Η Χρύσα (Χρυσή) Σπηλιώτη (Αθήνα, 12 Ιανουαρίου 1956 – Μάτι Αττικής, 23 Ιουλίου 2018) ήταν ηθοποιός του θεάτρου, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης και θεατρική συγγραφέας.
Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα, ενώ πέρασε κάποια χρόνια της παιδικής της ηλικίας στην Εύβοια, καθώς ο πατέρας της εργάστηκε για ένα διάστημα εκεί.
Αποφοίτησε το καλοκαίρι του 1979 από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, παρακολούθησε μαθήματα αυτοσχεδιασμού στη Γαλλία και εργάστηκε για πολλά χρόνια ως ηθοποιός. Υπήρξε από τα βασικά στελέχη του «Ανοιχτού Θεάτρου» του Γιώργου Μιχαηλίδη, όπως και του «Θεάτρου της Άνοιξης».
Πρωτοεμφανίστηκε στην τηλεόραση το 1997 στην τηλεοπτική σειρά «Το καρέ της ντάμας» του Mega. Από τότε είχε εμφανιστεί σε αρκετές τηλεοπτικές σειρές, κινηματογραφικές ταινίες και θεατρικές παραστάσεις. Στο θέατρο είχε συνεργαστεί με γνωστούς σκηνοθέτες όπως οι Μίνως Βολανάκης, Γιώργος Σεβαστίκογλου κ.ά. αλλά και με διάφορα θέατρα όπως το Θέατρο του Νότου, το Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας, το Εθνικό Θέατρο και την Ελεύθερη Σκηνή.
Είχε διδάξει υποκριτική στην δραματική σχολή του Διομήδη Φωτιάδη και θεατρικό παιχνίδι σε νηπιαγωγεία και σε δημοτικά σχολεία της Αττικής. Είχε επίσης διατελέσει μέλος του Δ.Σ. του Κρατικού Θεάτρου Βόρειας Ελλάδας και του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου.
Επί τρία χρόνια παρουσίαζε το καθημερινό τηλεοπτικό νηπιαγωγείο της ΕΡΤ «Γύρω γύρω όλοι», γράφοντας παράλληλα τα κείμενα των εκπομπών.
Έγραψε και παρουσίασε στην ΕΡΤ, σε συνεργασία με την Αννέτα Παπαθανασίου και την Ολυμπία Μπασκλαβάνη, την παιδική σειρά «Φώτα παρακαλώ» το 1988. Έγραψε και παρουσίασε την παιδική σειρά της ΕΡΤ «Μπουρμπουλήθρες», το παιδικό θεατρικό έργο «Στη Χώρα του Καρνάβαλου», παραμύθια για την ραδιοφωνική σειρά του 2ου προγράμματος της ΕΡΤ «Και όνειρα γλυκά», την ραδιοφωνική σειρά «Χίλιες νύχτες και ένας Νασρεντίν», που παρουσιαζόταν επί τρία χρόνια από την ελληνική ραδιοφωνία.
Ως σεναριογράφος, υπέγραψε το σενάριο του τηλεοπτικού σίριαλ «Την κατάλληλη στιγμή», το οποίο προβλήθηκε από την ΕΡΤ.
Από το 1997 ασχολήθηκε με την συγγραφή θεατρικών κειμένων και παιδικών βιβλίων. Περισσότερα από δέκα έργα της έχουν μεταφραστεί σε διάφορες ξένες γλώσσες, ενώ έχουν ανεβεί σε θεατρικές σκηνές της Ελλάδας και του εξωτερικού (Νέα Υόρκη, Λονδίνο, Κροατία, Ολλανδία), μεταξύ των οποίων τα Ποιος ανακάλυψε την Αμερική;, Σκωτσέζικο ντους, Αγκά-σφι και φι, Με διαφορά στήθους, Φωτιά και νερό, Ποιος κοιμάται απόψε; και Το μάτι της τίγρης.
Τα βιβλία της κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Δωδώνη, Καστανιώτης και Σοκόλης-Κουλεδάκης. Η συλλογή διηγημάτων της Χαμένο δίκιο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος.
Το Ποιος ανακάλυψε την Αμερική; έχει μεταφραστεί σε επτά γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, πολωνικά, κροατικά, ολλανδικά, πορτογαλικά), ενώ στην Πολωνία εμπεριέχεται στην Επίτομη Ανθολογία Ελληνικών Έργων Z Parnasu I Olimpu. Το έργο της Φωτιά και νερό έχει μεταφραστεί στα αγγλικά και έχει ανέβει στο θέατρο Τρίσταν Μπέιτς της Αγγλίας.
