Απελπισμένοι Κουβανοί αγρότες προσπαθούν να πουλήσουν τη γη τους σε εξευτελιστικές τιμές, καθώς ο αποκλεισμός καυσίμων από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ παρεμποδίζει τις συγκομιδές και έχει αφήσει προϊόντα να σαπίζουν στα χωράφια. Το νησί υποφέρει από διακοπές ρεύματος που διαρκούν έως και 22 ώρες την ημέρα, αφότου η κυβέρνηση ξέμεινε από πετρέλαιο και ντίζελ, όταν οι ΗΠΑ επέβαλαν τον τερματισμό σχεδόν όλων των αποστολών στις αρχές αυτού του έτους. Ακόμη και πριν από τότε, επτά στους 10 Κουβανούς παρέλειπαν τουλάχιστον ένα γεύμα την ημέρα.
Τώρα, χωρίς καύσιμα για άρδευση, τρακτέρ ή παραδόσεις, δεκάδες άνθρωποι διαφημίζουν τις φάρμες τους προς πώληση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
«Δεν υπάρχουν καύσιμα, δεν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα στην Κούβα και δεν έχω χρήματα», δήλωσε ο Χουάν, ένας από τους αγρότες, ο οποίος ζήτησε να μην χρησιμοποιηθεί το πραγματικό του όνομα. Έχει ένα τρακτέρ, ένα ζευγάρι βόδια και 75 στρέμματα σε μία από τις πιο εξέχουσες αγροτικές περιοχές της κεντρικής Κούβας, μέρος των οποίων είναι φυτεμένο με μανιόκα (γνωστή και ως κασάβα ή γιούκα). Όλα είναι προς πώληση — για μόλις 8.000 δολάρια. Έχει ήδη μειώσει την τιμή ζήτησης από τα 9.500 δολάρια. Αλλά αυτό παραμένει απρόσιτο για πολλούς στο νησί, όπου το διάμεσο μηνιαίο εισόδημα είναι κάτω από 10 δολάρια. Η οικονομική κρίση ανάγκασε το καθεστώς να ανακοινώσει μια σειρά μεταρρυθμίσεων στον ετοιμόρροπο σοσιαλιστικό κρατικό του μηχανισμό.
«Δεν υπάρχουν καύσιμα — τα πάντα έχουν παραλύσει», δήλωσε η Ανάμπελ Κανταρέρο Σάντσες, η οποία διευθύνει τη Finca Tungasuk, μια βιολογική φάρμα δυτικά της Αβάνας που προσφέρει τουριστικές δραστηριότητες. «Στις κρατικές φάρμες μάνγκο, τα φρούτα σαπίζουν επειδή δεν υπάρχει μεταφορικό μέσο».
Το τέλος του ιστορικού δελτίου τροφίμων
Η εξασφάλιση τροφής στην Κούβα αποτελεί εδώ και καιρό έναν αγώνα, και τώρα γίνεται χειρότερη: θαμμένη στο πακέτο των οικονομικών μεταρρυθμίσεων που ανακοίνωσε ο πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ τον περασμένο μήνα ήταν η είδηση ότι το κρατικό βιβλιάριο δελτίων —βασικός πυλώνας της κουβανικής ζωής από το 1962— δεν θα είναι πλέον καθολικό.
Οι συνταξιούχοι, τα παιδιά με χρόνιες παθήσεις και άλλα ευάλωτα άτομα θα εξακολουθούν να δικαιούνται τις πενιχρές διαθέσιμες προμήθειες. Αλλά όλοι οι υπόλοιποι θα πρέπει να πληρώνουν εξωφρενικές τιμές στις αγορές ή στα ιδιωτικά καταστήματα, ή να βασίζονται σε τρόφιμα που στέλνουν συγγενείς από το εξωτερικό μέσω διαδικτυακών πλατφορμών.
Η Κανταρέρο Σάντσες ανήκει σε έναν τοπικό συνεταιρισμό αγροτών και παρόχων υπηρεσιών από τον οποίο παλαιότερα απαιτούνταν να πουλάει ένα μερίδιο της παραγωγής του στην τοπική αγορά του συνεταιρισμού. Αλλά είπε ότι πολλοί αγρότες τώρα παραπονιούνται ότι πληρώνονται πολύ λίγα και πολύ αργά.
«Το πηγαίνω σε εστιατόρια. Αν το πουλούσα στον συνεταιρισμό, δεν θα κάλυπτα ούτε το κόστος του ατόμου που με βοηθάει να μαζέψω τα φρούτα».
Τα τρόφιμα που στέλνονται μέσω των διαδικτυακών πλατφορμών κινδυνεύουν επίσης: Χρησιμοποιούν ένα κεντρικό κέντρο διανομής στην Αβάνα, αλλά «οι παραδόσεις στην ύπαιθρο παρεμποδίζονται σημαντικά επειδή δεν έχουν το ντίζελ για να μετακινήσουν τα πράγματα», δήλωσε ο Πολ Τζόνσον της FocusCuba, μιας συμβουλευτικής εταιρείας.
«Είδα κοτόπουλο σε καταστήματα λιανικής να κάθεται απλώς σε παλέτες, παγωμένο αλλά να ξεπαγώνει».
Μια τέτοια πλατφόρμα, η EnvíosCuba.com, διέκοψε τη λειτουργία της τον περασμένο μήνα, αφού ο Τραμπ επέβαλε κυρώσεις στη Gaesa, τον τεράστιο στρατιωτικό όμιλο με τον οποίο έχει δεσμούς. Η χώρα έχει λάβει μόλις δύο φορτία πετρελαίου από τις αρχές του τρέχοντος έτους, όταν ο Τραμπ συνέλαβε τον ισχυρό άνδρα της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, αποκόπτοντας τον επί σειρά ετών ενεργειακό προμηθευτή της Κούβας.
