Tο βιβλίο που επιμένει

by ΗΛΙΑΣ ΛΙΑΜΗΣ

Marta Minujín – The Parthenon of Books, 2017, documenta 14, Friedrichsplatz Kassel, Germany

  • Γράφει ο ΗΛΙΑΣ ΛΙΑΜΗΣ

Ο Θεός με ευλόγησε να ταξιδέψω πολύ. Να μπω σε αίθουσες μεγάλες, σε εντυπωσιακά γραφεία επωνύμων, αλλά και σε λιτά δωμάτια απλών ανθρώπων, σε μεγάλα πνευματικά κέντρα ναών και μοναστηριών και σε μικρά κελιά αγιασμένων ψυχών. Σε χώρους ολόφωτους από πολυελαίους ή παράθυρα, που άφηναν τον ήλιο να τους πλημμυρίζει. Αλλά και σε χώρους πιο υποτονικά φωτισμένους, χώρους πιο προσωπικής επικοινωνίας, χώρους προσευχής. Όμως, όπου και αν βρέθηκα, τίποτε δεν με έκανε να αισθανθώ πιο οικεία και ζεστά από δύο παρουσίες: Την παρουσία ευγενικών ανθρώπων και την παρουσία μιας βιβλιοθήκης με δερματόδετες ή χρωματιστές πλάτες βιβλίων. Και αντίθετα, κανένας χώρος δεν μου προκαλεί περισσότερη αμηχανία από εκείνον τον ορφανό από βιβλία.

Δεν είναι εύκολο να περιγράφουν σχέσεις, όπως αυτή με το βιβλίο. Είναι σα να προσπαθείς να περιγράψεις μια διαρκή και αυτονόητη παρουσία ενός ανθρώπου δίπλα σου, με τον οποίον δεν αποχωρίζεστε ποτέ. Κι έτσι, μη μπορώντας να πάρεις από εκείνον μια απόσταση, αδυνατείς να την ορίσεις με έννοιες και όρους. Τελικά φαίνεται υπερβολικό, φαίνεται ανεξήγητο, αλλά όλα μου δείχνουν, πως την ώρα που η τελευταία σελίδα ενός βιβλίου, που μόλις ολοκλήρωσα, κλείνει, μια σχέση, τολμώ να πως ισόβια, έχει επικυρωθεί. Και λέω ισόβια, διότι ποτέ μέχρι τώρα δεν κατάφερα να πετάξω βιβλίο που διάβασα. Ξέρω πως ίσως δεν το ξανανοίξω ποτέ, όμως…δεν μπορώ να το αποχωριστώ.

Marta Minujín - The Parthenon of Books, 2017, Friedrichsplatz Kassel, documenta 14, Photo- Roman März

Ίσως οι νέοι καιροί που ζούμε, οι καιροί των ηλεκτρονικών βιβλιοθηκών, της άμεσης ενημέρωσης και της εύκολης διαδικτυακής γνώσης, να δείχνουν, πως δεν θα επιφυλάξουν ευνοϊκή υποδοχή στο βιβλίο. Αν μάλιστα το γεγονός αυτό συνδυαστεί για πολλούς από μας με μια τραυματική εμπειρία της πρώτης γνωριμίας με το βιβλίο μέσα από το σχολικό μάθημα, καθίσταται βάσιμο το συμπέρασμα, πως το βιβλίο θα μπει στην κατηγορία των ξεπερασμένων αντικειμένων. Το ενδεχόμενο αυτό θεωρήθηκε βέβαιο πριν από μια περίπου πενταετία. Έγιναν τεράστιες επενδύσεις στο ηλεκτρονικό βιβλίο με αποτελέσματα εντυπωσιακά: Ήδη στο μετρό του Λονδίνου θα δείτε ανθρώπους να διαβάζουν κλασσικά έργα σε ηλεκτρονική μορφή, από μια ολόκληρη βιβλιοθήκη που χωράει σε ένα κινητό τηλέφωνο. Σε δυο τρία χρόνια, οι διαδραστικοί πίνακες, που θα κατακλύσουν τις Ελληνικές σχολικές τάξεις, θα έχουν αποθηκευμένο έναν απίστευτο αριθμό βιβλίων, προσβάσιμο ακόμη και στον πιο ανίδεο χρήστη ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Οι μεγαλύτερες βιβλιοθήκες του κόσμου είναι πλέον σχεδόν ολόκληρες ψηφιοποιημένες. Κι όμως…τα τελευταία στοιχεία δείχνουν πως το βιβλίο, με την κλασσική του μορφή, αντέχει. Συμφωνά με κοινή έρευνα αμερικανικών και ευρωπαϊκών εκδοτικών δικτύων, η τάση των πωλήσεων βιβλίων από καθοδική, έχει πλέον σταθεροποιηθεί. Και μάλιστα, την μείωση αυτή δεν την καρπώθηκε το ηλεκτρονικό βιβλίο, γεγονός που σημαίνει, πως το πρόβλημα έχει να κάνει με την γενικότερη αποξένωση από το βιβλίο, παρά με την προτίμηση προς το ηλεκτρονικό μέσον. Με άλλα λόγια, ο ηλεκτρονικός υπολογιστής δεν κατάφερε, τουλάχιστον προς το παρόν να καθιερωθεί ως μέσον βιβλιογνωσίας. Ίσως προβάλλει κανείς την άποψη, πως είναι ακόμη νωρίς, για να αλλάξουν συνήθειες μέσα σε λίγα χρόνια, ριζωμένες, τουλάχιστον για τις μεγάλες μάζες των λαών, από την εποχή του Γουτεμβέργιου. Τα συμπεράσματα όμως αυτά συμπληρώνονται από έρευνες της Σχολής Κυβερνητικής Πολιτικής του αμερικανικού πανεπιστημίου Ντιουκ με δείγμα καθηγητές όλων των βαθμιδών, κοινωνιολόγων και ψυχολόγων (Βλ. Εφημερίδα ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 18/7/2010). Τα αποτελέσματα εδώ ήταν ακόμη εντυπωσιακότερα:

Πρώτα απ΄ όλα, είναι εμφανής η διαφορά επιδόσεων για τους μαθητές, που κατευθυνθήκαν προς το βιβλίο ως βασικής πηγής γνώσεως, από εκείνους που κατευθυνθήκαν προς το Διαδίκτυο, κυρίως στα μαθηματικά και την κατανόηση κειμένου. Η καλύτερη επίδοση των πρώτων δεν οφείλεται τόσο στην συσσώρευση πληροφοριών –στην οποίαν άλλωστε ίσως να υπερτερούν οι δεύτεροι-, όσο στη δυνατότητα συνθέσεως την γνώσεως και εξαγωγής πιο τεκμηριωμένων συμπερασμάτων. Αυτό αποδόθηκε σε ένα αναμφισβήτητο δεδομένο: Ο υπολογιστής, όπως και κάθε εργαλείο, δομείται με συγκεκριμένο σκεπτικό, επιδιώκοντας να ικανοποιεί συγκεκριμένες ανάγκες, κυρίως πληροφόρησης. Γι΄ αυτό και συστατικό του στοιχειό είναι η υπερσύνδεση –το περίφημο link-, το οποίο σε καλεί διαρκώς να «πετάγεσαι» από τη μια πληροφορία στην άλλη, ξεχνώντας στο τέλος το τι έψαχνες. Αναμφίβολα αυτό διευκολύνει την πληροφόρηση, εξασθενεί όμως την συγκέντρωση. Με άλλα λόγια, το συμπέρασμα των ερευνητών ήταν πως το διαδίκτυο δημιουργεί πιο ενημερωμένους αναγνώστες, το βιβλίο όμως διαμορφώνει βαθύτερους στοχαστές και συστηματικότερους ερευνητές.

