Παρουσιάζει ενδιαφέρον η περίπτωση της Lorde και της Billie Eilish, οι οποίες είναι δύο από τις πιο σημαντικές και επιδραστικές γυναικείες φωνές της σύγχρονης εναλλακτικής ποπ μουσικής σκηνής. Οι δύο αυτές καλλιτέχνιδες δεν αντιλαμβάνονται τη μουσική μόνο ως ήχο, αλλά και ως εικόνα. Όταν δημιουργούν ή ακούν ένα τραγούδι, μπορούν να βιώνουν ταυτόχρονα χρώματα, σχήματα ή άλλες αισθητηριακές εμπειρίες. Αυτή η ιδιαίτερη αντίληψη ονομάζεται συναισθησία και συμβαίνει όταν ένα ερέθισμα που κανονικά ανήκει σε μία αίσθηση προκαλεί ταυτόχρονα εμπειρία σε μια διαφορετική αίσθηση.
Για παράδειγμα, κάποιοι άνθρωποι μπορεί να «βλέπουν» χρώματα όταν ακούν μουσική, άλλοι μπορεί να συνδέουν γράμματα και αριθμούς με συγκεκριμένα χρώματα, ενώ κάποιοι μπορεί να αισθάνονται γεύσεις ή μυρωδιές όταν βλέπουν συγκεκριμένα σχήματα ή ακούν ήχους. Έτσι, ένα άτομο με συναισθησία μπορεί να βλέπει πάντα το γράμμα Α ως κόκκινο ή να αντιλαμβάνεται ένα συγκεκριμένο τραγούδι ως μια συγκεκριμένη χρωματική εικόνα.
Παρόλο που παλαιότερα η συναισθησία θεωρούνταν σπάνια και ασυνήθιστη εμπειρία, οι έρευνες δείχνουν ότι εμφανίζεται συχνότερα από όσο πιστευόταν. Μία από τις πιο συνηθισμένες μορφές είναι η σύνδεση γραμμάτων ή αριθμών με χρώματα, η οποία εμφανίζεται περίπου σε 1 στους 100 ανθρώπους. Επίσης, φαίνεται ότι οι άνθρωποι με συναισθησία, ιδιαίτερα όσοι συνδέουν ήχους με χρώματα, εμφανίζουν συχνότερα ενδιαφέρον για καλλιτεχνικές δραστηριότητες.
Η συναισθησία δεν αποτελεί απλώς έναν διαφορετικό τρόπο περιγραφής του κόσμου, αλλά μπορεί να επηρεάζει πραγματικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αντίληψη. Για παράδειγμα, ένα άτομο που βλέπει συγκεκριμένους αριθμούς με συγκεκριμένα χρώματα μπορεί να ξεχωρίσει ευκολότερα έναν αριθμό ανάμεσα σε πολλούς άλλους, επειδή το χρώμα λειτουργεί σαν επιπλέον πληροφορία. Παράλληλα, οι συναισθητικοί άνθρωποι συχνά παρουσιάζουν καλύτερη μνήμη για χρώματα, επειδή οι πληροφορίες αποθηκεύονται μαζί με τις πρόσθετες αισθητηριακές εμπειρίες τους.
Οι μελέτες δείχνουν επίσης ότι η συναισθησία μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αξιολογούν τα ερεθίσματα. Για παράδειγμα, άτομα που συνδέουν γράμματα με χρώματα μπορεί να θεωρούν ορισμένα γράμματα πιο φωτεινά ή πιο έντονα, επειδή τα συνοδεύουν οι προσωπικές τους χρωματικές εμπειρίες. Οι άνθρωποι χωρίς συναισθησία δεν παρουσιάζουν αυτή τη διαφοροποίηση.
Οι επιστήμονες προσπαθούν ακόμη να κατανοήσουν πώς δημιουργείται η συναισθησία στον εγκέφαλο. Ορισμένες έρευνες με τεχνικές όπως η λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) δείχνουν ότι οι συναισθητικοί μπορεί να εμφανίζουν μεγαλύτερη δραστηριότητα σε περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τα χρώματα, αν και τα αποτελέσματα είναι έως τώρα αντικρουόμενα. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι η συναισθησία έχει και γενετική βάση, καθώς έχουν εντοπιστεί συγκεκριμένες γονιδιακές αλλαγές που σχετίζονται με την ανάπτυξη των νευρικών συνδέσεων.
Το σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι η ανθρώπινη αντίληψη δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Ο εγκέφαλος κάθε ανθρώπου οργανώνει και επεξεργάζεται τις πληροφορίες με διαφορετικό τρόπο. Για καλλιτέχνες όπως η Lorde και η Billie Eilish, η συναισθησία δεν αποτελεί απλώς μια ασυνήθιστη εμπειρία, αλλά ένα βασικό εργαλείο δημιουργίας που τους βοηθά να μετατρέπουν τους ήχους σε εικόνες και συναισθήματα.
Πηγή: D.L. Schacter et al., 2025, Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα
Posted by Κουραβάνας Νικόλαος- Παπαδοπούλου Ελένη, Ψυχολόγοι, MSc
