Τζέιμς Τζόις | Οι 400 χιλιάδες λέξεις του “Οδυσσέα” του είναι μια ημέρα στο Δουβλίνο…

by Times Newsroom 1
Share this
  • Γράφει ο Ερανιστής

Προαισθανόμενοι ίσως το τέλος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας οι προοδευτικοί κριτικοί της εποχής του, ύψωσαν εκείνον τον συγγραφέα που με το έργο του σήμανε τη συντριβή όλων των παραδοσιακών μορφών του μυθιστορήματος. Πρόκειται για τον Τζέιμς Τζόις (James Augustine Aloysius Joyce, 1882-1941) και ιδιαίτερα για το μυθιστόρημά του “Οδυσσέας”.

Portrait of James Joyce Holding Ulysses by Jeffrey Morgan on artnet

Έχουν συγκρίνει αυτό το έργο με το έργο του Μαρσέλ Προυστ “Σε αναζήτηση του χαμένου χρόνου”. Αυτή όμως η σύγκριση δεν ευσταθεί, γιατί ο γάλλος συγγραφέας μέσα στην καταλυτική ανάλυσή του διατηρεί ωστόσο την καλλιτεχνική οργάνωση του έργου του, ενώ ο Τζόις μας προσφέρει ένα συγκεχυμένο κράμα από ταυτόχρονες, αόριστες, ψυχολογικές λεπτομέρειες, που δεν έχουν καμιά σχέση με την τέχνη σαν ζωντανό οργανισμό.

Press Photo 1928 Berenice Abbott Portrait James Joyce - Jan 02 ...

Η κατάλυση αυτή της μορφής ανταποκρίνεται στο χάος της σύγχρονης ύπαρξης, όπου έχουν διαλυθεί κάθε ηθική και αισθητική αξία μέσα στον γενικό ηροστρατισμό. Ο άγγλος μυθιστοριογράφος Ε.Μ. Φόρστερ γράφει σχετικά:

Το καταπληκτικότερο, ίσως, και το πιο ενδιαφέρον από τα σύγχρονα λογοτεχνικά πειράματα, δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί, αν ο Τζόις δεν κατείχε σαν καθοδηγητικό νήμα τον κόσμο της “Οδύσσειας”. Αναφέρομαι εδώ μόνο στη μια πλευρά του “Οδυσσέα’ του. Φυσικά δεν πρόκειται μονάχα για ένα φανταστικό μυθιστόρημα. Εδώ πρόκειται για μια πεισματική προσπάθεια να καταλυθεί ο κόσμος μέσα στη λάσπη, μια αντιστροφή του “βικτωριανισμού”, ένας αγώνας εναντίον των φωτεινών πλευρών της ζωής προς χάρη των θριάμβων της “Κόλασης”. Η απλοποίηση αυτή, όπως άλλωστε και όλες οι απλοποιήσεις μας απομακρύνουν “από την αλήθεια, (που προσεγγίζει περισσότερο στη σύγχυση του “Τρίστραμ Σάντι”). Το ότι ο “Οδυσσέας” περιέχει και ηθική, δεν σημαίνει τίποτα, γιατί ο Τζόις τον διάλεξε μόνο και μόνο για να στήσει μ’ ένα μύθο το έργο που του χρειαζόταν. Αυτό που γράφουν οι 400 χιλιάδες λέξεις του έργου είναι μια ημέρα στο Δουβλίνο.. είναι το ταξίδι ενός ανθρώπου της εποχής μας απ’ το πρωί ώς τα μεσάνυχτα. Η έγερσή του μες στις βρώμικες καθημερινότητες, η περιπλάνησή του από μια κηδεία στο γραφείο, στη βιβλιοθήκη, στο καπηλειό, στην τουαλέτα, στο νοσοκομείο, σ’έναν οίκο ανοχής, στο καφενείο, και πάλι στο κρεβάτι. Το έργο αυτό έχει τόση σχέση με τις περιπλανήσεις του Έλληνα ήρωα, όση έχει μια νυχτερίδα με τη δοκό απ’ όπου κρέμεται. Οδυσσέας εδώ είναι ο κύριος Λέοπολντ Μπλουν, βαφτισμένος Εβραίος. Άπληστος, ασελγής, δειλός, άτιμος, επιπόλαιος, πράος, που η μεγαλύτερή του αθλιότητα παρουσιάζεται όταν θέλει ν’ αναδειχθεί. Προσπαθεί να ξεπεράσει κάθε ποταπότητα ακολουθώντας τις φωνές της σάρκας. Στο έργο, ο ουρανός και η γη, γεμίζουν μια καταχθόνια ζωή, όπου τα δυο φύλα ανακατεύονται μέσα σ’ένα άχαρο όργιο. Να πέτυχε άραγε ο Τζόις το σκοπό του; Όχι εντελώς. Η οργή δεν πετυχαίνει ποτέ εντελώς στη λογοτεχνία. Παράδειγμα ο Γιουβενάλης, ο Σουίφτ και ο Τζόις. Ολόκληρο το βιβλίο προσπαθεί διαρκώς να εξευτελίσει το κάθε τι, ιδιαίτερα τον πολιτισμό και την τέχνη, ανατρέποντας και αντιστρέφοντας τα πάντα.