Είχε σκηνοθετήσει το Ποιος κοιμάται απόψε; στο 104 Κέντρο Λόγου και Τέχνης και το Αγκά-σφι και φι σε δυο διαφορετικές παραστάσεις (ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας και Αθήνα Altera Pars).
Προσωπική ζωή
Ήταν παντρεμένη με τον πρώην πρωταθλητή του Παναθηναϊκού στο μοντέρνο πένταθλο Δημήτρη Τουρναβίτη.
Ήταν ένα από τα 104 θύματα της μεγάλης πυρκαγιάς της 23ης Ιουλίου 2018 στο Μάτι Αττικής. Η σορός της ταυτοποιήθηκε στις 29 Ιουλίου 2018. Στις 27 του μηνός, δύο ημέρες νωρίτερα, είχε γίνει η ταυτοποίηση της σορού του συζύγου της.
Ενδεικτική Εργογραφία
- «Ποιος ανακάλυψε την Αμερική;» (θεατρικό έργο, 1997)
- «Πού πήγε το φεγγάρι απόψε;» (της Βούλας Μάστορη, αφήγηση, 1999)
- «Σκωτσέζικο ντους (θεατρικό έργο, 2000)
- «Αγκά…σφί…και φί…» (θεατρικό έργο, 2003)
- «Με διαφορά στήθους (θεατρικό έργο, 2004)
- «Φωτιά και νερό» (θεατρικό έργο, 2007)
- «Χαμένο δίκιο» (συλλογή διηγημάτων, 2008)
- «Ποιος κοιμάται απόψε;» (θεατρικό έργο, 2010)
- «Το μάτι της τίγρης» (θεατρικό έργο, 2012)
- «Ο γιος μου, Νικόλαος Μάντζαρος» (θεατρικό έργο, 2014)
- «Η αληθινή σου ιστορία;» (θεατρικό έργο, 2014)
- «Πόρτες» (θεατρικό έργο, 2015)
- «Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας» (του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, διασκευή, 2017)
Φιλμογραφία
Τηλεοπτικές σειρές
- Κόντρα στον άνεμο – ΕΡΤ (1980)
- Η γυναίκα στη μονόπρακτη κωμωδία – ΕΡΤ2 (1984)
- Φώτα παρακαλώ – ΕΤ1 (1988)
- Θυσία – ΑΝΤ1 (1991)
- Κωστής Παλαμάς – ΕΤ1 (1993)
- Οι αγνοημένοι: Το πέρασμα – ΑΝΤ1 (1994)
- Χαραυγή – Mega (1994)
- Μαγική νύχτα: Αντιαλκοολική Α.Ε. – ΕΤ1 (1995)
- Το καρέ της ντάμας – Mega (1997)
- Το χρήμα στο λαιμό σας – ΕΤ1 (1997)
- Φύγαμε – Mega (1999)
- 10 λεπτά κήρυγμα – Mega (2000-2003)
- Έρωτας όπως έρημος – ΝΕΤ (2003)
- Η κατάλληλη στιγμή – ΝΕΤ (2005)
- Αγνώστου διαμονής – ΕΤ1 (2006)
Κινηματογράφος
| Έτος | Τίτλος | Ρόλος |
|---|---|---|
| 1978 | Ο ήλιος του θανάτου | |
| 1983 | Το τραγούδι της επιστροφής | |
| 1995 | Ο τσαλαπετεινός του Γουαϊόμινγκ | Αλεξάνδρα |
Τηλεοπτικό Θέατρο
- Πόθοι κάτω από τις λεύκες – ΕΡΤ (1980)
- Νινότσκα – ΕΡΤ (1982)
- Ένα σκιουράκι στη σουίτα μου – ΕΡΤ (1983)
- Η ανιψιά του θείου της – ΕΡΤ2 (1984)
Παραστασιογραφία
- Μάρτυς κατηγορίας (1979)
- Ο άντρας της ζωής μου (1979)
- Οι τρεις αδελφές (1989)
- Βάτραχοι (1990)
- Οθέλος (1996)
- Ποιος ανακάλυψε την Αμερική; (1997-1998)
- Έντα Γκάμπλερ (2004)