Στη συνέχεια απείλησε με κυρώσεις εναντίον οποιασδήποτε άλλης χώρας προμηθεύει πετρέλαιο, σε μια προσπάθεια να αναγκάσει το νησί να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις.
Ο Τραμπ αύξησε την πίεση με κυρώσεις σε κεντρικά πρόσωπα και επιχειρήσεις που συνδέονται με το καθεστώς, καθώς και με συζητήσεις για μια «φιλική εξαγορά» και άφησε να εννοηθεί ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει βία.
Αυτό έφερε την Κούβα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η ανακοίνωση του περασμένου μήνα για 176 «επείγουσες» μεταρρυθμίσεις υποσχέθηκε τη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση του οικονομικού μοντέλου της χώρας από τα πρώτα χρόνια της επανάστασης του Φιντέλ Κάστρο τη δεκαετία του 1960 — αν και δεν έχουν ακόμη θεσπιστεί και πολλές λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς.
Οι μεταρρυθμίσεις θα επέτρεπαν σε ιδιωτικές τράπεζες να λειτουργήσουν και σε μερίδια κρατικών εταιρειών να πωληθούν σε ιδιώτες ή ξένους επενδυτές. Ανοίγουν επίσης την πόρτα σε εταιρείες όπως τα McDonald’s.
Το άνοιγμα στα ξένα franchise ταχυφαγίας
Ο πρωθυπουργός Μανουέλ Μαρέρο ανακοίνωσε ότι θα επιτραπεί σε Κουβανούς και ξένους να ανοίξουν αλυσίδες «εστιατορίων, καφετεριών, μπεργκεράδικων… προς το συμφέρον της επέκτασης των υπηρεσιών προς τον πληθυσμό», προσθέτοντας: «Προσκαλούμε επίσης ξένα franchise ταχυφαγίας… να επενδύσουν στην Κούβα».
Κανείς δεν περιμένει να συμβεί αυτό αμέσως. Αν και οι τουρίστες και οι Κουβανοί με δολάρια ήταν σε θέση να απολαμβάνουν πολυσύχνα εστιατόρια τα τελευταία χρόνια, η εγχώρια παραγωγή τροφίμων βρισκόταν ήδη σε δεινή κατάσταση πριν από την ανανεωμένη πίεση του Τραμπ.
Μεταξύ 2018 και 2023, η παραγωγή χοιρινού κρέατος στην Κούβα κατέρρευσε κατά 95%, του ρυζιού κατά 87%, των φασολιών κατά 70% και του γάλακτος κατά 58%, σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Οι μειούμενες εισαγωγές γάλακτος σε σκόνη, καλαμποκιού και σιταριού περιόρισαν επίσης σοβαρά τις προμήθειες στις κρατικές αγορές.
«Ήταν κακό πριν — μόλις έγινε 10 φορές χειρότερο σε πέντε μήνες», δήλωσε ο Τζόνσον στη FocusCuba. Είπε ότι τα φρέσκα λαχανικά, το χοιρινό κρέας και άλλα βασικά είδη ήταν ακόμη διαθέσιμα στις αγορές, «απλώς είναι πραγματικά ακριβά επειδή δεν υπάρχουν τόσα πολλά».
Η έλλειψη καυσίμων σημαίνει επίσης ότι οι Κουβανοί αγωνίζονται να συντηρήσουν στο ψυγείο και να μαγειρέψουν τα τρόφιμα. Η Κούβα προσφέρει μια δελεαστική αγορά για τους Αμερικανούς αγρότες. Οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων στο νησί επιτρέπονται υπό αυστηρές προϋποθέσεις, παρά το αμερικανικό εμπορικό αποκλεισμό έξι δεκαετιών, και έφτασαν τα 477 εκατομμύρια δολάρια πέρυσι.
Αλλά προς το παρόν, οι αμερικανικές κυρώσεις «είχαν καταστροφικό αντίκτυπο στην παραγωγή τροφίμων, τη μεταφορά, τη διανομή και την πρόσβαση στην Κούβα», δήλωσε ο Λι Σλένκερ του thin-tank Quincy Institute.
«Χωρίς καύσιμα, δεν μπορείς να λειτουργήσεις τα συστήματα άρδευσης στα χωράφια, τα τρακτέρ κάθονται αδρανή, τα τρόφιμα σαπίζουν στα λιμάνια». Η Κανταρέρο Σάντσες στη Finca Tungasuk εξακολουθεί να καταφέρνει να πουλάει τα μάνγκο και τα φρούτα μάμεϊ της.
«Πρέπει να τα πας στην πόρτα [του αγοραστή] επειδή δεν έχουν καύσιμα για να τα παραλάβουν», είπε. Μπορεί να αντέξει οικονομικά να κάνει παραδόσεις επειδή κατάφερε να αγοράσει λίγο ντίζελ πρόσφατα και πηγαίνει την κόρη της στο σχολείο στην Αβάνα. Αλλά κατά τη διάρκεια των σχολικών διακοπών «δεν θα δικαιολογεί το έξοδο».
Ήδη, πολλές νεότερες γενιές δεν αναλαμβάνουν τις οικογενειακές φάρμες «επειδή δεν είναι οικονομικά βιώσιμο», είπε. Δεν είναι να απορεί κανείς που ορισμένοι από τους γείτονές της πουλάνε τις φάρμες τους, σύμφωνα με τους Financial Times.
«Όλοι θα σου πουν ότι κάτι πρέπει να συμβεί αυτό το καλοκαίρι — κάτι ουσιαστικό», δήλωσε η Κανταρέρο Σάντσες. «Πρέπει να μπει ένα τέλος σε αυτό τώρα».
