Τόμας Μουρ: ένας δικηγόρος που έγινε άγιος

Η ζωή και το έργο του συγγραφέα της “Ουτοπίας” από το βιογράφο και μυθιστοριογράφο Πίτερ Ακρόιντ

by Times Newsroom 1

Ο ΤΟΜΑΣ ΜΟΥΡ ξεκίνησε σαν δικηγόρος και τέλειωσε σαν άγιος. Τιμήθηκε για τις νομικές του υπηρεσίες και αγιοποιήθηκε για τις υπηρεσίες του στην Εκκλησία. Ο σερ Τόμας έγινε Άγιος Θωμάς. Είχε μια σπάνια κοσμική σταδιοδρομία πριν να βρει την αληθινή του κλίση, ως μάρτυρας της πίστης του. Όμως, όπως δείχνει ο Πίτερ Ακρόιντ (Peter Ackroyd) στη βιογραφία του, “Η ζωή του Τόμας Μουρ” (The Life of Thomas Moore), παρέμεινε σ’ όλη του τη ζωή δικηγόρος, υπηρέτης του νόμου κι είναι ο πρώτος νομικός που έγινε άγιος.

Σύμφωνα με έναν από τους πρώτους βιογράφους του, ήταν ο πιο αλλόκοτος και ο πιο σημαντικός άνθρωπος στην Αγγλία του τέλους του 15ου και των αρχών του 16ου αιώνα. Φίλοι και συγγενείς μιλούν για τη γλυκύτητα του χαρακτήρα του, οι Ρωμαιοκαθολικοί τον τιμούν ως έναν άγιο ο οποίος, κάτω από το επίσημο ένδυμά του, φόραγε τρίχινο πουκάμισο, είχε κάνει το σπίτι του σχεδόν μοναστήρι και πέθανε μαρτυρικά επειδή αρνήθηκε να δεχθεί πως το Κοινοβούλιο είχε τη δύναμη να μεταφέρει το κύρος του Πάπα επί της εκκλησίας της Αγγλίας, στον βασιλιά Ερρίκο VIII.

Thomas More statue, Chelsea Old Church

Οι ορθολογιστές, εντυπωσιασμένοι από το αφοπλιστικό του πνεύμα μπροστά στις αντιξοότητες και το ειρωνικό του χιούμορ, αλλά και την αποφασιστικότητά του πάνω στο ικρίωμα (“πεθαίνω”, είπε, “σαν καλός υπηρέτης του βασιλιά αλλά πρώτα του Θεού”), τον θεωρούν ως ένα είδος Άγγλου Σωκράτη. Οι ιστορικοί σημειώνουν την ιδιοφυία του ως νομικού και αξιωματούχου και την ευκολία με την οποία έφθασε στην κορυφή του επαγγέλματός του, στη θέση του καγκελαρίου της Αγγλίας. Οι λόγιοι θαυμάζουν την παιδεία του, την καλλιέργειά του στα κλασικά γράμματα, τη ρητορική του δεινότητα, τη σπουδαία του Ιστορία του Ριχάρδου Γ΄ (που διάβασε και ο Σαίξηρ για να γράψει το θεατρικό του έργο) και τα ποιητικά του επιτεύγματα.

Ενάρετη ζωή

Πάνω απ’ όλα, ο Μουρ είναι ο συγγραφέας ενός από τα σπουδαιότερα βιβλία που γράφτηκαν ποτέ. Η “Ουτοπία” του 1516, περιγράφει μια παγανιστική πόλη-κράτος που, όπως την αφηγείται ο ναύτης-φιλόσοφος Ράφαελ Χάιθλοντεϊ σε μια ομάδα φίλων του ουμανιστών (μεταξύ των οποίων και ο Τόμας Μουρ), οι κάτοικοί της ζουν μια ενάρετη, ευτυχισμένη ζωή με κοινοκτημοσύνη, ευθανασία και θρησκευτική ανοχή. Το βιβλίο εγκαινίασε ένα νέο λογοτεχνικό είδος και ενέπνευσε γενιές καινοτόμων διανοουμένων και συγγραφέων.

Hans Holbein, the Younger – Sir Thomas More

Αυτή όμως ακριβώς η πολλαπλότητα των ταλέντων του Μουρ είναι που τον κάνει τόσο πολύπλοκη και δύσκολα εξηγήσιμη περίπτωση. Πώς ο συγγραφέας της “Ουτοπίας” μπορούσε να κυνηγά με τόση μανία τα πλούτη και την επιτυχία και να κάνει όλους τους δουλοπρεπείς εκείνους συμβιβασμούς που απαιτούσε η υπηρεσία του στον Ερρίκο VIII; Πώς αυτός ο προασπιστής της ανοχής και ο εχθρός της μισαλλοδοξίας χαιρόταν με το κάψιμο των Προτεσταντών αιρετικών; Και πώς μπορούσε ένας ουμανιστής διανοούμενος με εκλεπτυσμένα γούστα να κάνει πρόστυχα αστεία για πόρνες και περιττώματα και να παράγει έργα εμπαθούς, φλύαρου, πομπώδους αντιπροτεσταντισμού με τόσο χυδαία στοιχεία μέσα, ώστε ένας ιερωμένος του 18ου αιώνα να τα αποκαλέσει “τον μεγαλύτερο σωρό χυδαιολογιών που συγκεντρώθηκαν ποτέ”.

