Οι ηγέτες της ΕΕ, με τρόπο έμμεσο αλλά σαφή, παραδέχτηκαν ότι η Ένωση «έχει διαβεί τον Ρουβίκωνα» και δεν μπορεί πια να στηρίζεται στις ΗΠΑ όπως συνέβαινε για δεκαετίες. Η σύνοδος πραγματοποιήθηκε μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για κατάληψη της Γροιλανδίας – απειλές που ο πρόεδρος των ΗΠΑ απέσυρε μόλις μια μέρα πριν – όμως το πραγματικό πολιτικό αποτύπωμα προήλθε από την απουσία δραματικών γεγονότων. Το παλιό πρότυπο των διατλαντικών σχέσεων θεωρείται πλέον ξεπερασμένο.
«Πρέπει να εργαστούμε ως ανεξάρτητη Ευρώπη»
Ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Φρίντριχ Μερτς εμφανίστηκαν ενωμένοι στο κύριο μήνυμα της συνόδου: η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα πραγματικότητα όπου η στρατηγική αυτονομία δεν αποτελεί επιλογή αλλά αναγκαιότητα.
«Ξέρουμε ότι πρέπει να εργαστούμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη», τόνισε η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Τέσσερις Ευρωπαίοι διπλωμάτες και ένας αξιωματούχος, που παρακολούθησαν τις συζητήσεις, υπογραμμίζουν ότι υπήρξε μια άτυπη, αλλά σαφής συμφωνία: η Ευρώπη έχει εισέλθει σε μια «μοιραία ρήξη» με την παλιά τάξη πραγμάτων.
H Γροιλανδία
Παρά το γεγονός ότι η ιδέα της ευρωπαϊκής αυτονομίας είχε ωριμάσει εδώ και χρόνια, οι απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως «ξύπνημα» για τους Ευρωπαίους ηγέτες.
«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα. Είναι μια θεραπεία-σοκ. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει σε αυτό που ήταν πριν», σχολίασε διπλωμάτης από χώρα της ανατολικής πτέρυγας της ΕΕ. Η αρχική αντίδραση της Ένωσης – από την αναστολή εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ έως τις σκέψεις για στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία – έδωσε μια πρώτη εικόνα του τι θα μπορούσε να ακολουθήσει.
Οι διπλωμάτες τονίζουν ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αντιδρά μόνο σε θέματα ενέργειας, άμυνας ή εμπορίου ξεχωριστά. «Πρέπει να είναι όλα, ταυτόχρονα», υπογραμμίζει ένας αξιωματούχος.
Η αναζήτηση ευρωπαϊκής αυτονομίας συνοδεύεται πλέον από ενότητα, κάτι που παραδοσιακά έλειπε, ειδικά ανάμεσα στην ανατολική και τη δυτική Ευρώπη.
Ρωσία, ΝΑΤΟ και η αλλαγή στάσης στην Ανατολή
Οι χώρες της ανατολικής πτέρυγας, παραδοσιακά πιστές στο ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ ως εγγυητή ασφάλειας απέναντι στη Ρωσία, δείχνουν τώρα διάθεση να στηρίξουν την ευρωπαϊκή αυτονομία. Η Εσθονία, για παράδειγμα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο αποστολής στρατευμάτων στη Γροιλανδία, έστω και αν τελικά δεν προχώρησε.
Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν τόνισε: «Όταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη και στεκόμαστε ενωμένοι, τότε έρχονται αποτελέσματα».
Μετατοπίσεις στη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη
Ακόμη και η Πολωνία, παραδοσιακός σύμμαχος των ΗΠΑ, επανεξετάζει τις παγιωμένες θέσεις της. Ο Ντόναλντ Τουσκ ανέφερε ότι απαιτείται εμπιστοσύνη και σεβασμός μεταξύ εταίρων, όχι κυριαρχία και εξαναγκασμός. Αντίστοιχη στροφή καταγράφεται σε χώρες του Βορρά όπως Δανία, Σουηδία και Ολλανδία.
Ακόμη και η Γερμανία, με βαθιά διατλαντική κουλτούρα, επανεξετάζει τις βεβαιότητες του παρελθόντος, με τον Μερτς να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο σκληρών εμπορικών μέτρων της ΕΕ προς τις ΗΠΑ.
«Πρέπει να πάρουμε την ατζέντα στα χέρια μας»
Παρά την υποχώρηση του Τραμπ, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι οι δύσκολες αποφάσεις μόλις ξεκινούν. «Ουκρανία, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία. Το μάθημα δεν είναι να λέμε “όχι” σε όλα», σχολιάζει διπλωμάτης.
Το βέβαιο είναι ότι για τους ηγέτες της ΕΕ δεν υπάρχει πλέον επιστροφή. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Ευρώπη θα σταθεί μόνη της, αλλά με ποιο τρόπο και με ποιο κόστος.
