- Γράφει ο Νίκος Χ. Λαγκαδινός
Η Νέα Δημοκρατία μπορεί να βρεθεί στην αντιπολίτευση ακόμη και αν έρθει πρώτη στις εκλογές. Όμως η απώλεια της αυτοδυναμίας δεν αρκεί: πρέπει να υπάρχει άλλη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, με κόμματα που συμφωνούν να κυβερνήσουν μαζί. Αυτή είναι η βασική διάκριση για να εξετάσουμε το ενδεχόμενο με πραγματικά στοιχεία.
Με βάση τις δημοσιευμένες μετρήσεις έως τις 14 Οκτωβρίου 2026, η πρωτιά της ΝΔ παραμένει σαφής, ενώ η αυτοδυναμία απέχει. Ενδεικτικά, οι ακόλουθες έρευνες δίνουν:
| Εταιρεία – δημοσίευση | ΝΔ | Κόμμα Τσίπρα | ΠΑΣΟΚ |
|---|---|---|---|
| MRB – 17 Σεπτεμβρίου | 29,0% | 17,4% | 12,4% |
| Metron Analysis – 24 Σεπτεμβρίου | 30,2% | 15,8% | 12,6% |
| Opinion Poll – 13 Οκτωβρίου | 30,3% | 15,9% | 12,3% |
Πρόκειται για εκτιμήσεις ψήφου ή αναγωγές, όχι για την ακατέργαστη πρόθεση ψήφου. Ο πίνακας δεν αποτελεί δημοσκοπικό μέσο όρο και οι έρευνες δεν είναι απολύτως ταυτόχρονες. Παρ’ όλα αυτά, αποτυπώνουν παρόμοια απόσταση μεταξύ των τριών σχηματισμών.
Επομένως, οι επιδιώξεις του ΠΑΣΟΚ και του κόμματος Τσίπρα για πρωτιά είναι πολιτικοί στόχοι. Οι συγκεκριμένες μετρήσεις δεν δείχνουν ακόμη αναμέτρηση οριακής διαφοράς για την πρώτη θέση.
Για τους υπολογισμούς χρησιμοποιούμε το ισχύον σύστημα ενισχυμένης αναλογικής: στο πρώτο αυτοτελές κόμμα προβλέπονται 20 επιπλέον έδρες στο 25%, μία ακόμη για κάθε πρόσθετη μισή ποσοστιαία μονάδα και έως 50 στο 40%. Στο 30%, συνεπώς, το μπόνους είναι 30 έδρες. Η αναλογική κατανομή εξαρτάται επίσης από τις ψήφους των σχηματισμών που συμμετέχουν στην κατανομή εδρών.
Πρώτο σενάριο: η ΝΔ παραμένει πρώτη, χωρίς αυτοδυναμία, και αναζητεί κυβερνητικό εταίρο.
Η δημοσιευμένη προβολή εδρών της Opinion Poll της 13ης Οκτωβρίου δίνει ΝΔ 122, κόμμα Τσίπρα 48, ΠΑΣΟΚ 37, ΚΚΕ 21, Ελληνική Λύση 20, Πλεύση Ελευθερίας 16, Ελπίδα για τη Δημοκρατία 14 και από 11 στη Φωνή Λογικής και στη Συμμαχία Ελλήνων. Είναι προβολή της συγκεκριμένης μέτρησης, με τις παραδοχές της για τους συμμετέχοντες σχηματισμούς, όχι πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος.
Από αυτή την κατανομή προκύπτει η ακόλουθη αριθμητική:
| Υποθετική συνεργασία | Άθροισμα εδρών | Αριθμητικό αποτέλεσμα |
|---|---|---|
| ΝΔ – ΠΑΣΟΚ | 159 | Πλειοψηφία |
| ΝΔ – Ελληνική Λύση | 142 | Κάτω από 151 |
| ΝΔ – Ελληνική Λύση – Φωνή Λογικής | 153 | Πλειοψηφία |
| Κόμμα Τσίπρα – ΠΑΣΟΚ | 85 | Μεγάλη απόσταση από 151 |
| Κόμμα Τσίπρα – ΠΑΣΟΚ – Πλεύση – Ελπίδα | 115 | Κάτω από 151 |
| Οι τέσσερις προηγούμενοι μαζί με το ΚΚΕ | 136 | Παραμένουν κάτω από 151 |
Οι προσθέσεις είναι δικοί μου υπολογισμοί. Δεν υποδηλώνουν ότι αυτές οι συνεργασίες είναι συμφωνημένες ή πολιτικά διαθέσιμες. Δείχνουν όμως γιατί, με μια τέτοια εκλογική κατανομή, η ΝΔ θα διατηρούσε σημαντικές δυνατότητες σχηματισμού κυβέρνησης.
Δεύτερο σενάριο: η ΝΔ έρχεται πρώτη, αλλά σχηματίζεται κυβέρνηση χωρίς τη συμμετοχή της.
Θεσμικά αυτό επιτρέπεται. Το πρώτο κόμμα προηγείται στη διαδικασία των διερευνητικών εντολών, αλλά δεν έχει αποκλειστικό δικαίωμα στη διακυβέρνηση. Εάν αποτύχει, μπορούν να σχηματίσουν κυβέρνηση άλλες δυνάμεις που εξασφαλίζουν την εμπιστοσύνη της Βουλής.
Το εμπόδιο εδώ είναι κυρίως αριθμητικό και πολιτικό. Το σύνολο των εδρών εκτός ΝΔ δεν αποτελεί ενιαία κυβερνητική παράταξη. Η κοινή αντίθεση στην κυβέρνηση δεν εξασφαλίζει συμφωνία για οικονομία, εξωτερική πολιτική, θεσμούς και πρωθυπουργό.
Για να δούμε τι αλλαγή θα απαιτούνταν, ας χρησιμοποιήσουμε ρητά υποθετικά εκλογικά αποτελέσματα, με κοινή παραδοχή ότι το 10% των έγκυρων ψήφων μένει εκτός Βουλής. Οι έδρες είναι προσεγγιστικές· η τελική κατανομή εξαρτάται και από τα υπόλοιπα κάθε κόμματος.
| Υποθετικό αποτέλεσμα | Έδρες πρώτου κόμματος | Έδρες ενδεχόμενης συνεργασίας χωρίς ΝΔ |
|---|---|---|
| ΝΔ 30%, Τσίπρας 16%, ΠΑΣΟΚ 13%, άλλοι δυνητικοί εταίροι 9% | ΝΔ ≈120 | ≈114 |
| ΝΔ 27%, Τσίπρας 24%, ΠΑΣΟΚ 18%, άλλοι δυνητικοί εταίροι 10% | ΝΔ ≈107 | ≈159 |
| ΠΑΣΟΚ 30%, ΝΔ 28%, Τσίπρας 16%, άλλοι δυνητικοί εταίροι 6% | ΠΑΣΟΚ ≈120 | ≈156 |
| Τσίπρας 30%, ΝΔ 28%, ΠΑΣΟΚ 16%, άλλοι δυνητικοί εταίροι 6% | Τσίπρας ≈120 | ≈156 |
Τα υπόλοιπα ποσοστά συμπληρώνονται από άλλους κοινοβουλευτικούς σχηματισμούς, εκτός της εξεταζόμενης συνεργασίας.
Η δεύτερη γραμμή είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική: η ΝΔ μπορεί να μείνει πρώτη και να περάσει στην αντιπολίτευση, αλλά χρειάζεται πολύ ισχυρότερη συγκέντρωση ψήφων σε δυνάμεις που μπορούν να συνεργαστούν. Μια μικρή κυβερνητική υποχώρηση δεν αρκεί, αν οι απώλειες διασκορπιστούν σε ασύμβατους μεταξύ τους σχηματισμούς.
Τρίτο σενάριο: το ΠΑΣΟΚ κερδίζει την πρώτη θέση.
