Όταν οι βουλευτές αλλάζουν κόμμα

Η ελευθερία της συνείδησης είναι θεμέλιο του κοινοβουλευτισμού. Η αλλαγή πολιτικής στέγης στη διάρκεια μιας θητείας απαιτεί εξηγήσεις στους πολίτες που έδωσαν την εντολή.

by Times Newsroom
  • Γράφει ο Κώστας Πολίτης

Στις εκλογές ο πολίτης κρίνει πρόσωπα, αλλά αποφασίζει και ποια πολιτική θέλει να ενισχύσει. Μπορεί να δώσει τον σταυρό του σε έναν υποψήφιο επειδή τον εκτιμά και να επιλέξει το ψηφοδέλτιό του επειδή συμφωνεί με τις δεσμεύσεις του κόμματος. Όταν ο βουλευτής περνά στη διάρκεια της ίδιας θητείας σε άλλη κοινοβουλευτική ομάδα, ο ψηφοφόρος δικαιούται να ρωτήσει τι απέγιναν εκείνες οι δεσμεύσεις. Το ερώτημα γίνεται πιο πιεστικό όταν το κόμμα υποδοχής υποστηρίζει θέσεις που ο ίδιος ο βουλευτής κατήγγελλε προεκλογικά.

Η έδρα και η εντολή

Το Σύνταγμα ορίζει ότι οι βουλευτές αντιπροσωπεύουν το Έθνος και κατοχυρώνει την ελευθερία γνώμης και ψήφου κατά συνείδηση. Η αποχώρηση ή η διαγραφή από μια κοινοβουλευτική ομάδα δεν συνεπάγεται απώλεια της έδρας. Η εγγύηση αυτή έχει πρακτική αξία. Ένας βουλευτής μπορεί να καταψηφίσει μια επιλογή της ηγεσίας του, ακόμη και αν ξέρει ότι θα διαγραφεί. Αν η διαγραφή σήμαινε και έκπτωση από το αξίωμα, η κομματική ηγεσία θα είχε τη δυνατότητα να απομακρύνει από τη Βουλή όσους διαφωνούν μαζί της.

Η ελευθερία αυτή συνοδεύεται από πολιτική ευθύνη. Ο βουλευτής που αλλάζει ομάδα οφείλει να εξηγήσει ποια συγκεκριμένη διαφωνία τον οδήγησε εκεί, πότε εκδηλώθηκε και πώς συνδέεται η νέα του επιλογή με όσα υποστήριζε όταν ζητούσε την ψήφο των πολιτών. Η διαδρομή έχει σημασία. Άλλη πολιτική βαρύτητα έχει μια αποχώρηση έπειτα από δημόσια και επίμονη διαφωνία για ένα νομοσχέδιο και άλλη μια αιφνίδια προσχώρηση που συμπίπτει με την εξασφάλιση μιας θέσης στο επόμενο ψηφοδέλτιο. Η σύμπτωση γεννά θεμιτά ερωτήματα. Η απάντηση απαιτεί στοιχεία για τη συγκεκριμένη περίπτωση.

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή εμπειρία

Η Ιταλία προσφέρει ένα μέτρο της έκτασης που μπορεί να πάρει το φαινόμενο. Στην κοινοβουλευτική περίοδο 2018–2022, το Openpolis κατέγραψε 304 βουλευτές και γερουσιαστές που άλλαξαν κοινοβουλευτική ομάδα τουλάχιστον μία φορά και 456 αλλαγές συνολικά. Η καταγραφή αφορά δύο σώματα και μετρά αλλαγές ομάδας, ευρύτερη κατηγορία από την ατομική προσχώρηση σε άλλο κόμμα. Μια κατάταξη της Ελλάδας στην Ευρώπη θα απαιτούσε συγκρίσιμα στοιχεία, κοινούς ορισμούς και αντίστοιχες κοινοβουλευτικές περιόδους.

Στην Ελλάδα έχει σημασία και το αποτέλεσμα που μπορεί να φέρουν λίγες αποχωρήσεις. Τον Νοέμβριο του 2024, μετά τις ανεξαρτητοποιήσεις της Θεοδώρας Τζάκρη και της Γιώτας Πούλου, ο ΣΥΡΙΖΑ έμεινε με 29 βουλευτές και το ΠΑΣΟΚ, με 31, ανέλαβε τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Δύο ανεξαρτητοποιήσεις, στο τέλος μιας σειράς αποχωρήσεων, αρκούσαν για να αλλάξει ποιο κόμμα είχε τον θεσμικό ρόλο της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Η ευθύνη των κομμάτων

Τις μετακινήσεις τις διαμορφώνουν και τα κόμματα που τις ενθαρρύνουν. Όταν μια ηγεσία καταγγέλλει ως «αποστασία» κάθε αποχώρηση από τις τάξεις της και πανηγυρίζει κάθε προσχώρηση ως επιβεβαίωση της πολιτικής της, δύσκολα πείθει ότι κρίνει με βάση αρχές. Και το κόμμα που υποδέχεται έναν βουλευτή οφείλει να πει τι πολιτικά τους συνδέει, ιδίως όταν μέχρι χθες τους χώριζαν επιλογές για τις οποίες ζήτησαν την ψήφο των πολιτών.

Η προσωπική πολιτική επιβίωση γίνεται πρόβλημα όταν οι δεσμεύσεις που ανέλαβε ένας βουλευτής ισχύουν όσο τον εξυπηρετούν. Κι όταν αυτό επαναλαμβάνεται, η δυσπιστία περνά από το πρόσωπο στο ίδιο το ψηφοδέλτιο. Στην επόμενη κάλπη ο πολίτης καλείται πάλι να αποφασίσει με βάση θέσεις, υποσχέσεις και πρόσωπα. Έχει κάθε λόγο να θυμάται ποιοι εξήγησαν καθαρά γιατί άλλαξαν πορεία και ποιοι του ζήτησαν απλώς να ξεχάσει τι του είχαν πει.

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή