Η εγκατάσταση, που θα παρουσιαστεί από τις 25 Οκτωβρίου έως τις 8 Νοεμβρίου 2026 στον ιστορικό χώρο της ΦΙΑΤ (Λεωφόρος Συγγρού 114), παίρνει σταδιακά μορφή μέσα από τη δράση των ερμηνευτών, καθώς τα επιμέρους γλυπτά συναρμολογούνται μπροστά στους θεατές και συνθέτουν ένα μυθικό σκάφος που κουβαλά μνήμες και θραύσματα διαφορετικών πολιτισμών.
Η αφετηρία του έργου βρίσκεται στην περίοδο της πανδημίας, όταν άδεια χαρτόκουτα, που συναντούσε η καλλιτέχνις στους περιπάτους της, έγιναν η πρώτη ύλη για τη δημιουργία μιας φανταστικής αρχιτεκτονικής. Από εκεί γεννήθηκαν μια πλωτή πόλη με πύργους, γέφυρες, πλατείες και μυστικές πύλες, που σταδιακά μεταμορφώθηκε σε μία κιβωτό. Ένα έργο που ξεκινά από το οικείο και το καθημερινό και ανοίγεται σε μια ευρύτερη διερεύνηση της ανθρώπινης εμπειρίας, της μετακίνησης και της διαρκούς αναζήτησης ταυτότητας.
Ανατρέχοντας στην περίοδο της πανδημίας και στις πρώτες εικόνες που έδωσαν ζωή στο έργο, η Μαριάννα Λύρα περιγράφει πώς ένα υλικό που συνδέεται με τη συσκευασία και τη μεταφορά αντικειμένων έγινε το θεμέλιο ενός ολόκληρου κόσμου.
«Εκείνες τις μέρες της πανδημίας, οι δρόμοι της Αθήνας είχαν γεμίσει με κουτιά όλων των ειδών, καθώς και με μεγάλες, σκληρές χαρτόκουτες από αντικείμενα που αγόραζε τότε ο κόσμος για να διασκεδάσει τον εγκλεισμό, ίσως και τον φόβο του. Το χαρτόνι είναι ελαφρύ, φιλικό, εύκολο στη χρήση, και το κουτί –επειδή ήδη έχει φιλοξενήσει ένα προϊόν– έχει μια δομή, οπότε το χρησιμοποίησα ως δομικό υλικό που μου έδωσε τη δυνατότητα να κατασκευάσω, να κτίσω ένα δικό μου φανταστικό αρχιτεκτόνημα. Έτσι άρχισαν να εμφανίζονται ένας πύργος, σπαράγματα πόλεων, μικρά οικοδομήματα, πλατείες και γέφυρες. Μέρα με τη μέρα, το έργο μεταμορφωνόταν σε μια πλωτή πόλη, ένα μυθικό όχημα, ένα καράβι που κουβαλούσε μνήμες από θραύσματα διαφορετικών πολιτισμών και ανθρώπινες μορφές» δηλώνει η Μαριάννα Λύρα στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Ένα έργο σε διαρκή μεταμόρφωση
Η συνάντηση διαφορετικών καλλιτεχνικών πεδίων αποτελεί σταθερό στοιχείο της δημιουργικής διαδρομής της Λύρα. Η ενασχόλησή της με τη γλυπτική, τη σκηνογραφία και το θέατρο διαμορφώνει μια αντίληψη για το έργο τέχνης που δεν εξαντλείται στην υλική του υπόσταση, αλλά αναζητά την κίνηση, τον ήχο, το φως και την ανθρώπινη παρουσία. Στο «TRANSIT», αυτή η προσέγγιση οδηγεί σε μια εγκατάσταση που δεν παρουσιάζεται εξαρχής ολοκληρωμένη, αλλά αποκτά τη μορφή της μέσα από μια ζωντανή διαδικασία συναρμολόγησης.
Η μετάβαση από την αυτόνομη γλυπτική κατασκευή σε ένα έργο που ενεργοποιείται μπροστά στο κοινό προέκυψε μέσα από την ίδια την εξέλιξη της δημιουργίας του. Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η καλλιτέχνις, η ανάγκη για τη συνάντηση των διαφορετικών εκφραστικών μέσων ήταν εξαρχής οργανικό μέρος της δουλειάς της.
«Με ενδιέφερε πάντα στη δουλειά μου ο συνδυασμός των εκφραστικών μέσων. Η μία τέχνη συμπληρώνει την άλλη, θα έλεγα ότι την εμπεριέχει. Οι γλυπτικές κατασκευές μου αναζητούν το χρώμα, την κίνηση, τη μουσική, το φως, γίνονται πρωταγωνιστές ενός δρωμένου που ξεκινάει εκ των έσω και έχουν ανάγκη την ανθρώπινη συμμετοχή για να βρουν τη δική τους ζωή, να πουν την ιστορία τους. Η σκηνογραφική τους υπόσταση αναζητά μια σκηνοθετική και χορογραφική ματιά» επισημαίνει.
Η ιδέα της περφόρμανς γεννήθηκε καθώς το έργο αναπτυσσόταν σε επιμέρους τμήματα, καθένα από τα οποία αποκτούσε τη δική του αυτονομία στον χώρο. Η διαδικασία αυτή οδήγησε στην αναζήτηση ενός τρόπου να συνδεθούν τα διαφορετικά μέρη σε ένα ενιαίο σώμα, με την ανθρώπινη παρουσία να αναλαμβάνει καθοριστικό ρόλο.
Περιγράφοντας τη στιγμή κατά την οποία η κατασκευή άρχισε να αποκτά μια διαφορετική δυναμική, η Μαριάννα Λύρα θυμάται πώς η σταδιακή συναρμολόγηση έδωσε την ιδέα μιας ζωντανής δράσης.
«Το “TRANSIT” εξελισσόταν σταδιακά σε κομμάτια που προέκυπταν το ένα από το άλλο. Ήταν σαν να φτιάχνεται και να συναρμολογείται ένα πολύ μεγάλο χαρτονένιο παιχνίδι. Κατά τη διάρκεια της κατασκευής του κατάλαβα ότι το κάθε τμήμα έστεκε στον χώρο σαν ένα αυτόνομο γλυπτό. Έτσι κάπως δημιουργήθηκε η ιδέα της περφόρμανς, σαν τα ξεχωριστά μέλη ενός σώματος που περιμένουν ένα χέρι να τα ενώσει για να βρουν την ολότητά τους» σημειώνει.
Στον χώρο της ΦΙΑΤ, η εγκατάσταση θα παρουσιαστεί αρχικά διασκορπισμένη, για να ανασυντεθεί σταδιακά από τους ερμηνευτές, υπό τη μουσική του Foken, με τη φωνή της Καίτης Κουλλιά και της χορωδίας της, τους φωτισμούς της Χριστίνας Θανάσουλα και τις βιντεοπροβολές του Andi Xhuma. Η συναρμολόγηση μετατρέπεται έτσι σε μια πράξη μετάβασης και το γλυπτό γίνεται μέρος μιας ζωντανής εμπειρίας που εξελίσσεται ανάμεσα στους θεατές.
Η επιλογή του χώρου προσθέτει μια ακόμη διάσταση στο έργο. Το ιστορικό κτίριο της ΦΙΑΤ, που στέγασε την πρώτη έκθεση αυτοκινήτων στην Αθήνα το 1926, έχει ήδη φιλοξενήσει τη δουλειά της Λύρα, η οποία παρουσίασε εκεί το έργο της «Ρειstart» το 2017. Όταν το εργαστήριο δεν μπορούσε πλέον να χωρέσει την κλίμακα του «TRANSIT», η μεταφορά του στον χώρο της ΦΙΑΤ αποτέλεσε ένα ακόμη στάδιο της δικής του διαδρομής. Εκεί ολοκληρώθηκε η κατασκευή του, σαν να βρισκόταν σε ένα καρνάγιο, έτοιμο να πάρει την τελική του μορφή.
«Μεταβαίνουμε για να ζήσουμε»
Η μετάβαση, ωστόσο, δεν αφορά μόνο στην πορεία ενός έργου από το ένα στάδιο στο άλλο. Αποτελεί τον κεντρικό άξονα της εγκατάστασης και συνδέεται με την ανθρώπινη ανάγκη για εξέλιξη, συνάντηση και αναζήτηση. Το φανταστικό καράβι λειτουργεί ως μεταφορά μιας διαρκούς κίνησης, μέσα από την οποία ο άνθρωπος αποχωρίζεται το γνώριμο, μεταφέρει τις μνήμες και τις εμπειρίες του και αναμετριέται με το άγνωστο.
