Ένα Παράθυρο στην Αποστολική Εκκλησία!!!

Με ιδιαίτερη κατάνυξη και πνευματική χαρά τελέστηκε προχθές στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου Αχαρνών η αρχαιοπρεπής Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου από τους ευλαβείς ιερείς-πατέρες του ναού μας. Με αφορμή τη σημερινή εορτή του Αγίου Ιακώβου, εύχομαι ολόψυχα χρόνια πολλά, ευλογημένα και γεμάτα υγεία σε όλους τους εορτάζοντες και τις εορτάζουσες!

Παρακάτω μπορείτε να διαβάσετε αναλυτικά τι είναι αυτή η ξεχωριστή Θεία Λειτουργία, την οποία πιστεύω ακράδαντα ότι αξίζει πραγματικά να γνωρίσετε για να βιώσετε τη λατρευτική παράδοση των πρώτων χριστιανικών αιώνων.

Η Αρχαιοπρεπής Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου συγκαταλέγεται στις αρχαιότερες χριστιανικές Λειτουργίες που έχουν σωθεί μέχρι τις μέρες μας στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Έχει τις ρίζες της στα Ιεροσόλυμα και μας φέρνει κοντά στον τρόπο με τον οποίο προσεύχονταν και λάτρευαν τον Θεό οι πρώτοι Χριστιανοί, διατηρώντας πολύτιμα στοιχεία της αρχαίας λειτουργικής παράδοσης.

Λόγω της μεγάλης διάρκειάς της και της ιδιαίτερης προετοιμασίας που χρειάζεται, δεν τελείται κάθε Κυριακή, αλλά συνήθως σε συγκεκριμένες ημέρες του εκκλησιαστικού έτους, κυρίως στις 23 Οκτωβρίου, που γιορτάζει ο Άγιος Ιάκωβος, και την Κυριακή μετά τα Χριστούγεννα, μαζί με τη μνήμη του Προφήτη Δαβίδ και του Ιωσήφ του Μνήστορος, ανάλογα με την τοπική εκκλησιαστική παράδοση και την άδεια του οικείου Μητροπολίτη.

Ήταν γιος του Δικαίου Ιωσήφ, του προστάτη της Παναγίας, από τον πρώτο του γάμο, και γι’ αυτό στην εκκλησιαστική παράδοση ονομαζόταν «αδελφός» του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Υπήρξε ο πρώτος Επίσκοπος της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων και μία από τις πιο σεβάσμιες μορφές της πρώτης χριστιανικής κοινότητας, γνωστός για την απόλυτη δικαιοσύνη και την αγία ζωή του. Διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην Αποστολική Σύνοδο, ενώ έγραψε και την ομώνυμη Καθολική Επιστολή που βρίσκεται στην Καινή Διαθήκη. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, βρήκε μαρτυρικό θάνατο όταν οι αντίπαλοί του τον έριξαν από το πτερύγιο του Ναού των Ιεροσολύμων, επειδή κήρυττε με θάρρος την πίστη του στον Χριστό.

Ως πρώτος ιεράρχης, συνδέθηκε μέσα από την εκκλησιαστική παράδοση με αυτή την πανέμορφη αρχαιοπρεπή Θεία Λειτουργία που φέρει το όνομά του και διατηρεί ζωντανή τη μνήμη της αρχαίας λατρευτικής ζωής της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων.
Αυτό που κάνει αυτή τη Θεία Λειτουργία τόσο ξεχωριστή είναι ότι, σε πολλές σύγχρονες τελέσεις της, τελείται έξω από το Ιερό Βήμα, πάνω σε ένα απλό τραπέζι τοποθετημένο στον σολέα του ναού.

Ο προεξάρχων ιερέας ή αρχιερέας, σε πολλές από αυτές τις τελέσεις, έχει το πρόσωπό του στραμμένο προς τους πιστούς, γεγονός που δημιουργεί έντονα την αίσθηση της κοινότητας, καθώς συμμετέχουν και οι ίδιοι με ομόνοια σε αυτή την ιεροτελεστία.
Επίσης, το κείμενο που διαβάζεται, ως προς τη δομή και το ύφος του, περιλαμβάνει εκτενή αγιογραφικά αναγνώσματα. Πολλές και μεγάλες αναγνώσεις από την Αγία Γραφή, τόσο από την Παλαιά όσο και από την Καινή Διαθήκη, συνοδεύονται από μακροσκελείς και αρχαιοπρεπείς προσευχές, με έντονο το στοιχείο της Μετάνοιας και της Ικεσίας.
Ακόμη και το τέλος της είναι ιδιότυπο, καθώς η ακολουθία ολοκληρώνεται με διαφορετικό τρόπο από εκείνον που έχουμε συνηθίσει στις συνηθισμένες λειτουργικές τελέσεις.

Η πιο συγκινητική διαφορά διακρίνεται στον τρόπο με τον οποίο κοινωνούν οι πιστοί. Σε πολλές τελέσεις, μεταλαμβάνουν το Σώμα και το Αίμα του Χριστού ξεχωριστά, θυμίζοντας αρχαίες πρακτικές της χριστιανικής λατρείας.
Στη Θεία αυτή Λειτουργία δεν χρησιμοποιείται το συνηθισμένο κουταλάκι ή κοχλιάριο. Αν και οι λεπτομέρειες του αρχαίου τυπικού και της σημερινής εφαρμογής του διαφέρουν ανάλογα με την εκκλησιαστική παράδοση, σήμερα οι ιερείς εφαρμόζουν μια προσεκτική διαδικασία, ώστε να μη χαθεί ούτε ένα ψίχουλο. Ο ένας ιερέας τοποθετεί ο ίδιος το Σώμα του Χριστού απευθείας στο στόμα του πιστού, λέγοντας το όνομά του, και αμέσως μετά ο επόμενος ιερέας φέρνει με προσοχή το Άγιο Δισκοπότηρο στα χείλη του πιστού, για να μεταλάβει το Αίμα του Κυρίου.

Επίσης, επειδή πρόκειται για μια τόσο σπάνια και ευλογημένη τελετουργία, ο ιερέας μπορεί, στο πλαίσιο της ποιμαντικής του ευθύνης και σύμφωνα με την εκκλησιαστική τάξη, να δώσει την ευλογία του στους πιστούς να προσέλθουν στη Θεία Κοινωνία. Η ευλογία αυτή εκφράζει την ποιμαντική μέριμνα για το ποίμνιο και την επιθυμία να συμμετάσχουν οι πιστοί στο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, χωρίς, βεβαίως, αυτό να σημαίνει ότι παρακάμπτονται ή καταργούνται οι κανόνες και η πνευματική προετοιμασία που συνδέονται με τη Θεία Μετάληψη.

Η ιστορία μάς δείχνει πράγματα που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά, όπως τη στενή σχέση της αρχαίας αυτής λειτουργικής παράδοσης με την ευρύτερη εξέλιξη της Θείας Λατρείας στην Εκκλησία. Οι Λειτουργίες του Μεγάλου Βασιλείου και του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου διαμορφώθηκαν μέσα από μια μακραίωνη λειτουργική παράδοση, με κοινές αρχαίες ρίζες, και επικράτησαν σταδιακά στον βυζαντινό λειτουργικό χώρο, μεταξύ άλλων και λόγω της πρακτικότερης μορφής τους.
Ιστορικά, με το πέρασμα των αιώνων, η Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου άρχισε σταδιακά να περιορίζεται, καθώς επικράτησε ο βυζαντινός λειτουργικός τύπος σε μεγάλο μέρος του ορθόδοξου κόσμου. Η εξέλιξη αυτή δεν έγινε παντού την ίδια εποχή, ενώ η λειτουργική παράδοση του Αγίου Ιακώβου διατηρήθηκε ιδιαίτερα στα Ιεροσόλυμα. Η ευρύτερη αναβίωσή της στον ελλαδικό χώρο συνδέεται με τον Διονύσιο Λάτα, Μητροπολίτη Ζακύνθου και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Αθηνών, ο οποίος συνέβαλε στην επαναφορά της κατά τα τέλη του 19ου αιώνα.

Λόγω της αρχαιότητάς της, κατά την τέλεσή της στις ψαλμωδίες κυριαρχεί το αντιφωνικό μέλος. Είναι, δηλαδή, συχνά πιο απλές και λιτές σε σχέση με τη συνηθισμένη βυζαντινή μουσική και βασίζονται περισσότερο στην απαγγελία των ψαλμών.
Οι πιστοί που συμμετέχουν σε αυτή την αρχαιοπρεπή Θεία Λειτουργία αισθάνονται βαθιά κατάνυξη και δέος, σαν να μεταφέρονται στις κρυφές κατακόμβες των πρώτων διωγμών. Οι Άγιοι και οι πνευματικοί πατέρες της Εκκλησίας μας τη θεωρούν ένα μεγάλο σχολείο πίστης, επειδή οι μεγάλες προσευχές της κλείνουν μέσα τους όλη την αλήθεια για τον Τριαδικό Θεό και το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.

