Σύμφωνα με την τελευταία έκδοση του «Planetary Health Check», η κατάσταση επτά πλανητικών ορίων που είχαν ήδη ξεπεραστεί συνεχίζει να επιδεινώνεται. Σύμφωνα με τους συντάκτες αυτής της τακτικής έκθεσης, μια ολόκληρη σειρά φαινομένων – όπως η ρεκόρ θέρμανση των ωκεανών, οι εκτεταμένες ξηρασίες, οι μαζικές πλημμύρες, οι πυρκαγιές και οι ακραίες καύσωνες – δείχνουν ότι τα συστήματα της Γης βρίσκονται υπό πίεση. Η ετήσια έκθεση συντάχθηκε από περισσότερους από 60 επιστήμονες και συγκεντρώθηκε από το Ινστιτούτο Έρευνας για τις Κλιματικές Επιπτώσεις του Πότσδαμ (PIK) σε συνεργασία με την οργάνωση Planetary Guardians.
Η βασική έννοια της έκθεσης είναι τα «πλανητικά όρια». Πρόκειται για αλληλένδετες διεργασίες εντός του συστήματος της Γης, οι οποίες πρέπει να παραμένουν εντός ασφαλών ορίων προκειμένου να διατηρηθεί η σταθερότητα και η ανθεκτικότητα του πλανήτη, έτσι ώστε να παραμένει φιλόξενος για τη ζωή. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, επτά από τα εννέα πλανητικά όρια έχουν πλέον ξεπεραστεί. Το πιο πρόσφατο όριο που ξεπεράστηκε είναι η οξίνιση των ωκεανών, η οποία υπερέβη το ασφαλές όριο το 2025. Και τα επτά βρίσκονται πλέον στα υψηλότερα επίπεδα υπέρβασης που έχουν καταγραφεί ποτέ.
Τα επτά όρια που έχουν ξεπεραστεί είναι: η κλιματική αλλαγή, οι αλλαγές στην ακεραιότητα της βιόσφαιρας, οι αλλαγές στα συστήματα χρήσης γης, οι αλλαγές στην κατάσταση των γλυκών υδάτων, οι αλλαγές στις βιογεωχημικές ροές, η εισαγωγή νέων οντοτήτων και η οξίνιση των ωκεανών. Μόνο τα όρια που σχετίζονται με την καταστροφή του στρατοσφαιρικού όζοντος και τη συγκέντρωση αερολυμάτων στην ατμόσφαιρα έχουν παρουσιάσει βελτίωση την τελευταία δεκαετία. Ωστόσο, οι συγγραφείς προειδοποιούν ότι σε ορισμένες περιοχές εξακολουθούν να υφίστανται επικίνδυνα επίπεδα αερολυμάτων.
«Η διάγνωση είναι σαφής. Η πίεση αυξάνεται σε όλα τα πλανητικά όρια, τα οποία βρίσκονται ήδη εκτός του ασφαλούς λειτουργικού χώρου. Αυτό σημαίνει ότι αυξάνεται ο κίνδυνος μεγάλης κλίμακας, μακροχρόνιων και ενδεχομένως μη αναστρέψιμων αλλαγών, ενώ το περιθώριο λάθους που διαθέτουμε για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων συρρικνώνεται», δήλωσε ο κλιματολόγος Μπόρις Σάκσεβσκι, κύριος συντάκτης της έκθεσης.
«Δεν έχουμε χρόνο να καθόμαστε με σταυρωμένα χέρια και να διασκεδάζουμε, αλλά διαθέτουμε τη γνώση, την ικανότητα και τις λύσεις για να αλλάξουμε πορεία. Η επιτάχυνση των μέτρων που θα μας επαναφέρουν εντός του ασφαλούς λειτουργικού χώρου σε όλα τα πλανητικά όρια είναι απαραίτητη για την προστασία των ζωών και την εκπλήρωση της υπόσχεσης για κοινή μελλοντική ευημερία», δήλωσε ο Γιόχαν Ρόκστρομ, διευθυντής του PIK και συν-συγγραφέας της έκθεσης.
Τα ακραία φαινόμενα αναδεικνύουν τους αυξανόμενους κινδύνους
Η έκθεση δημοσιεύεται μετά από δώδεκα μήνες που χαρακτηρίστηκαν από ακραία φαινόμενα από πολλές απόψεις, τόσο στην ξηρά όσο και στους ωκεανούς. Η ανθρωπογενής υπερθέρμανση έχει εντείνει διάφορα σημαντικά ακραία καιρικά φαινόμενα, ενώ παράλληλα η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, η έλλειψη νερού, οι αλλαγές στη χρήση της γης, η έκθεση σε κινδύνους και η κοινωνική ευπάθεια έχουν επιδεινώσει περαιτέρω τις επιπτώσεις τους.
Η έκθεση αναφέρει διάφορα συγκεκριμένα γεγονότα. Οι πλημμύρες λόγω των μουσώνων στο Πακιστάν το 2025 έπληξαν περισσότερους από 6,9 εκατομμύρια ανθρώπους. Οι ωκεανοί του πλανήτη απορρόφησαν ρεκόρ θερμότητας, γεγονός που βοήθησε τον τυφώνα «Μελίσσα» να αντλήσει ενέργεια από αυτούς και να φτάσει σε ένταση κατηγορίας 5 – πριν προσγειωθεί στην Τζαμάικα. Μεταξύ Ιανουαρίου 2023 και Σεπτεμβρίου 2025, η λεύκανση των κοραλλιών που προκλήθηκε από τους θερμότερους και πιο όξινους ωκεανούς έπληξε περίπου το 84,4% των κοραλλιογενών υφάλων του πλανήτη – το υψηλότερο ποσοστό που έχουν καταγράψει ποτέ οι επιστήμονες από τότε που άρχισαν οι καταγραφές.
Το 2026, η Δυτική Ευρώπη βίωσε τον πιο ζεστό Ιούνιο και Ιούλιο που έχει καταγραφεί ποτέ, συνοδευόμενο από ξηρασία στη Γαλλία, την Ισπανία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς και από εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές σε ολόκληρη την Ευρώπη και τον Καναδά. Κύματα καύσωνα που έσπασαν κάθε ρεκόρ καταγράφηκαν επίσης στην Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και σε περιοχές της Μέσης Ανατολής.
Ο Χίντου Ουμαρού Ιμπραήμ, πρόεδρος της οργάνωσης «Planetary Guardians», η οποία λειτουργεί υπό την αιγίδα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, δήλωσε: «Διαβάστε ξανά αυτόν τον κατάλογο: το Πακιστάν, η Καραϊβική, η Ευρώπη, οι ύφαλοι στον πυθμένα των ωκεανών μας. Δεν πρόκειται για μεμονωμένες κρίσεις· σε όλες τις περιοχές, ο πλανήτης μας στέλνει ταυτόχρονα το μήνυμα ότι έχει χάσει την ισορροπία του. Ως πρόεδρος των Planetary Guardians, ακούω την ίδια ιστορία όπου κι αν πάω, είτε από έναν κτηνοτρόφο που βλέπει τις βροχές να λείπουν σεζόν μετά σεζόν, είτε από μια παράκτια κοινότητα που παρακολουθεί την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Δεν μπορούμε πλέον να έχουμε την πολυτέλεια να αντιμετωπίζουμε αυτές τις κρίσεις ως ξεχωριστές».
Το πρόβλημα με τον άνθρακα
«Κάθε κίνημα απαιτεί υπομονή, εμπιστοσύνη και τη βούληση να συνεχίσουμε, ακόμα και όταν θα ήταν ευκολότερο να τα παρατήσουμε. Η έκθεση «Planetary Health Check 2026» μας λέει ότι αυτή τη στιγμή χρειαζόμαστε την ίδια συλλογική αποφασιστικότητα, σε παγκόσμια κλίμακα. Έχουμε ξεπεράσει επτά από τα εννέα όρια, και καμία χώρα δεν μπορεί να τα επαναφέρει μόνη της· πρόκειται για μια διαδικασία στην οποία πρέπει να δεσμευτεί ολόκληρη η ανθρωπότητα από κοινού, ξεκινώντας από τώρα», δήλωσε ο Χουάν Μανουέλ Σάντος, πρώην Πρόεδρος της Κολομβίας και Συνπρόεδρος της οργάνωσης Planetary Guardians.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που επισημαίνονται στη φετινή έκθεση είναι η μείωση του αριθμού των περιοχών στη Γη που απορροφούν άνθρακα. Στο παρελθόν, ήταν κυρίως τα οικοσυστήματα των πυκνών δασών που δέσμευαν τον άνθρακα της ατμόσφαιρας και στη συνέχεια τον αποθήκευαν στο ξύλο των δέντρων και στο έδαφος.
Αν και η βλάστηση και το έδαφος συνεχίζουν να απορροφούν ένα σημαντικό ποσοστό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που προκαλούνται από την ανθρώπινη δραστηριότητα, οι επαναλαμβανόμενοι καύσωνες, οι ξηρασίες, οι πυρκαγιές και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων ενδέχεται να μειώσουν αυτή την απορρόφηση άνθρακα – και σε ορισμένες περιοχές, αυτές οι περιοχές ενδέχεται ακόμη και να μετατραπούν σε πηγές εκπομπών άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Οι μεγαλύτερες ανησυχίες επικεντρώνονται στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου, το οποίο θα μπορούσε να υποστεί μια τέτοια μεταμόρφωση μέσα σε λίγα μόλις χρόνια.
«Η πορεία μας προς τις μηδενικές καθαρές εκπομπές εξαρτάται από την αποτελεσματική λειτουργία των δεξαμενών άνθρακα. Ωστόσο, οι τρέχουσες παρατηρήσεις μας προειδοποιούν ότι ο πλανήτης μας ενδέχεται να χάνει την ικανότητά του να απορροφά τις αυξανόμενες πιέσεις που του ασκούμε», πρόσθεσε ο Σάκσεβσκι.
Ένα άρθρο γραμμένο από Tomáš Karlík (CT), που δημοσιεύθηκε αρχικά στις 22 Σεπτεμβρίου 2026, 14:03 (θερινή ώρα Κεντρικής Ευρώπης)
