Έπειτα από δύο χρόνια διαβίωσης σε σκηνές, ο Παλαιστίνιος αγγειοπλάστης Τζαφάρ Αταλάχ, που ζει στη Γάζα, αποφάσισε να κατασκευάσει ένα σπίτι χρησιμοποιώντας το ίδιο το χώμα. Η ιδέα του βασίστηκε στους παραδοσιακούς φούρνους ψωμιού που η οικογένειά του κατασκευάζει εδώ και γενιές, μόνο που αυτή τη φορά η κατασκευή θα ήταν αρκετά μεγάλη ώστε να στεγάσει τους γονείς του.
Ο Αταλάχ συγκέντρωσε άργιλο από περιοχή της Γάζας, λίγα χιλιόμετρα μακριά από τη σκηνή όπου διέμενε, και με τη βοήθεια περίπου 15 ανθρώπων, μεταξύ των οποίων και ο πατέρας του, επίσης αγγειοπλάστης, ξεκίνησε να κατασκευάζει πλίνθους από λάσπη. Για μήνες η ομάδα μάθαινε στην πράξη, καθώς προχωρούσε η κατασκευή, μέχρι που ολοκληρώθηκε ένα θολωτό σπίτι, το οποίο, όπως είπε ο ίδιος, ήταν τόσο ανθεκτικό ώστε «μπορούσες να σταθείς στην οροφή του». Το εγχείρημα υποστηρίχθηκε από ομάδες αγγειοπλαστών από διάφορες χώρες του κόσμου.
Το σπίτι από πηλό ως λύση απέναντι στις σκηνές
Η κατασκευή από πηλό αποτέλεσε σημαντική ανακούφιση σε σχέση με τις σκηνές, οι οποίες προσφέρουν ελάχιστη προστασία. Όπως ανέφερε ο Αταλάχ, μέσα στο δωμάτιο μπορούν να διατηρηθούν τρόφιμα, κάτι που δεν είναι εφικτό σε μια σκηνή, όπου ντομάτες και αγγούρια αλλοιώνονται μέσα σε μία ημέρα. Περιέγραψε τις συνθήκες διαβίωσης στις σκηνές ως ιδιαίτερα δύσκολες, επισημαίνοντας ότι η ζέστη του καλοκαιριού μετατρέπει την καθημερινότητα σε μαρτύριο.
Σχεδόν όλα τα κτίρια στη Γάζα έχουν καταστραφεί έπειτα από δύο χρόνια ισραηλινών βομβαρδισμών. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, περίπου 1,9 εκατομμύρια κάτοικοι έχουν εκτοπιστεί ή ζουν σε σκηνές, οι οποίες δεν διαθέτουν αποχέτευση ούτε άλλες βασικές υποδομές. Οι κάτοικοι παραμένουν περιορισμένοι σε μια μικρή περιοχή της Γάζας, ενώ οι ισραηλινές δυνάμεις ελέγχουν μια συνεχώς επεκτεινόμενη στρατιωτική ζώνη, με αποτέλεσμα η ανοικοδόμηση να παραμένει ένα μακρινό όνειρο.
Το Ισραήλ απαγορεύει την είσοδο οικοδομικών υλικών στη Γάζα, υποστηρίζοντας ότι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από τη Χαμάς για στρατιωτικούς σκοπούς, όπως η κατασκευή σηράγγων. Η Κογκάτ, ο ισραηλινός στρατιωτικός φορέας που είναι αρμόδιος για τις πολιτικές υποθέσεις στη Γάζα, παρέπεμψε τα σχετικά ερωτήματα στο γραφείο του πρωθυπουργού του Ισραήλ, το οποίο δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα για σχολιασμό.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός, η οποία τυπικά έβαλε τέλος στην ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση που ξεκίνησε μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023 στο Ισραήλ από μαχητές της Χαμάς, οποιαδήποτε πρόοδος στην ανοικοδόμηση εξαρτάται από το εάν η Χαμάς θα αποδεχθεί να παραδώσει τα όπλα της, κάτι που μέχρι σήμερα αρνείται.
Οι έφηβες που μετατρέπουν τα συντρίμμια σε τούβλα
Τον Μάιο, οι αδελφές Τάλα Μούσα, 17 ετών, και Φάρα Μούσα, 15 ετών, απέσπασαν βραβείο για νέους από το ελβετικό Ίδρυμα Earth Foundation, καθώς ανέπτυξαν μέθοδο ανακύκλωσης θραυσμάτων τσιμέντου για την παραγωγή τούβλων, όπως αναφέρουν οι Financial Times. Η οικογένειά τους έχει εκτοπιστεί πέντε φορές από την έναρξη του πολέμου και σήμερα ζει σε σκηνή στη Νουσεϊράτ, στο κέντρο της Λωρίδας της Γάζας.
«Η ιδέα γεννήθηκε όταν βομβαρδίστηκε το σπίτι μας. Σκεφτήκαμε ότι έπρεπε να κάνουμε κάτι και να βρούμε μια λύση που να προέρχεται από το ίδιο το πρόβλημα, γι’ αυτό χρησιμοποιούμε τα συντρίμμια», ανέφερε η Τάλα.
Όπως και ο Αταλάχ, αρκετοί Παλαιστίνιοι που προσπαθούν να επιβιώσουν σε σκηνές ή μέσα σε βομβαρδισμένα κτίρια καταφεύγουν σε αυτοσχέδιες λύσεις, προκειμένου να κάνουν τα καταλύματά τους ασφαλέστερα και πιο κατάλληλα για διαβίωση. Επαναχρησιμοποιούν χαλύβδινους οπλισμούς και κομμάτια σκυροδέματος από τα ερείπια, αναζητούν τσιμέντο που βρίσκεται βυθισμένο στο λιμάνι και χρησιμοποιούν λάσπη για την κατασκευή τούβλων και κονιάματος.
Περισσότερους από οκτώ μήνες μετά την εκεχειρία στη Γάζα, η οποία επιτεύχθηκε με τη διαμεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών και έβαλε τέλος στις πιο σφοδρές συγκρούσεις, το Ισραήλ εξακολουθεί να εμποδίζει την είσοδο οικοδομικών υλικών, όπως τσιμέντο, χάλυβα, γυαλί και σωλήνες.
«Έχουμε ήδη πηλό στη γη μας. Δεν χρειάζεται να τον κατασκευάσουμε ούτε να προμηθευτούμε υλικά μέσω του περάσματος με το Ισραήλ, το οποίο εξαρτάται από τη βούληση της κατοχής», δήλωσε ο Αταλάχ, ο οποίος σχεδίασε ακόμη και αδιάβροχη επίστρωση για τα τούβλα. «Η κατοχή δεν ελέγχει αυτό το υλικό. Προέρχεται από τη γη μας, από το έδαφός μας».
Πώς κατασκευάζονται τα αυτοσχέδια τούβλα
Τα τούβλα παράγονται με τη θραύση κομματιών σκυροδέματος σε χονδρόκοκκους κόκκους, οι οποίοι στη συνέχεια αναμειγνύονται με νερό, λάσπη, στάχτη και θρυμματισμένο γυαλί μέσα σε καλούπια.
Σε έναν ανοιχτό χώρο δίπλα στη σκηνή, ο παππούς των δύο κοριτσιών χρησιμοποιούσε σφυρί για να σπάει το σκυρόδεμα, ενώ οι αδελφές δοκίμαζαν διαφορετικές αναλογίες στα μείγματα μέχρι να δημιουργήσουν τούβλα αρκετά ανθεκτικά ώστε να χρησιμοποιηθούν σε πεζοδρόμια και εσωτερικά χωρίσματα κτιρίων.
«Κατασκευάσαμε πέντε ή έξι πρωτότυπα πριν πετύχουμε το σωστό αποτέλεσμα», είπε η Τάλα. «Κάναμε έρευνα στο διαδίκτυο και σε βιβλία. Τώρα θέλουμε να αξιοποιήσουμε το χρηματικό έπαθλο των 12.500 δολαρίων για να δημιουργήσουμε εργαστήρια, ώστε να διδάξουμε και άλλους πώς να κατασκευάζουν τούβλα».
Ο Ιγιάντ Αμπού Χαμάμ, συντονιστής του προγράμματος στέγασης του Νορβηγικού Συμβουλίου Προσφύγων στη Γάζα, δήλωσε ότι οι ανθρωπιστικές οργανώσεις μπορούν να παρέχουν μόνο προσωρινά μέσα στέγασης, όπως σκηνές και μουσαμάδες. Πρόσθεσε ότι λύσεις όπως η ανακύκλωση σκυροδέματος αποτελούν προσωρινά μέτρα και δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τα βασικά οικοδομικά υλικά.
Όπως επισήμανε, το ανακυκλωμένο σκυρόδεμα δεν αποκτά τον απαιτούμενο βαθμό στερεοποίησης, ενώ δεν υπάρχουν διαθέσιμα οικοδομικά υλικά για την αποκατάσταση κατοικιών που έχουν υποστεί μερικές ζημιές. Για τον λόγο αυτό, οι κάτοικοι χρησιμοποιούν ό,τι μπορούν να βρουν, όπως ξύλα, μουσαμάδες και άλλα υλικά, προκειμένου να δημιουργήσουν εσωτερικά χωρίσματα ή να καλύψουν παράθυρα. Ωστόσο, όπως τόνισε, δεν υπάρχει τσιμέντο και δεν μπορεί να παραχθεί.