Παρόλο που ορισμένοι παραδοσιακοί κύκλοι κατά το παρελθόν εξέφρασαν επιφυλάξεις για τις σύγχρονες αναβιώσεις, φοβούμενοι τη λειτουργική σύγχυση, η τέλεσή της αναδεικνύει την ενότητα και την ισότητα όλων των μελών της Εκκλησίας γύρω από την κοινή Τράπεζα.

Η πνευματική και λειτουργική ωφέλεια για όποιον παρακολουθήσει αυτή την ιδιαίτερη αρχαϊκή Θεία Λειτουργία είναι μεγάλη και πολυσήμαντη. Τον βοηθά να καταλάβει πόσο ιερή είναι η Θεία Κοινωνία μέσα από τον διακριτό τρόπο της Θείας Μετάληψης και να συνειδητοποιήσει την προσωπική του ευθύνη και την ιερότητα της προσέλευσης στα Άχραντα Μυστήρια.
Επίσης, γνωρίζει και κατανοεί καλύτερα τις Γραφές μέσα από τα εκτενή αναγνώσματα της Παλαιάς Διαθήκης, τα οποία προσφέρουν πλούσια πνευματική τροφή και βοηθούν στη σύνδεση των προφητειών με την εκπλήρωσή τους στο πρόσωπο του Χριστού. Διδάσκεται βιωματικά ότι η Εκκλησία μας είναι ένας ζωντανός οργανισμός που αναπτύχθηκε οργανικά, κρατώντας αναλλοίωτο τον πυρήνα της, που είναι η Ευχαριστιακή Σύναξη.
Νιώθει ότι η πίστη μας παραμένει ζωντανή και αναλλοίωτη από την εποχή του Χριστού μέχρι και σήμερα!!!

Πού μπορεί να παρακολουθήσει κανείς τη Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου;
Καθώς πρόκειται για μια τόσο σπάνια και αρχαιοπρεπή ακολουθία, η Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου τελείται σε συγκεκριμένες ημέρες του εκκλησιαστικού έτους, κυρίως στις 23 Οκτωβρίου, ημέρα μνήμης του Αγίου, καθώς και την Κυριακή μετά τα Χριστούγεννα, ανάλογα με την τοπική εκκλησιαστική παράδοση και τις σχετικές εκκλησιαστικές αποφάσεις.

Στην Αττική, η συγκεκριμένη Θεία Λειτουργία έχει τελεστεί σε ναούς όπως ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στις Αχαρνές, ο Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου Πετρουπόλεως, ο Ιερός Ναός Ζωοδόχου Πηγής Καλογραίζης στη Νέα Ιωνία, ο Ιερός Ναός Αγίας Τριάδος Περιστερίου και ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Ηλιούπολη, καθώς και σε άλλους ναούς της Ελλάδας.
Στα Πατριαρχεία και τις Ιερές Μονές, η Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου συνδέεται ιδιαίτερα με την εκκλησιαστική παράδοση των Ιεροσολύμων, ενώ τελείται επίσης, κατά περίπτωση, σε ιερές μονές και άλλους ναούς που διατηρούν την αρχαία λειτουργική παράδοση.

Όσοι πιστοί επιθυμούν να συμμετάσχουν σε αυτή την ξεχωριστή λειτουργική εμπειρία μπορούν να ενημερώνονται από τις ανακοινώσεις των κατά τόπους Ιερών Μητροπόλεων και των ενοριών, ώστε να γνωρίζουν πότε και πού θα τελεστεί.

Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να γνωρίσουμε καλύτερα τη Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου, να αναδείξουμε τον πλούτο και την αρχαιότητα της λειτουργικής μας παράδοσης και να ενθαρρύνουμε τους πιστούς να αναζητούν βαθύτερα τις ρίζες της ορθόδοξης λατρείας. Μέσα από αυτή τη γνωριμία, ευχόμαστε να γεννηθεί σε όλους μεγαλύτερη κατάνυξη, αγάπη για την Εκκλησία και συνειδητοποίηση ότι η Θεία Ευχαριστία αποτελεί την καρδιά της εκκλησιαστικής ζωής και τον διαχρονικό δεσμό μας με τον Χριστό και την αποστολική παράδοση.