Υπόγειες πλευρές

Τον 19ο αιώνα οι Προτεστάντες ιστορικοί δεν προσπάθησαν ιδιαιτέρως να ξεμπλέξουν και να ερμηνεύσουν αυτές τις αντιφάσεις. Γι’ αυτούς ο Μουρ ήταν ένας ουμανιστής, ένα ελεύθερο πνεύμα που κατέληξε στην Καθολική θρησκοληψία. Μόνο το 1935 με τη μνημειώδη (αν και όχι τόσο αντικειμενική) βιογραφία του Ρ. Τσέιμπερ οι ιστορικοί άρχισαν να καταλαβαίνουν ότι η ζωή του Μουρ έχει και υπόγειες πλευρές, όπως έχουν και τα γραπτά του, κι ότι θα πρέπει να τοποθετηθεί μέσα στο πλαίσιο της τελευταίας φάσης του αγγλικού μεσαιωνικού καθολικισμού. Την εποχή του χριστιανικού ουμανισμού. Το ίδιο έργο επιτέλεσε και η βιογραφία του Άντονι Κένι, το 1983. Ο Πίτερ Ακρόιντ έχει γράψει μια ζωντανότατη βιογραφία, η οποία, καθώς γράφει η Guardian”, ανήκει σ’ αυτή την παράδοση. Ενώ υπογραμμίζει τη “διαρκή δισυποστασία και αμφισημία του πνεύματος του Μουρ”, ο Ακρόιντ τονίζει ότι δεν υπάρχει αντίφαση μεταξύ του Μουρ ως συγγραφέα της “Ουτοπίας” και του Μουρ ως κυνηγού των αιρετικών. Παρά τις από νωρίς σπουδές του στα κλασικά γράμματα, ο Μουρ ανήκε σταθερά στον παλιό μεσαιωνικό κόσμο της τάξης και της εθιμοτυπίας. Οι αξίες του ήταν η πειθαρχία και η εξουσία. Η Εκκλησία και ο Νόμος, η ιεραρχία και η παράδοση. Η “Ουτοπία” είναι μια πειθαρχημένη άσκηση στην αμφισημία και την ειρωνεία, απ’ όπου όμως δεν μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα για τη φιλοσοφία του συγγραφέα. Αντιθέτως, η δίωξη των αιρετικών ήταν σοβαρότατο θέμα, διότι η αίρεση του Λούθηρου απειλούσε να ανατρέψει ολόκληρο τον κόσμο στον οποίο ανήκε ο Μουρ.

Όσο για τη συνύπαρξη του σοβαρού και του χυδαίου που χαρακτηρίζει το περιβάλλον του Μουρ, αυτή είναι δυνατή μόνο σ’ έναν κόσμο όπου η εθιμοτυπική τάξη ήταν τόσο εδραιωμένη ώστε η παράβασή της να μην επιφέρει τιμωρία. Ο Μουρ είχε στο σπίτι του κι έναν γελωτοποιό, σύμφωνα με το παλιό, μεσαιωνικό έθιμο. Οι χυδαιολογίες του δεν είναι παρά κάτι σαν τα τερατάκια πάνω σ’ ένα Γοτθικό καθεδρικό ναό. Εξού και το εσωτερικό, σχεδόν κωμικό, φόντο στην τραγωδία της τελικής φυλάκισης και της εκτέλεσής του.

Το γράψιμο του Ακρόιντ διακρίνεται για τη ζωντάνια με την οποία ανακαλεί το αίσθημα μιας ιστορικής περιόδου. Έχοντας γράψει με φαντασία για τον 17ο, τον 18ο, τον 19ο και τον 20ό αιώνα, στις βιογραφίες και τα μυθιστορήματά του (όλα διαδραματιζόμενα στο Λονδίνο, το παρελθόν και το παρόν του οποίου ελάχιστοι γνωρίζουν σε τέτοιο βάθος όσο ο Ακρόιντ), ο συγγραφέας επέλεξε τώρα να γράψει για τις αρχές του 16ου. Έχει κοφτερό μάτι για τα καθέκαστα της καθημερινής ζωής. Τονίζει τις απαρχές του Λονδίνου του Τόμας Μουρ, περιγράφοντας τη ζωή της αυλής και τη ζωή των δρόμων της πόλης αυτής του ύστερου Μεσαίωνα, την οποία συγκρίνει με το Μαρακές τού σήμερα. Η βιογραφία του είναι η αξιόπιστη, πολύχρωμη, εξαιρετική ζωή ενός εξαιρετικού ανθρώπου.

Προσθέτει όμως στην ήδη υπάρχουσα γνώση για τη ζωή και το έργο του Μουρ; Όχι κατά θεμελιώδη τρόπο, μιας και το ζήτημα έχει ενδελεχώς ερευνηθεί μετά την έρευνα των αρχείων της καγκελαρίας του Μουρ, από τον Τζον Γκάι. Όμως, οι διορατικές απόπειρες του Ακρόιντ στο κουβάρι αυτό που είναι η ψυχολογία του Μουρ, έχουν οξύτητα κι ευαισθησία

Λέει ότι εντέλει ο Μουρ ήταν εντελώς αδιάφορος για τον εκπεπτωκότα κόσμο κι ότι έζησε τη ζωή του σαν ένα παιχνίδι. Στο χαρακτήρα του υπήρχε θεατρικότητα και μια αντίφαση μεταξύ της μυστικής, εσωτερικής του ζωής και του δημόσιου ρόλου του. Όταν ο Μουρ ανέβηκε τα σκαλιά του ικριώματος, το 1535, θα μπορούσε να είχε πει, όπως ο αφηγητής της “Ουτοπίας”: “Όποιο έργο και να παίζεται, παίξτε το όσο καλύτερα μπορείτε”. Ο ίδιος αυτό έκανε με τη ζωή του και την αποστολή του.

_________________________________________

Πηγή: The Guardian

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή