- Γράφει η Μαρία Λάτση*
Κάθε νέα δολοφονία έπειτα από περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας προκαλεί την ίδια οδύνη και την ίδια αγωνιώδη ερώτηση: θα μπορούσε να είχε αποτραπεί; Η απάντηση δεν είναι πάντοτε γνωστή για κάθε υπόθεση. Γνωρίζουμε, όμως, ότι η βία συχνά έχει προηγούμενη ιστορία: απειλές, έλεγχο, φόβο, επαναλαμβανόμενες επιθέσεις, εκκλήσεις για βοήθεια που μπορεί να μην αντιμετωπίστηκαν με τη σοβαρότητα που απαιτούσαν.
Η ενδοοικογενειακή βία δεν είναι ιδιωτική διαφορά που αφορά μόνο όσους ζουν πίσω από μια κλειστή πόρτα. Είναι ζήτημα ανθρώπινης ασφάλειας και δημόσιας ευθύνης. Γι’ αυτό η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντλείται στην καταδίκη ενός εγκλήματος αφού έχει συμβεί. Χρειάζεται να εξετάσουμε τι γίνεται νωρίτερα: πώς αναγνωρίζεται ο κίνδυνος, ποια προστασία προσφέρεται στην πράξη και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη ώστε μια καταγγελία να μη μείνει απλώς καταγεγραμμένη.
Όταν μια υπόθεση καταλήγει σε δολοφονία, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο κίνδυνος είχε φανεί νωρίτερα και αν οι αρμόδιοι έδρασαν εγκαίρως. Η ενδοοικογενειακή βία αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά μόνο όταν η πρόληψη, η προστασία και η ποινική αντιμετώπιση λειτουργούν μαζί.
Πρώτα, η βία πρέπει να αναγνωρίζεται πριν από το τελευταίο χτύπημα. Απειλές, εξαναγκαστικός έλεγχος, απομόνωση, παρακολούθηση και προηγούμενες επιθέσεις δεν είναι απλώς «οικογενειακές εντάσεις». Κάθε καταγγελία χρειάζεται σοβαρή καταγραφή και εκτίμηση του κινδύνου, η οποία να επανεξετάζεται όταν αλλάζουν οι συνθήκες. Η περίοδος του χωρισμού μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο, γι’ αυτό απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.
Έπειτα, η προστασία πρέπει να είναι άμεση και πρακτική. Το θύμα μπορεί να χρειάζεται ασφαλή μεταφορά, χώρο διαμονής για το ίδιο και τα παιδιά του, νομική και ψυχολογική στήριξη, καθώς και σταθερή παρακολούθηση της υπόθεσης. Στην Ελλάδα λειτουργούν εξειδικευμένα αστυνομικά γραφεία, χώροι προσωρινής προστασίας, συμβουλευτικά κέντρα, ξενώνες και το Panic Button. Η ύπαρξη αυτών των μέσων έχει αξία όταν είναι προσβάσιμα και ενεργοποιούνται έγκαιρα.
Η ευθύνη πρέπει να στρέφεται στον δράστη. Η καταγγελία χρειάζεται ουσιαστική διερεύνηση, εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων προστασίας και συνέπειες όταν αυτά παραβιάζονται. Δεν αρκεί να συμβουλεύουμε μια γυναίκα «να φύγει», αν αφήνουμε σε εκείνη μόνη της το βάρος να βρει σπίτι, χρήματα, ασφάλεια και προστασία για τα παιδιά της. Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης θέτει ακριβώς αυτό το τριπλό καθήκον για το κράτος: πρόληψη της βίας, προστασία των θυμάτων και δίωξη των δραστών.
Τέλος, χρειάζεται να ελέγχουμε αν το σύστημα αποδίδει. Η Ελλάδα έχει αναπτύξει δομές, όμως η ανεξάρτητη αξιολόγηση του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει επισημάνει ελλείψεις, μεταξύ άλλων στις διαθέσιμες θέσεις φιλοξενίας και στον τρόπο με τον οποίο η βία λαμβάνεται υπόψη σε αποφάσεις για την επιμέλεια και την επικοινωνία με τα παιδιά. Το μέτρο της επιτυχίας δεν είναι μόνο πόσες υπηρεσίες υπάρχουν, αλλά αν μια γυναίκα που ζητά βοήθεια παραμένει ασφαλής και τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες.
Η βαθύτερη πρόληψη αρχίζει επίσης στο σχολείο, στις σχέσεις και στον δημόσιο λόγο: να μη θεωρούνται η κτητικότητα και ο έλεγχος σημάδια αγάπης, να μη μεταφέρεται η ευθύνη στο θύμα και να μην αντιμετωπίζεται μια απειλή ως ιδιωτική υπόθεση. Αυτή η αλλαγή χρειάζεται χρόνο· η προστασία ενός ανθρώπου που κινδυνεύει χρειάζεται δράση τώρα.
Αν αντιληφθείτε ότι κάποιος άνθρωπος κινδυνεύει, μην περιμένετε να «ξεκαθαρίσει» η κατάσταση. Ειδοποιήστε την Άμεση Δράση στο 100 ή καλέστε το 112· ακόμη κι ένας φίλος ή γείτονας μπορεί να κάνει την κλήση. Όποιος δεν μπορεί να μιλήσει, μπορεί να στείλει SMS στο 100. Η γραμμή 15900 παρέχει όλο το εικοσιτετράωρο συμβουλευτική και στήριξη σε γυναίκες που βιώνουν βία. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.
*Η Μαρία Λάτση είναι Κοινωνική Λειτουργός