Συνδέοντας τη συμβολική διάσταση του έργου με την ανθρώπινη εμπειρία, η Μαριάννα Λύρα αντιμετωπίζει τη μετάβαση ως κάτι που διαπερνά την ίδια την ύπαρξή μας.
«Νιώθω ότι είμαστε όλοι σε μια συνεχή μετάβαση, εξωτερική και εσωτερική, και ότι είναι μια εγγενής κατάσταση του ανθρώπου. Μεταβαίνουμε για να εξελιχτούμε, να συναντηθούμε, να δοκιμαστούμε, ακόμα και για να σωθούμε. Μεταβαίνουμε για να ζήσουμε. Σαν μικρή χώρα με μακραίωνη ναυτική παράδοση, η θάλασσα μας περιτριγυρίζει, μας συνεπαίρνει σε ένα ατέλειωτο ταξίδι εξερεύνησης άλλων τόπων, ανταλλαγής αγαθών και πολιτισμών. Το “TRANSIT”, μέσα από τη μορφή ενός φανταστικού καραβιού, συμβολίζει και τον καθένα από εμάς που κουβαλάει την πραμάτεια του και μεταβαίνει από λιμάνι σε λιμάνι, κυριολεκτικά και μεταφορικά, αναζητώντας κάθε φορά τη νέα του ταυτότητα μέσα στον κόσμο που τον περιβάλλει» τονίζει.
Η σκηνοθέτιδα και χορογράφος Μαρκέλλα Μανωλιάδη περιγράφει το έργο ως μια διαδρομή ανάμεσα στην άφιξη και την αναχώρηση, εκεί «όπου ο χρόνος μοιάζει να αιωρείται και η ταυτότητα βρίσκεται σε διαρκή μεταμόρφωση». Από την πλευρά του, ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής δρ. Κώστας Πράπογλου διαβάζει την εγκατάσταση ως «μια αστική επικράτεια σε καθεστώς διαρκούς μετάβασης», και τις φιγούρες της δράσης ως έναν χορό αρχαίας τραγωδίας, μια συλλογική φωνή που ενώνει τα θραύσματα και προετοιμάζει το ταξίδι.
Η εμπειρία του «TRANSIT» επεκτείνεται και πέρα από την ίδια την εγκατάσταση, μέσα από ένα εργαστήριο δημιουργικής γραφής που θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιό της από τη Χριστιάνα Λαμπρινίδη, συγγραφέα, σκηνοθέτιδα και εισηγήτρια δημιουργικής γραφής στην Ελλάδα από το 1993. Με αφετηρία το έργο και την έννοια της μετάβασης, οι συμμετέχοντες θα κληθούν να δημιουργήσουν τα δικά τους κείμενα, ενσωματώνοντας προσωπικές σκέψεις και εμπειρίες στο ευρύτερο αφήγημα της εγκατάστασης.
Την έκθεση συνοδεύει δίγλωσσος (ελληνικά – αγγλικά) κατάλογος.
INFO
Μαριάννα Λύρα, «TRANSIT — Sculpture in Performance»
25 Οκτωβρίου – 8 Νοεμβρίου 2026
Χώρος ΦΙΑΤ, Συγγρού 114, Αθήνα
Εγκαίνια: Κυριακή 25 Οκτωβρίου, 20:00
Performances: Από Πέμπτη 29 Οκτωβρίου έως και Κυριακή 1η Νοεμβρίου – με τη συμμετοχή στο τραγούδι της Καίτης Κουλλιά – και από Πέμπτη 5 έως και Κυριακή 8 Νοεμβρίου, στις 20:30
Έκθεση: Από Δευτέρα 26 έως και Τετάρτη 28 Οκτωβρίου και από Δευτέρα 2 έως και Τετάρτη 4 Νοεμβρίου, 18:00-22:00
Εργαστήριο Δημιουργικής Γραφής: τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2026 στις 18:00
Νάντια Μπακοπούλου
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
