- Γράφει ο Γιώργος Ουρανός
Έως πού στο Αιγαίο, έφτανε η θωριά του ναυάρχου Μιαούλη
Οι Έλληνες πολίτες σε ότι έχει σχέση με τον ζωτικό χώρο του Αιγαίου, θα πρέπει να γαλουχηθούν με θέσεις, το ότι δηλαδή είμαστε κατά έναν τρόπο ταγμένοι, να ζούμε σε μια κατάσταση συνεχούς επαγρύπνησης. Πάντα βέβαια προσηλωμένοι στα ιδανικά της ειρήνης και της βούλησης της ειλικρινούς γειτονίας, αλλά και πάντα ‘’γνοιασμένοι’’ και για τα ‘’πιο δύσκολα’’.
Οι φρούδες ελπίδες
Όποιος Έλληνας πολίτης πιστεύει πραγματικά πως κάποια στιγμή το Αιγαίο πέλαγος θα μετατραπεί σε μια υποδειγματική θάλασσα ‘’γεωπολιτικής ηρεμίας’’, χωρίς αεροπορικές και ναυτικές παραβιάσεις του εναέριου ή του ζωτικού θαλάσσιου χώρου της Ελλάδας και τα θερμά επεισόδια, πραγματικά ζει σε ένα γυάλινο κόσμο!
Εκατόν και πλέον χρόνια αμφισβητήσεων
Το πρόβλημα της αμφισβήτησης της Ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο αρχίζει σχεδόν λίγα χρόνια μετά την υπογραφή της συνθήκης της Λωζάνης τον Ιούλιο του 1923! Το πόσο έγκυρη θεωρήθηκε αυτή η συνθήκη προκύπτει και από τον αριθμό των κυβερνήσεων που την συνυπέγραψαν. Επιπλέον των άμεσα ενδιαφερόμενων μερών, δηλαδή της Ελλάδας και της Τουρκίας, η συνθήκη συνυπεγράφη και από τη Γαλλία, την Αγγλία (Ηνωμένο Βασίλειο), την Ιταλία, την Γιουγκοσλαβία, την Ιαπωνία και την Ρουμανία. Οι όροι της συνθήκης οι οποίοι υπήρξαν πολύ ευεργετικοί για την Τουρκία συγκρινόμενοι με τους όρους της προηγούμενης συνθήκης του 1920, των Σεβρών, στην πραγματικότητα, ποτέ δεν ικανοποίησαν την γείτονα χώρα. Η Τουρκία θεώρησε ότι, ακόμη και τότε αδικήθηκε. Πολύ σύντομα άρχισε τις κινήσεις αμφισβήτησης όπως, την ακύρωση ήδη από το 1926 με κρατικό νόμο το ότι τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος που της είχαν παραχωρηθεί, θα διοικούνταν με όρους ευνοϊκούς για τους Έλληνες κατοίκους τους. Επίσης πολύ γρήγορα προχώρησε στον περιορισμό της ιδιότητας του Οικουμενικού Πατριάρχη, από Εθνάρχη που λογιζόταν έως τότε, σε ρόλο αποκλειστικά θρησκευτικού ηγέτη. Κορυφαία γεγονότα των αμφισβητήσεων αυτών υπήρξαν και οι διώξεις κατά των Ελλήνων κατοίκων της Κωνσταντινούπολης οι οποίες άρχισαν από πολύ ενωρίς και κλιμακώθηκαν επικίνδυνα. Μάλιστα αυτές κορυφώθηκαν το βράδυ της 6ης Σεπτεμβρίου του 1955 από ένα εξαγριωμένο πλήθος χιλιάδων Τούρκων, κατά τα οποία έχασαν τη ζωή τους τουλάχιστον 30 Έλληνες και άλλοι 1.000 τραυματίστηκαν. Ακόμη καταστράφηκαν σχολεία, εκκλησίες, νεκροταφεία, κλινικές, 1.000 κατοικίες και 4.500 καταστήματα καθώς και πολλοί άλλοι κοινωφελείς χώροι. Όμως οι προκλήσεις της Τουρκίας με αναφορά τους στο Αιγαίο, εντάθηκαν πολύ περισσότερο από το 1973 και μετέπειτα. Οι προκλήσεις αυτές εντοπίζονταν ως παραβιάσεις του εναέριου και θαλάσσιου χώρου της χώρας μας, όπως βέβαια και από πλήθος εμπρηστικών δηλώσεων που γινόταν από Τούρκους αξιωματούχους.
Η δήθεν αδικία, εντέλει κατέστη εθνική συνείδηση για τους Τούρκους πολίτες
Έτσι λοιπόν τώρα και αρκετές δεκαετίες έχει γίνει εθνική συνείδηση στους Τούρκους πολίτες, ότι αδικήθηκαν από την συμφωνία της Λωζάνης σε ένα σωρό από θέματα, που κατά τις δοξασίες τους αυτά παραχωρήθηκαν στους Έλληνες. Ένα τέτοιο θέμα είναι το καθεστώς των Μουσουλμάνων της Δυτικής Θράκης, τους οποίους θέλουν να τους θεωρούν Τούρκους και να ασκούν την θρησκευτική τους καθοδήγηση. Ακόμη, το θέμα της υφαλοκρηπίδας στις παράκτιες περιοχές, το θέμα των μικρών ακατοίκητων νησιών ανάμεσα στα Ελληνικά νησιά και τα Τουρκικά παράλια, το θέμα του Καστελόριζου της Στρογγύλης και της Ρω, το θέμα των υποθαλάσσιων ερευνών για υδρογονάνθρακες, το θέμα της επέκτασης των χωρικών μας υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, όπως και ο καθορισμός των θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο και πολλά άλλα. Παρατηρούμε λοιπόν πως τα περισσότερα ή και όλα τα θέματα στα οποία εγείρουν αξιώσεις οι γείτονες, σχετίζονται με την Ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο και η οποία προκύπτει από την ιστορική ή και την προϊστορική καταγωγή των κατοίκων των νησιών μας και η οποία επικυρώθηκε από την συνθήκη της Λωζάνης. Το μεγάλο κατόρθωμα της προπαγάνδας του Τουρκικού εθνικισμού, είναι το ότι κατάφεραν όλες αυτές τις δεκαετίες από την Λωζάνη και μετά να μετατρέψουν τις αξιώσεις αυτές για το Αιγαίο, σε αίσθηση εθνικής συνείδησης για τον Τούρκικο λαό. Αυτό βέβαια ξεκίνησε από τους εθνικιστικούς κύκλους της γείτονος, που όμως μετά ακολούθησαν και οι άλλες πολιτικές δυνάμεις, βάσει μακροχρόνιου σχεδίου, εκμεταλλευόμενοι την έλλειψη πραγματικής ιστορικής παιδείας της μεγάλης πλειοψηφίας των Τούρκων πολιτών. Δυστυχώς και για αυτούς αλλά και για εμάς, οι Τούρκοι πολίτες ως μαθητές δεν διδάχτηκαν ποτέ, ποιοί ήταν οι κάτοικοι στα παράλια της Μικράς Ασίας από τον Εύξεινο Πόντο ως και τις ακτές του Αιγαίου και τουλάχιστον ως τον κόλπο της σημερινής Μερσίνας. Παράλληλα αγνοούν το ποιοι ήταν οι Έλληνες του Πόντου, οι Αιολείς, οι Ίωνες, οι Δωριείς της Μικράς Ασίας, οι Έλληνες Καππαδόκες και το ότι όλοι αυτοί μιλούσαν την Ελληνική γλώσσα. Όλα αυτά τα Ελληνικά φύλλα, στα μαθήματα ιστορίας που διδάσκονται οι Τούρκοι μαθητές ονομάζονται με μια γενική κατηγοριοποίηση και αρκετά συγκεχυμένα ως οι λαοί των οποίων νόμιμος κληρονόμος και θεματοφύλακας όλων των μεγάλων αρχαίων πολιτισμών που αναπτύχθηκαν στα εδάφη αυτά , είναι η Τούρκικη Δημοκρατία. Η αρχική αυτή ρητορική, σε ένα βαθμό εκδημοκρατίστηκε με τα χρόνια, αλλά η βασική ιδέα παραμένει ως εξής: Τα μνημεία της Εφέσου, της Περγάμου ή της Μιλήτου ανήκουν στην πολιτιστική κληρονομιά της Τουρκίας και των ανθρώπων που κατοικούν σήμερα εκεί, ανεξάρτητα από τη γλώσσα που μιλούσαν οι δημιουργοί τους.
Η δημοφιλία των Τούρκων πολιτικών
Γνωρίζοντας λοιπόν πολύ καλά όλη αυτή την υπόθεση οι Τούρκικοι πολιτικοί σχηματισμοί σχεδόν στο σύνολό τους, επένδυσαν με πολύ προσοχή και σταδιακά στις ενορατικές φαντασιώσεις του Τουρκικού λαού για εθνικές τους επιδιώξεις που σχετίζονται με τα δήθεν εθνικά τους οικονομικά συμφέροντα στο Αιγαίο. Σε αυτές λοιπόν τις αόριστες και αναιτιολόγητες ελπίδες εθνικού κέρδους, από τα οικονομικά οφέλη υπέρ της Τουρκίας που θα προέκυπταν αν άλλαζε το καθεστώς στο Αιγαίο, έχουν βασίσει την δημοφιλία τους κορυφαίοι Τούρκοι πολιτικοί οι οποίοι καθόριζαν και καθορίζουν ακόμη και σήμερα τις πολιτικές θέσεις της πλειοψηφίας ή και του συνόλου των πολιτικών σχηματισμών της γείτονος. Και στο δίλημμα αυτό δεν διαφέρουν οι πολιτικές τοποθετήσεις του δήθεν αριστερού ή του δεξιού φάσματος. Τρανταχτό παράδειγμα αποτελεί το ότι η εισβολή και η κατοχή στην Κύπρο προέκυψε με πρωθυπουργό της Τουρκίας τον Μπουλέντ Ετζεβίτ, ο οποίος δεν θεωρούνταν εθνικιστής αλλά, ο αρχηγός της Τουρκικής Κεντροαριστεράς! Εκτίμησή μας λοιπόν είναι ότι ως ένα βαθμό η δημοφιλία των κομμάτων αλλά και προσωπικά των πολιτικών στην Τουρκία βασίζεται και στις επεκτατικές τους θέσεις για το Αιγαίο πέλαγος.
Το κύρος του προέδρου Ερντογάν
Ένας κλασσικός εκπρόσωπος της θεώρησης αυτής του πολιτικού συστήματος της Τουρκίας για το Αιγαίο, είναι και ο σημερινός πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν. Οι πολιτικές τις οποίες ακολουθεί σε όλη την εικοσιτετράχρονη έως σήμερα πολιτική του πορεία ως πρωθυπουργός καταρχήν και ως πρόεδρος μετέπειτα, είναι απόλυτα ταυτισμένες με τις Τουρκικές εθνικιστικές επιδιώξεις για το Αιγαίο. Μάλιστα την τελευταία δεκαπενταετία μέσω των υπουργών του, τόσο της Άμυνας όσο και των εξωτερικών, έχει καταστήσει το θέμα αυτό ως το σπουδαιότερο θέμα των κυβερνήσεων του. Κατά την περίοδο αυτή εμφανίστηκαν εκ μέρους της Τουρκίας, διάφορα αναθεωρητικά αλυτρωτικά δόγματα , όπως το δόγμα της ‘’Στρατηγικής αυτονομίας’’, δηλαδή της αυτονόμησης της εξωτερικής της πολιτικής από τα Δυτικά και Νατοϊκά σχέδια και πιο πρόσφατα, εκείνο της ’’ Γαλάζιας πατρίδας’’. Μάλιστα με το δόγμα αυτό στην πλήρη του ανάπτυξη, η Τουρκία διεκδικεί θαλάσσιο ζωτικό χώρο 462.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων δηλαδή 3,5 φορές την συνολική έκταση της Ελλάδας! Έτσι, με την έκταση αυτή η Τουρκία διεκδικεί τουλάχιστον το μισό Αιγαίο! Εκτίμησή μας είναι ότι ο πρόεδρος Ερντογάν έχει διαγνώσει με ακρίβεια τις αλυτρωτικές αυτές αξιώσεις του ‘’βαθέως Τουρκικού κράτους’’ και οι οποίες βέβαια έχουν πολύ μεγάλη απήχηση ακόμη και στους πιο απλούς πολίτες και έτσι και ο ίδιος προσωπικά έχει επενδύσει πολύ σε αυτή την κοινωνική στάση εκφράζοντας μια ανάλογη ρητορική. Οι δηλώσεις στις οποίες κατά καιρούς προβαίνει πολλές φορές καταλήγουν σε εμπρηστικές ατάκες, όπως τότε που διατυμπάνισε κατά την επίσκεψη του στη Σμύρνη, σε κάποια επέτειο της Μικρασιατικής καταστροφής, ότι ‘’οι ήρωες πρόγονοί τους έριξαν τους Έλληνες στη θάλασσα’’ ! Ο πρόεδρος Ερντογάν λοιπόν επενδύει συνεχώς με την ρητορική του στις διεκδικήσεις της Τουρκίας στο Αιγαίο γιατί με τη στάση του αυτή διατηρεί το υψηλό του κύρος και επίσης μεγάλο μέρος της δημοφιλίας του.
Ο ζωοποιός παράγοντας
Εκτίμησή μας είναι το ότι, οι Ελληνικοί πολιτικοί σχηματισμοί εφόσον επιθυμούν να είναι στην πραγματικότητα θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι τα σχέδια και οι επιδιώξεις της Τουρκίας για το Αιγαίο, δεν θα καμφθούν ποτέ! Το θέμα αυτό έχει καταστεί ως η μεγαλύτερη ζωοποιός ελπίδα για τους πολίτες της γείτονος. Ζουν, ελπίζουν και ονειρεύονται ότι το μέλλον της χώρας τους θα εξαρτηθεί από την επιτυχία τους στο θέμα της κτήσης από την Τουρκία μέρους του Αιγαίου.
Η τελευταία Τουρκική πρόκληση
Εξετάζοντας την σημερινή κατάσταση, είναι γνωστή η υπόθεση τηςπόντισης του υποβρύχιου καλωδίου GSI (Great Sea Interconnector) το οποίο θα συνδέει ενεργειακά το Ισραήλ, την Κύπρο και την Ελλάδα. Το έργο αυτό το οποίο τελεί υπό την έγκριση και την χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και παρόλο που έχει ανατεθεί για εκτέλεση από τις αρχές της δεκαετίας του 2010, η εκτέλεσή του, ακόμη καρκινοβατεί εξ αιτίας κάποιων θεμάτων που ανήγειρε η Κύπρος, αλλά και εξ αιτίας των εμποδίων που προβάλει με προκλητικό τρόπο η Τουρκία. Η γείτονα χώρα, διατύπωσε επιχειρήματα ότι θα πρέπει να είχε ζητηθεί η γνώμη της για ένα τέτοιο έργο. Μάλιστα τον Ιούλιο του 2024, ενώ ένα Γαλλικό ερευνητικό σκάφος διενεργούσε υποθαλάσσιες μετρήσεις για την πόντιση του καλωδίου στην περιοχή νότια της Κάσσου, παρεμποδίστηκε από Τούρκικα πολεμικά πλοία. Απειλήθηκε θερμό επεισόδιο, το οποίο όμως αποσοβήθηκε την τελευταία στιγμή μέσω της διπλωματικής οδού μεταξύ Ελλάδας Γαλλίας και Τουρκίας. Έτσι οι ερευνητικές εργασίες ακυρώθηκαν για τα επόμενα δύο χρόνια. Μόλις πριν λίγες ημέρες και μετά από αλλαγές στην διοίκηση και την ιδιοκτησία της κατασκευής του έργου η οποία αναλήφθηκε πλειοψηφικά από τoν Γαλλικό επενδυτικό όμιλο Meridien, άρχισαν ξανά οι προσπάθειες επανεκκίνησης των ερευνητικών εργασιών. Όμως μόλις χθες, στις 24 Σεπτεμβρίου, το υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας προέβη σε μια ανακοίνωσή ως εξής: Δραστηριότητες όπως η πόντιση καλωδίων ή αγωγών, αλλά και η επιστημονική έρευνα, οι οποίες πραγματοποιούνται στην περιοχή που η Άγκυρα θεωρεί ότι ανήκει στην υφαλοκρηπίδα της, ‘’πρέπει να συντονίζονται εκ των προτέρων με τη χώρα μας’’. Και στην εκδοχή της αυτή επιμένει λόγω της υπογραφής του Τουρκολυβικού μνημονίου. Όπως καταλαβαίνουμε και πάλι οι ερευνητικές εργασίες, όπως και ολόκληρο το έργο θα μπει ξανά σε μια κατάσταση παρατεταμένης αβεβαιότητας!
Υπάρχει προοπτική;
Όπως διαφαίνεται από τις μέχρι σήμερα Τουρκικές ενέργειες και εκτιμώντας ότι, όσον αφορά τις αλυτρωτικές τους θέσεις για το Αιγαίο, αυτές δεν θα αλλάξουν ποτέ, καθόσον αυτοί τις θεωρούν πια ως ‘’στοιχεία της οντολογικής τους ύπαρξης’’, η στάση των πολιτικών δυνάμεων της Ελλάδας θα πρέπει να είναι ενιαία και πάντα σε ετοιμότητα. Όμοια, θα πρέπει και οι Έλληνες πολίτες να γαλουχηθούν με αντίστοιχες θέσεις, το ότι δηλαδή, είμαστε κατά ένα τρόπο ταγμένοι να ζούμε σε μια κατάσταση συνεχούς επαγρύπνισης. Πάντα βέβαια προσηλωμένοι στα ιδανικά της ειρήνης και της βούλησης της ειλικρινούς γειτονίας, αλλά και πάντα ‘’γνοιασμένοι’’ και για τα ‘’πιο δύσκολα’’.
* Ο Γιώργος Ουρανός είναι ψυχολόγος