Θα απαιτούσε μεγάλη μεταβολή σε σχέση με τις παραπάνω μετρήσεις. Για παράδειγμα, η μετακίνηση από το 12% περίπου στο 30% θα χρειαζόταν εισροές από περισσότερες πλευρές: κυβερνητικούς ψηφοφόρους, άλλες αντιπολιτευτικές δυνάμεις και πολίτες που σήμερα δεν έχουν αποφασίσει.
Το κρίσιμο είναι από πού θα προέρχονταν αυτά τα κέρδη. Αν το ΠΑΣΟΚ ενισχυόταν κυρίως εις βάρος του κόμματος Τσίπρα, θα άλλαζε η εσωτερική κατάταξη της αντιπολίτευσης, χωρίς αντίστοιχη αύξηση της συνολικής κυβερνητικής της δυνατότητας. Αν κέρδιζε κυρίως από τη ΝΔ, θα άλλαζαν ταυτόχρονα και η πρωτιά και η αριθμητική των συνεργασιών.
Τέταρτο σενάριο: το κόμμα Τσίπρα κερδίζει την πρώτη θέση.
Ισχύει η ίδια λογική. Η συγκέντρωση ψήφων από συγγενείς πολιτικούς χώρους μπορεί να δημιουργήσει ισχυρότερο δεύτερο κόμμα. Για την πρωτιά, όμως, χρειάζεται ευρύτερη διείσδυση.
Η σημασία της πρώτης θέσης είναι μεγάλη λόγω του μπόνους. Στα δύο τελευταία υποθετικά παραδείγματα, το πρώτο κόμμα στο 30% έχει περίπου 120 έδρες, ενώ η ΝΔ στο 28%, ως δεύτερη, περίπου 84. Έτσι, η αλλαγή πρωτιάς μπορεί να μεταβάλει δραστικά τη δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης, ακόμη και με μικρή διαφορά ποσοστών.
Πέμπτο σενάριο: κυβέρνηση μειοψηφίας ή επαναληπτικές εκλογές.
Οι 151 έδρες αποτελούν ασφαλή βάση πλειοψηφίας, αλλά δεν είναι ο μόνος θεσμικός δρόμος. Το Σύνταγμα απαιτεί για ψήφο εμπιστοσύνης την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων, με ελάχιστο τις 120 θετικές ψήφους. Συνεπώς, κυβέρνηση μειοψηφίας μπορεί να υπάρξει με κατάλληλη κοινοβουλευτική στήριξη ή απουσίες. Δεν αρκεί απλώς κάποια κόμματα να δηλώσουν «ανοχή»: πρέπει να προκύπτει η απαιτούμενη πλειοψηφία στην ψηφοφορία.
Αν δεν επιτευχθεί βιώσιμη συμφωνία, η συνταγματική διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε υπηρεσιακή κυβέρνηση και νέες εκλογές. Οι δεύτερες εκλογές, ωστόσο, δεν εγγυώνται αυτοδυναμία· το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τις μετακινήσεις ψηφοφόρων.
Η εκτίμησή μου από αυτά τα στοιχεία είναι ότι η απώλεια αυτοδυναμίας αποτελεί πολύ πιο άμεσα θεμελιωμένο ενδεχόμενο από την απώλεια της διακυβέρνησης. Για να βρεθεί η ΝΔ στην αντιπολίτευση χρειάζεται είτε αλλαγή πρώτης θέσης είτε ουσιαστική ενίσχυση ενός συνεργάσιμου αντιπολιτευτικού συνόλου είτε συγκεκριμένη συμφωνία κοινοβουλευτικής στήριξης.
Αυτό που αξίζει να παρακολουθούμε στις επόμενες μετρήσεις είναι αν η απόσταση μειώνεται επίμονα στις ίδιες εταιρείες, αν οι κυβερνητικές απώλειες συγκεντρώνονται σε έναν διεκδικητή και αν οι πιθανές συνεργασίες αποκτούν σαφές πρόγραμμα και αξιόπιστη πολιτική βάση. Εκεί θα φανεί αν η επιδίωξη της εναλλαγής μετατρέπεται σε πραγματική δυνατότητα.