Η ίδια έρευνα πήγε όμως τον προβληματισμό ακόμη παραπέρα, αναζητώντας τη σχέση του βιβλίου με τις αξίες που διαμορφώνει ένας άνθρωπος, από την παιδική του κιόλας ηλικία. Διαπιστώθηκε πως ένας νεαρός αναγνώστης, ακόμη και μετά από μια πρώτη γεύση κλασσικής λογοτεχνίας, είναι σε θέση να καταρτίσει κλίμακα αξιών και να αποδεχθεί την ύπαρξη ενός κόσμου σοφίας, που αντέχει στον χρόνο. Σε αντίθεση, ο χρήστης του διαδικτύου οδηγείται σε ένα ισοπεδωτικό και ασεβές σύμπαν. Γιατί; Πάλι η απάντηση κρύβεται στη δομή του Ίντερνετ: ο ηλεκτρονικός υπολογιστής και το διαδίκτυο αποτελούν την καλύτερη απεικόνιση ενός κόσμου, που θέτει ως υπέρτατη αξία την καινοτομία, το καινούργιο. Δεν είναι μόνον η ραγδαία εξέλιξη των συσκευών. Είναι και η στάση απέναντι στη γνώση: Στο διαδίκτυο, κάθε καινούργια πληροφορία εκτοπίζει την παλιότερη, κάθε καινούργιο μήνυμα εκτοπίζει στο κάτω μέρος της λίστας το προηγούμενο. Και αυτό, με τρόπο γρήγορο, αβασάνιστο, σχεδόν κυνικό. Ό, τι το καινούργιο βυθίζει στη λήθη το μέχρι εχθές πρωτοποριακό, μέχρις ότου φθάσει και η δική του σειρά. Συγχρόνως, ο καταιγισμός των νέων δεδομένων δεν επιτρέπει, ούτε την κατηγοριοποίηση, ούτε, πολύ περισσότερο την αξιολόγηση. Με απλά λόγια, το παλιό είναι απορριπτέο, η κάθε είδους ιεραρχία καταργείται . Και αυτή η λογική διαποτίζει όλο το πλέγμα της ζωής. Αντίθετα, απεδείχθη πως ο συστηματικός αναγνώστης, από την παιδική κιόλας ηλικία, διαμορφώνει άλλου τύπου προσωπικότητας και συμπεριφορά. Δέχεται το μήνυμα, πως υπάρχουν σοφότεροι από εσένα, αξίζουν τον σεβασμό σου και σου δίνουν πρότυπα να τους φτάσεις.

A Monument of Books

Όταν ζητήθηκε από παιδιά-αναγνώστες να διαμορφώσουν όπως ήθελαν την προσωπική τους βιβλιοθήκη, παρατηρήθηκε κάτι εντυπωσιακό. Πρώτα απ΄ όλα, κανένα παιδί δεν θέλησε να αφαιρέσει από την βιβλιοθήκη βιβλίο που είχε διαβάσει. Ήθελε όλα να χωρέσουν. Και κατόπιν, παρατηρήθηκε πως όλοι οι μικροί αναγνώστες διαμόρφωσαν λίγο-πολύ ίδιου τύπου βιβλιοθήκη. Κανένας δεν διανοήθηκε να βάλει σε ψηλό ράφι περιοδικά και άλλα εύκολα αναγνώσματα στυλ βίπερ κλπ. Όσο πιο κλασσικό ήταν το κείμενο, σε τόσο ψηλότερο ράφι έμπαινε. Και το εντυπωσιακότερο ήταν πως ο χαρακτηρισμός «κλασσικό» δεν τους είχε δοθεί εκ των προτέρων. Κι όμως, σε μεγάλο ποσοστό, η προτίμηση των ψηλότερων ραφιών συνέπεσε με την επιλογή διαχρονικών βιβλίων, έστω και κλασσικών παραμυθιών. Ακόμη και ασυνείδητα, τα παιδιά προτίμησαν να τοποθετήσουν ψηλά έναν κόσμο, όχι εύκολα και γρήγορα προσπελάσιμο, όμως γοητευτικό, γεμάτο υποσχέσεις, πως η προσπάθεια και η έξοδος από τα δεδομένα σου για να τον συναντήσεις θα σε ανταμείψει με πρωτόγνωρα δώρα και εμπειρίες. Πρώτη δημοσίευση: pemptousia.gr

The following two tabs change content below.
ΗΛΙΑΣ ΛΙΑΜΗΣ

ΗΛΙΑΣ ΛΙΑΜΗΣ

Ο Ηλίας Λιαμής γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παρακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Οικουμενικό Ινστιτούτο του Bossey. Συνέχισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου και άρχισε την εκπόνηση της διδακτορικής του διατριβής. Το 2002 αναγορεύτηκε διδάκτωρ της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών στο πεδίο της Νηπτικής Θεολογίας. Αμέσως μετά έγινες δεκτός ως υποψήφιος διδάκτωρ στο τμήμα Μουσικολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών με θέμα τις σύγχρονες μουσικοπαιδαγωγικές μεθόδους. Παράλληλα με τις θεολογικές του σπουδές πήρες τα πτυχία πιάνου και ανώτερων θεωρητικών (αρμονίας, αντίστιξης και φούγκας) από το Ελληνικό Ωδείο, ενώ παρακολούθησε μεταπτυχιακά μαθήματα μουσικολογίας και διεύθυνσης χορωδίας και ορχήστρας στην Αγγλία και την Ουγγαρία. Ορίστηκε από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος μέλος της Συνολικής Επιτροπής Εορτασμού του Ιωβηλαίου Έτους (1998), μέλος της Συνοδικής Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων (2003), ενώ από το 2000 είναι μέλος της Συνοδικής Επιτροπής Χριστιανικής Αγωγής της Νεότητος και Πρόεδρος της Συνοδικής Υποεπιτροπής Καλλιτεχνικών Εκδηλώσεων. Υπό την τελευταία αυτή ιδιότητα, διοργάνωσε πλήθος εκδηλώσεων κα συνεδρίων στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Είναι πρόεδρος και ιδρυτικός μέλος του Ερευνητικού Ιδρύματος Πολιτισμού και Εκπαίδευσης (Ε.Ι.Π.Ε.) το οποίο εκπονεί ελληνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα διάδοσης του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας. Αποτελεί μόνιμο συνεργάτη του Γραφείου Νεότητας της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών και της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος, ενώ μετέχει συστηματικά σε Σχολές Γονέων και σεμινάρια επιμόρφωσης κατηχητικών πολλών Ιερών Μητροπόλεων. Διδάσκει επί 25 έτη στην Ελληνογαλλική Σχολή "St Joseph", ως καθηγητής θεολόγος και μουσικός ενώ από το 2000 μέχρι το 2015 κατείχε την θέση του Υποδιευθυντή του Γυμνασίου. Ανέλαβε την αναδιοργάνωση της παιδικής χορωδίας της Σχολής η οποία συμμετείχε σε πλήθος εκδηλώσεων. Είναι συγγραφέας βιβλίων, κατηχητικών βοηθημάτων και θεατρικών παραστάσεων, οι οποίες έχουν παρουσιαστεί στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στο Ίδρυμα "Μιχάλης Κακογιάννης", στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά κ.ά. Αρθρογραφεί συστηματικά, ενώ, επί εικοσιπενταετία, είναι και παραγωγός ραδιοφωνικών εκπομπών με θέμα την ανάλυση θεμάτων Βιβλικής και Πατερικής Θεολογίας σε σχέση με τη σύγχρονη πραγματικότητα.
ΗΛΙΑΣ ΛΙΑΜΗΣ

Τελευταία άρθρα απόΗΛΙΑΣ ΛΙΑΜΗΣ (δείτε τα όλα μαζί)

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή