνεύμα του συντάκτη των κειμένων αυτών.

Στα επιδέξια χέρια του Μωραϊτίνη, το χρονογράφημα γίνεται όπλο και εργαλείο μαζί. Γίνεται ο τρόπος που θα κατορθώσει κάποιος να πείσει τους άλλους πως η παιδεία οδηγεί ως μοναδική ατραπός προς την ελευθερία ως τονίζει ο Ρήγας Φεραίος. Στην ελευθερία πνεύματος κυρίως. Ο Μωραϊτίνης αναπολεί, διδάσκει, αντιστέκεται όταν χρειάζεται διαμέσου του χρονογραφήματος στην οιαδήποτε μορφή κατοχής. Και στην γερμανική κατοχή, μεσήλιξ πλέον χρησιμοποιεί το χρονογράφημα ώστε να δώσει κουράγιο στους συμπατριώτες του. Να τους κάνει να πιστέψουν στο αύριο που έρχεται και που τίποτα και κανείς βάρβαρος δεν μπορεί να το σταματήσει. Και όλα τούτα τα πετυχαίνει μέσα απο τον λόγο ενός ευπατρίδη της λογοτεχνίας μας, ενός αδέσμευτου ανθρώπου έμπλεου του αισθήματος της αξιοπρέπειας και με μιάν ευγένεια ψυχής και μορφής, που δεν είναι ποτέ δυνατόν να διδαχθεί απο κανενός είδους σχολειό. Είτε την έχεις τούτη την ευγένεια την ακούσια, την απροσποίητη και ζείς μαζί της ως μια οικεία, προσφιλή σου μορφή ενυπάρχουσα εντός σου απο του λίκνου εως του τάφου, είτε οχι.

Εν ολίγοις αν κάποιος θέλει να εντρυφήσει στο είδος του χρονογραφήματος, οφείλει να αναζητήσει, να μελετήσει ενδελεχώς και επισταμένως Τίμο Μωραϊτίνη και πρωτίστως αυτόν.

The following two tabs change content below.

ΠΑΝΟΣ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ

Ο Πάνος Χατζηγεωργιάδης γεννήθηκε στα 1976. Μετά το πέρας των εγκυκλίων σπουδών του, σπούδασε Διοίκηση Επιχειρήσεων και Ψυχολογία σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού. Ως μουσικοσυνθέτης, είναι μέλος της Performing Rights Society του Λονδίνου με δισκογραφική παρουσία στον χώρο από τις αρχές του 2000 και σε χώρες όπως η Αγγλία, Ολλανδία και Δανία. Πριν κάποια χρόνια, υπήρξε υποψήφιος σε βραβεία της διεθνούς μουσικής σκηνής στο Los Angeles, Hollywood της Καλιφόρνια. Ως λογοτέχνης έχει βραβευθεί σε πολλούς και σημαντικούς λογοτεχνικούς διαγωνισμούς. Αρθρογραφεί κυρίως με άρθρα γνώμης για πολιτικά, κοινωνικά, ιστορικά θέματα καθώς και λογοτεχνικές αναφορές, πέραν της δεκαετίας.

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή