Συγκεκριμένα, με βάση τα όσα αναφέρει η Π.ΟΜ.ΙΔ.Α. σε αναλυτική ανακοίνωσή της, η υλοποίηση των διατάξεων του νόμου αυτού που θέτουν τέλος στις ατέρμονες περιουσιακές διεκδικήσεις του Δημοσίου, θωρακίζουν τα νόμιμα περιουσιακά δικαιώματα των πολιτών και διευκολύνουν τις συναλλαγές, έχει δρομολογηθεί και εξελίσσεται σταδιακά ως εξής:
- Από τη δημοσίευση του ν. 5293/2026, δηλαδή από τις 7 Απριλίου 2026 ισχύουν ήδη οι εξής νέες ρυθμίσεις που αφορούν:
* την κατάργηση της υποχρεωτικής επισύναψης τοπογραφικού διαγράμματος στα συμβόλαια ακινήτων σε κτηματογραφημένες περιοχές (άρθρο 16).
* τη δυνατότητα καταβολής του φόρου κληρονομίας, δωρεάς ή γονικής παροχής κατά τη μεταβίβαση του ακινήτου (άρθρο 17).
* την υποβολή καταγγελιών κακοδιοίκησης στον Σύμβουλο Ακεραιότητας (άρθρο 9) και
* την ενιαία εξέταση των ενδικοφανών προσφυγών από κεντρικό όργανο κάθε φορέα (άρθρο 10).
Με την πρόσφατη υπ’ αριθμό πρωτ. 177178/30.6.2026 εγκύκλιο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων με θέμα «Διευκρινίσεις για την εφαρμογή των άρθρων 12 και 14 του ν. 5293/2026», παύει οριστικά η «βιομηχανία» άδικων και παράλογων δικαστικών περιουσιακών διεκδικήσεων του Δημοσίου κατά πολλών δεκάδων χιλιάδων πολιτών σε όλη τη χώρα.
Οι διατάξεις αυτές θεσπίζουν τις ουσιαστικές και διαδικαστικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες το Δημόσιο δεν θα προβάλλει δικαιώματα και θα απέχει από την άσκηση αγωγών κατά τη διόρθωση των πρώτων εγγραφών στο Εθνικό Κτηματολόγιο, σε κάθε στάδιο, δικαστικό ή μη. Αφορούν πολλές χιλιάδες ακίνητα σε όλη τη χώρα, αστικά και αγροτικά, και αναμένεται να αποδώσουν σύντομα τα πρώτα θετικά αποτελέσματα, τερματίζοντας την πολυετή ταλαιπωρία πολιτών οι οποίοι αναλώνονταν σε δικαστικούς αγώνες με το Δημόσιο που διαρκούσαν επί γενεές, για να μη χάσουν τις περιουσίες τους.
Ο πρώτος θεμελιώδης κανόνας οριζόντιας εφαρμογής που τίθεται με το άρθρο 12 του νόμου και αφορά κάθε ακίνητο, είναι ότι το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα, όταν ο πολίτης απέκτησε την κυριότητα με τίτλο από επαχθή αιτία (:τυπικά με αγορά) που μεταγράφηκε έως την 5η Ιουνίου 1993, ή με άλλο παράγωγο τρόπο με τίτλο κτήσης μεταγεγραμμένο έως την 11η Ιουνίου 1975. Η προϋπόθεση αυτή πληρούται και από τους τίτλους των δικαιοπαρόχων. Όποιος, δηλαδή, κατέχει νόμιμο τίτλο μεταγεγραμμένο εντός των ορίων αυτών προστατεύεται πλήρως έναντι κάθε διεκδίκησης του Δημοσίου.
Πέραν του γενικού αυτού κανόνα, ο νόμος περιλαμβάνει και ειδική πρόβλεψη για τα αγροτικά ακίνητα, δηλαδή για ακίνητα του Δημοσίου που διαχειρίζεται το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, αντιμετωπίζοντας μια χρόνια αδικία που ταλαιπωρούσε ιδιαίτερα τους κατόχους τους. Για τα ακίνητα αυτά, το Δημόσιο δεν θα προβάλλει πλέον δικαιώματα και θα απέχει από την άσκηση αγωγών, όταν οι πολίτες τα κατέχουν δυνάμει προσωρινού παραχωρητηρίου ή διαδικασίας διανομής, καθώς και όταν η εγκατάστασή τους υποδείχθηκε από την ίδια τη δημόσια αρχή, στο πλαίσιο αγροτικών διανομών, αναδασμών και διαδικασιών αποκατάστασης προσφύγων. Στις περιπτώσεις αυτές, οι πολίτες δεν εγκαταστάθηκαν αυθαίρετα, αλλά κατόπιν υπόδειξης της ίδιας της Πολιτείας, η οποία στη συνέχεια στρεφόταν εναντίον τους διεκδικώντας ως δικό της το ακίνητο που η ίδια είχε παραδώσει. Με τις νέες διατάξεις αποκαθίσταται η αδικία αυτή και η στοιχειώδης συνέπεια που επιβάλλει το κράτος δικαίου, ώστε το Δημόσιο να μην αμφισβητεί μια κατάσταση νόμιμης κατοχής ακινήτου που το ίδιο εγκαθίδρυσε.