James Augustine Aloysius Joyce-Irish writer | Author of Ulys… | Flickr

Ο “εσωτερικός μονόλογος”, που ιδίως προς το τέλος του “Οδυσσέα” επεκτείνεται σε ολόκληρες σελίδες έχει επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο συγγραφής που ακολουθούν οι σύγχρονοι μυθιστοριογράφοι. Το τέχνασμα, όμως, αυτό που στον Τζόις έχει ακόμα τη μορφή στενογραφημένου κειμένου, παίρνει καλλιτεχνική μορφή στο “Θάνατο του Βιργιλίου” του Έρμαν Μπροχ (Hermann Broch, 1886-1951).

Οι θαυμαστές του Τζόις, εκτός από τον “Οδυσσέα” του εκτιμούν και άλλα έργα του – προπάντων το “Φίνεγκανς Ουέικ” [Finnegans Wake] γραμμένο σε τέτοια αλλόκοτη γλώσσα, ώστε να είναι εντελώς αδύνατο να μεταφραστεί. Ακόμη και τους “Δουβλινέζους” [Dubliners], μια συλλογή διηγημάτων, όπου ο Τζόις αναλύει την κοινωνία του Δουβλίνου βασιζόμενος κυρίως στις εμπειρίες της νεότητάς του. Περιγράφει μια πόλη υπό το καθεστώς “παράλυσης” και με τους χαρακτήρες του, να αδυνατούν να ανακαλύψουν ένα νόημα στη ζωή τους. Στο διήγημα “Αραβία”, διαφαίνεται και η άρνηση του Τζόυς απέναντι στην Εκκλησία. Η συγγραφή του έργου ξεκίνησε το 1904, περίοδο κατά την οποία ο ίδιος εγκατέλειπε την Ιρλανδία και εκδόθηκε τελικά στην Αγγλία το 1914, έπειτα από αρκετές δυσκολίες.

Το ότι ο Τζόις είναι ένας καταλυτής καλλιτέχνης οφείλεται ίσως στο ότι δεν μπόρεσε ποτέ να κατανικήσει το μίσος εναντίον της νεότητάς του και της πόλης του Δουβλίνου. Ο αινιγματικός αυτός άνθρωπος και συγγραφέας, πολεμούσε με μανία εναντίον του εαυτού του από ηθική τουλάχιστον άποψη.

Η επίδρασή του επί των συγχρόνων και των νεοτέρων του είναι συμπτωματική της πνευματικής οργής που κατέλαβε τη νέα λογοτεχνική γενιά, μετά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τα μυθιστορήματα της απολυτοποιημένης συνείδησης, ενδιέφεραν τους φιλολογούντες κύκλους.Οι ανάγκες του ευρύτερου κοινού καλύπτονταν όπως και πριν με μυθιστορήματα δράσης πάνω σε νέα κατά το δυνατόν θέματα και λαϊκές τάσεις.

Horizontal gravestone saying "JAMES JOYCE", "NORA BARNACLE JOYCE", GEORGE JOYCE", and "...ASTA OSTERWALDER JO...", all with dates. Behind the stone is a green hedge and a seated statue of Joyce holding a book and pondering.

Grave of James Joyce in Zürich-Fluntern

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΚΙ ΕΔΩ:

Τζέιμς Τζόις: Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους δημιουργούς και ανανεωτές της σύγχρονης παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Share this

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή