Η Σαουδική Αραβία φέρεται να έβαλε φρένο στην ένταξη της Αιγύπτου στη νέα συμφωνία συλλογικής άμυνας με την Τουρκία και το Πακιστάν, παρά τις πιέσεις της Άγκυρας για συμμετοχή του Καΐρου. Πίσω από την απόφαση βρίσκονται η αυξανόμενη δυσπιστία του Ριάντ προς τον Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και η εκτίμηση ότι η Αίγυπτος έχει χάσει μέρος της στρατηγικής της βαρύτητας.
Τρεις σαουδαραβικές πηγές με γνώση των συνομιλιών ανέφεραν ότι το Ριάντ δεν επιθυμούσε την ένταξη της Αιγύπτου στη λεγόμενη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας, «τουλάχιστον προς το παρόν».
Η συμφωνία, που υπέγραψαν Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν, προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, δημιουργώντας έναν νέο μηχανισμό συλλογικής ασφάλειας στην περιοχή.
Γιατί το Ριάντ κρατά εκτός τον Σίσι
Σύμφωνα με τις σαουδαραβικές πηγές, η απόφαση αντικατοπτρίζει βαθύτερη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση Σίσι.
Η Σαουδική Αραβία στήριξε οικονομικά το Κάιρο με δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια μετά το 2013, ωστόσο στο Ριάντ επικρατεί πλέον η αντίληψη ότι η Αίγυπτος δεν ανταποδίδει τη στήριξη σε κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας.
Μία πηγή χαρακτήρισε τον αιγυπτιακό ρόλο στον πόλεμο κατά των Χούθι στην Υεμένη «ελάχιστο και αναξιόπιστο», ενώ ανάλογες ενστάσεις φέρεται να υπάρχουν για τη στάση του Καΐρου σε πρόσφατες περιφερειακές κρίσεις.
Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η τοποθέτηση πρώην υψηλόβαθμου συμβούλου της σαουδαραβικής μοναρχίας, ο οποίος υποστήριξε ότι η Αίγυπτος «παίρνει και παίρνει χωρίς να δίνει τίποτα πίσω».
Το αγκάθι των σχέσεων με τα ΗΑΕ
Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζει και η στενή σχέση του Σίσι με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Ριάντ και Άμπου Ντάμπι έχουν επιβαρυνθεί.
Σαουδαραβικές πηγές εμφανίζονται ενοχλημένες από την πολιτική και στρατιωτική εγγύτητα Καΐρου–ΗΑΕ, επισημαίνοντας ότι η Αίγυπτος έστειλε αεράμυνα και μαχητικά προς υποστήριξη των Εμιράτων, ενώ αντίστοιχη κινητοποίηση δεν υπήρξε προς τη Σαουδική Αραβία.
Το Ριάντ θεωρεί επίσης ότι ορισμένες επιλογές των ΗΑΕ σε Σουδάν, Σομαλιλάνδη, Αιθιοπία και Ισραήλ συγκρούονται ακόμη και με στρατηγικά συμφέροντα της ίδιας της Αιγύπτου.
Η Τουρκία πίεζε για συμμετοχή της Αιγύπτου
Σε αντίθεση με τη σαουδαραβική στάση, η Άγκυρα φέρεται να επιθυμούσε έντονα την ένταξη της Αιγύπτου.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν χαρακτήρισε το Κάιρο «φυσικό εταίρο» και υποστήριξε ότι δεν υπάρχει ουσιαστικό εμπόδιο για μελλοντική συμμετοχή του στη συμφωνία.
Τουρκικές πηγές ανέφεραν ότι η Άγκυρα πρότεινε επισήμως την ένταξη της Αιγύπτου, ωστόσο οι σαουδαραβικές πηγές απορρίπτουν την εκδοχή ότι ήταν το Κάιρο εκείνο που επέλεξε να παραμείνει εκτός.
Κατά την εκτίμησή τους, ο Σίσι θα είχε κάθε λόγο να συμμετάσχει, τόσο για λόγους πολιτικής επιρροής όσο και για τα πιθανά οικονομικά οφέλη.
Τουρκία και Πακιστάν θεωρούνται πλέον πιο αξιόπιστοι εταίροι
Στο Ριάντ φαίνεται να διαμορφώνεται και μια νέα αξιολόγηση της στρατιωτικής ισχύος των περιφερειακών δυνάμεων.
Η Τουρκία διαθέτει ταχέως αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, ενώ το Πακιστάν συνδυάζει μεγάλη στρατιωτική δύναμη με σημαντική παραγωγή οπλικών συστημάτων.
Αντίθετα, σαουδαραβικές πηγές εμφανίζονται επικριτικές για την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα και την αμυντική παραγωγή της Αιγύπτου, θεωρώντας ότι ο αιγυπτιακός στρατός έχει στραφεί υπερβολικά σε οικονομικές και εμπορικές δραστηριότητες.
Η αλλαγή είναι ενδεικτική μιας ευρύτερης μετατόπισης: μια χώρα που επί δεκαετίες αποτελούσε κεντρικό πυλώνα της αραβικής ασφάλειας αντιμετωπίζεται σήμερα από το Ριάντ περισσότερο ως οικονομικά εξαρτημένος εταίρος παρά ως αναντικατάστατη στρατιωτική δύναμη.
Η πόρτα δεν έχει κλείσει
Παρά το βαρύ κλίμα, οι σαουδαραβικές πηγές σημειώνουν ότι η ένταξη της Αιγύπτου δεν έχει αποκλειστεί οριστικά.
Το μήνυμα του Ριάντ, ωστόσο, είναι σαφές: για να μπει το Κάιρο στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας θα πρέπει πρώτα να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη και να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστικός στρατηγικός εταίρος.
Η εξέλιξη καταγράφει ταυτόχρονα μια αξιοσημείωτη ανατροπή στις ισορροπίες της Μέσης Ανατολής: η Τουρκία, παρά τις βαθιές συγκρούσεις της με τη Σαουδική Αραβία την προηγούμενη δεκαετία, εμφανίζεται σήμερα για το Ριάντ ως πιο αξιόπιστος στρατηγικός εταίρος από την παραδοσιακά ισχυρή Αίγυπτο.
