Ο Ντόναλντ Τραμπ έστειλε στο Κογκρέσο τη συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας ΗΠΑ – Σαουδικής Αραβίας, ανοίγοντας έτσι την προβλεπόμενη διαδικασία εξέτασής της από τους Αμερικανούς νομοθέτες. Παρά την κίνηση αυτή, ο Λευκός Οίκος επιμένει ότι η εφαρμογή της συμφωνίας εξαρτάται από μία κρίσιμη πολιτική προϋπόθεση: το Ριάντ να εξομαλύνει τις σχέσεις του με το Ισραήλ και να ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης ανέφερε στο Reuters ότι το κείμενο διαβιβάστηκε στο Κογκρέσο τη Δευτέρα. «Η θέση του προέδρου δεν έχει αλλάξει, ότι η συμφωνία θα προχωρήσει μόνο εάν η Σαουδική Αραβία ενταχθεί στις Συμφωνίες του Αβραάμ», ξεκαθάρισε. Η πρεσβεία της Σαουδικής Αραβίας στην Ουάσιγκτον δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα του πρακτορείου για σχόλιο.
Πρόκειται για τη λεγόμενη συμφωνία «123», η οποία προβλέπεται από την αμερικανική νομοθεσία για τη μεταφορά πυρηνικής τεχνολογίας σε άλλες χώρες. Υπογράφηκε τον Ιούλιο από τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας Κρις Ράιτ και τον Σαουδάραβα ομόλογό του, πρίγκιπα Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, και συνοδεύεται από ξεχωριστή συμφωνία εγγυήσεων. Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας την έχει παρουσιάσει ως τη βάση για μια πολυετή συνεργασία αξίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Συμφωνία 30 ετών και έργα δεκάδων δισ. δολαρίων
Εφόσον τεθεί σε εφαρμογή, η συμφωνία θα έχει διάρκεια 30 ετών και θα επιτρέψει σε αμερικανικές επιχειρήσεις να εξάγουν τεχνολογία για το σαουδαραβικό πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας. Μεταξύ των σχεδιαζόμενων έργων βρίσκεται η κατασκευή αντιδραστήρων AP1000, με τις σχετικές επενδύσεις να αποτιμώνται σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Μεγάλος δυνητικός ωφελημένος είναι η Westinghouse, η οποία διεκδικεί ρόλο στην ανάπτυξη του πυρηνικού τομέα του βασιλείου.
Το Κογκρέσο διαθέτει 90 ημέρες συνεδριάσεων για να εξετάσει τη συμφωνία. Βάσει της προβλεπόμενης διαδικασίας, μπορεί να επιχειρήσει να την εμποδίσει με κοινό ψήφισμα, ωστόσο ο Τραμπ διατηρεί δικαίωμα βέτο, κάτι που θα καθιστούσε αναγκαία πλειοψηφία δύο τρίτων για την ανατροπή του.
Το σχέδιο έχει ήδη προκαλέσει προβληματισμό για τις δικλίδες που αφορούν τη διάδοση των πυρηνικών όπλων. Σύμφωνα με το Reuters, η συμφωνία δεν περιλαμβάνει ορισμένες από τις εγγυήσεις που οι ΗΠΑ απαιτούσαν παραδοσιακά ώστε να εμποδίζεται η αξιοποίηση πυρηνικού υλικού για στρατιωτικούς σκοπούς. Ειδικοί έχουν εστιάσει ιδιαίτερα στο ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου και της επανεπεξεργασίας χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων.
Ο Τραμπ, πάντως, έχει υποστηρίξει δημόσια ότι δεν πρόκειται να επιτραπεί στη Σαουδική Αραβία ο εμπλουτισμός ουρανίου. Η ακριβής μορφή των σχετικών περιορισμών έχει προκαλέσει συζήτηση, καθώς το πλήρες περιεχόμενο της συμφωνίας δεν έχει δημοσιοποιηθεί.
Το μεγάλο εμπόδιο των σχέσεων με το Ισραήλ
Η σύνδεση της πυρηνικής συμφωνίας με τις Συμφωνίες του Αβραάμ περιπλέκει σημαντικά την εφαρμογή της. Μάλιστα, ο Τραμπ έθεσε δημόσια αυτή την προϋπόθεση μία ημέρα μετά την υπογραφή της συμφωνίας, δηλώνοντας ότι η υλοποίησή της εξαρτάται πλήρως από την εξομάλυνση των σχέσεων της Σαουδικής Αραβίας με το Ισραήλ.
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ αποτέλεσαν μία από τις σημαντικότερες διπλωματικές πρωτοβουλίες της πρώτης προεδρίας Τραμπ. Μέσω αυτών, το Ισραήλ εξομάλυνε τις σχέσεις του με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν το 2020, ενώ ακολούθησαν το Μαρόκο και το Σουδάν.
Η Σαουδική Αραβία είχε πλησιάσει σε συμφωνία εξομάλυνσης με το Ισραήλ το 2023, όμως ο πόλεμος στη Γάζα άλλαξε τα δεδομένα. Το Ριάντ έχει έκτοτε καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να αναγνωρίσει το Ισραήλ χωρίς μια αξιόπιστη και μη αναστρέψιμη πορεία προς τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.
Η προϋπόθεση αυτή αφήνει αβέβαιο το μέλλον της πυρηνικής συμφωνίας, καθώς η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου εξακολουθεί να αντιτίθεται στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους. Έτσι, μια συμφωνία που θα μπορούσε να ανοίξει μια αγορά δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων για την αμερικανική πυρηνική βιομηχανία συνδέεται πλέον άμεσα με μία από τις δυσκολότερες διπλωματικές εκκρεμότητες στη Μέση Ανατολή