Η σημαντικότερη τομή, ωστόσο, του ίδιου άρθρου, είναι ότι για πρώτη φορά μετά από 111 χρόνια και συγκεκριμένα από το 1915, έτος κατά το οποίο θεσπίστηκαν το απαράγραπτο των δικαιωμάτων του Δημοσίου και η απαγόρευση της χρησικτησίας σε βάρος του, ο επί δεκαετίες ήσυχος και καλόπιστος νομέας ενός ακινήτου μπορεί να αναγνωριστεί δικαστικά κύριός του έναντι του Δημοσίου. Ειδικότερα, αρκεί το Δημόσιο να μην έχει ασκήσει πράξεις νομής μετά την 23η Φεβρουαρίου 1946 και ο ίδιος να νέμεται καλόπιστα το ακίνητο, κατά το άρθρο 1042 του Αστικού Κώδικα, για σαράντα (40) τουλάχιστον έτη πριν από τη 19η Μαρτίου 2003, συνυπολογιζομένου και του χρόνου νομής των δικαιοπαρόχων του. Πρόκειται για ρύθμιση ιστορικής σημασίας, που αποκαθιστά επί τέλους σε σημαντικό βαθμό στη χώρα μας την ασφάλεια δικαίου στην ιδιωτική ακίνητη περιουσία.
3. Σε λίγες μέρες αναμένεται η έκδοση απόφασης του Διοικητή της ΑΑΔΕ για τη δυνατότητα που της δίνει ο νόμος (άρθρο 18) να απελευθερώνει οριστικά τη μεταβίβαση κατεσχημένων ακινήτων, με την προϋπόθεση ότι ένα ποσοστό του τιμήματος (το οποίο θα ορίζει η ΑΑΔΕ με βάση το ποσό της οφειλής και το ποσό που εισπράττεται από τη μεταβίβαση) θα παρακρατείται από τον συμβολαιογράφο και θα αποδίδεται στην ΑΑΔΕ. Σκοπός της ρύθμισης αυτής είναι να δοθεί η δυνατότητα στους ιδιοκτήτες ακινήτων με συσσωρευμένες οφειλές, να πουλήσουν τα κατεσχημένα ακίνητά τους, μειώνοντας ταυτόχρονα τα χρέη τους.
4. Εντός των επομένων ημερών επίσης αναμένεται να εκδοθεί Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) των Υπουργών Δικαιοσύνης, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και του Διοικητή της ΑΑΔΕ με την οποία – σύμφωνα με το άρθρο 15 του ν. 5293/2026 – ο συμβολαιογράφος καθιερώνεται ως «υπηρεσία μιας στάσης» για τη μεταβίβαση ακινήτων από επαχθή ή χαριστική αιτία, καθώς και αιτία θανάτου. Ο πολίτης δηλαδή θα απευθύνεται πλέον σε ένα μόνο σημείο, το/τη συμβολαιογράφο του, που θα αναλαμβάνει το σύνολο των διαδικασιών, από τη συλλογή των απαιτούμενων δικαιολογητικών έως τη σύνταξη και τη μεταγραφή του συμβολαίου στο Κτηματολογικό Γραφείο, αξιοποιώντας τις δυνατότητες διαλειτουργικότητας με τις όλες τις δημόσιες αρχές και υπηρεσίες και το Κτηματολόγιο.
Στο πλαίσιο αυτό, ο συμβολαιογράφος θα συλλέγει διαδικτυακά τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, όπως τα κτηματολογικά στοιχεία του ακινήτου, τα αποδεικτικά φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας, την ηλεκτρονική ταυτότητα κτιρίου, εφόσον έχει εκδοθεί, και θα συμπληρώνει και υποβάλλει τις φορολογικές δηλώσεις μεταβίβασης, θα εισπράττει και θα αποδίδει τους φόρους μεταβίβασης, κληρονομίας, δωρεάς ή γονικής παροχής, καθώς και τα τέλη καταχώρισης στο Κτηματολόγιο.
Επίσης, εφόσον συμφωνηθεί ρητά από τους συμβαλλομένους, θα μπορεί να εισπράττει και το τίμημα σε ακατάσχετο δεσμευμένο λογαριασμό του ειδικού σκοπού (escrow account), να παρακρατεί από αυτό και να αποδίδει στο Δημόσιο το ποσό που απαιτείται για την εξόφληση οφειλών του πωλητή και την άρση τυχόν κατάσχεσης σε βάρος του επί του μεταβιβαζόμενου ακινήτου και να αποδίδει στον πωλητή το ποσό που απομένει.
