Βρισκόμαστε γύρω στο 1345 και είναι πιθανώς νωρίς το μεσημέρι, όταν ο νεαρός Κωνσταντίνος Αρμενόπουλος βουτά την πένα του στο μελάνι, για να γράψει τις πρώτες λέξεις ενός κώδικα, που θα παραμείνει το βασικό σημείο αναφοράς του ελληνικού αστικού δικαίου για διάστημα μεγαλύτερο της μισής χιλιετίας -ώς το 1946. Το φως του ήλιου πιθανώς πέφτει πάνω στο χειρόγραφο σχεδόν κάθετα και κάνει το έργο του «γραφιά» ευκολότερο, επιτρέποντάς του να γράψει με προσεγμένη, μικρογράμματη γραφή, στρογγυλή, αλλά με τάσεις τετραγωνισμού και αυστηρό ύφος. Γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη περί το 1320, ο Αρμενόπουλος συνέδεσε το όνομά του με τη Θεσσαλονίκη, όπου άσκησε υψηλά δικαστικά καθήκοντα ως «Νομοφύλαξ» και «Καθολικὸς Κριτὴς τῶν Ῥωμαίων»: σε μια πόλη που αποτελούσε μεγάλο διοικητικό, οικονομικό και πνευματικό κέντρο της ύστερης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, συνέταξε αυτό το έργο που έμελλε να τον ξεπεράσει κατά πολλούς αιώνες: το «Πρόχειρον Νόμων», περισσότερο γνωστό ως «Εξάβιβλος». Κι ήταν νεότερος από 30 ετών, όταν άρχισε να το γράφει!
«Η Εξάβιβλος ήταν, τρόπον τινά, μια μεγάλη “κιβωτός” της βυζαντινής νομικής γνώσης, που συστηματοποιούσε σε έξι βιβλία υλικό από ένα ευρύ φάσμα προγενέστερων νομικών πηγών και εγχειριδίων, δημιουργώντας ένα πρακτικό έργο αναφοράς. Η χρηστικότητα εξηγεί τη μακρά ζωή του έργου: η Εξάβιβλος αντιγράφηκε επανειλημμένα, διαδόθηκε ευρύτατα και άσκησε σημαντική επίδραση στη νομική παράδοση του βαλκανικού χώρου κατά την οθωμανική περίοδο. Ένας από τους χειρόγραφους μάρτυρες αυτής της μακράς διαδρομής βρίσκεται σήμερα στη Συλλογή Χειρογράφων Κωδίκων της Βιβλιοθήκης της Βουλής. Είναι ο κώδικας αρ. 33, ένας χαρτώος βυζαντινός κώδικας του 15ου αιώνα, 500 σελίδων και σχετικά μικρών διαστάσεων, περίπου 19 επί 13,5 εκατοστά. Πρόκειται, επομένως, για ένα αντικείμενο που μπορούσε κάποιος να κρατήσει στα χέρια του, να μελετήσει και να συμβουλευτεί», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Μαρία Καμηλάκη, αναπληρώτρια προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Ηλεκτρονικής Διοίκησης, Βιβλιοθήκης και Εκδόσεων της Βουλής. Ο/η κάθε ενδιαφερόμενος/η μπορεί να ξεφυλλίσει όλη την Εξάβιβλο και εκατομμύρια άλλα αρχεία και τεκμήρια στο ψηφιακό αποθετήριο της Βουλής*, στη διεύθυνση https://digitallibrary.parliament.gr/.
Πέραν της υλικότητας, εντυπωσιακή είναι η ανθεκτικότητα του περιεχομένου του κειμένου, σημειώνει η κα Καμηλάκη. Το 1835, με βασιλικό διάταγμα ορίστηκε ότι τα πολιτικά δικαστήρια θα ακολουθούσαν τους νόμους που περιλαμβάνονταν στην Εξάβιβλο, έως ότου συνταχθεί ο προβλεπόμενος Αστικός Κώδικας. Η μεταβατική αυτή κατάσταση αποδείχθηκε εξαιρετικά μακρόβια: «η Εξάβιβλος παρέμεινε βασικό σημείο αναφοράς του ελληνικού αστικού δικαίου μέχρι την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα το 1946. Και ίσως δεν είναι τυχαίο ότι κατά τη χρονιά αυτή, ο Δικηγορικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης έδωσε το όνομα “Αρμενόπουλος” στη νομική επιθεώρησή του, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη του βυζαντινού νομομαθούς, που είχε συνδέσει τόσο στενά το έργο του με την πόλη», περιγράφει η κα Καμηλάκη.
«Λόγω καταστροφής παρά των Βουλγάρων», δεν είναι δυνατή η έκδοση πιστοποιητικού
Η Βιβλιοθήκη της Βουλής, από το 1846 μέχρι σήμερα, μέσα από την πλούσια και ετερόκλητη συλλογή της, διατηρεί απτούς δεσμούς (και) με την ιστορία της Θεσσαλονίκης και της Βόρειας Ελλάδας. Ο τόπος και οι άνθρωποι αποτυπώνονται σε χειρόγραφους κώδικες, αρχειακά έγγραφα, εφημερίδες, έργα τέχνης, αλλά και νομοθετήματα και κοινοβουλευτικά τεκμήρια, συγκροτώντας μια πολυπρισματική, πλην συναρπαστική ανθρωπογεωγραφία του βορειοελλαδικού χώρου. Και αν ο τόσο μακρόβιος κώδικας αρ. 33 του Αρμενόπουλου (φωτογραφίες) μας ξεναγεί -τρόπον τινά- στους νόμους και τα ήθη μιας αυτοκρατορίας (της Βυζαντινής), υπάρχουν άλλα αρχεία και τεκμήρια, που κάνουν το ίδιο ακριβώς για τη νεότερη ιστορία της πόλης και συνολικά της Βόρειας Ελλάδας, μέσα από τις καθημερινές ιστορίες των ανθρώπων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί μια φαινομενικά ταπεινή βεβαίωση του Δήμου Ξάνθης, με ημερομηνία 13 Σεπτεμβρίου 1945 (φωτογραφία).
«Το έγγραφο πιστοποιεί ότι ένας κάτοικος της πόλης είναι εγγεγραμμένος στα μητρώα αρρένων. Μέχρι εδώ, τίποτε ασυνήθιστο. Μία φράση όμως αλλάζει εντελώς τον τρόπο με τον οποίο το διαβάζουμε: αναφέρεται ότι, “λόγω καταστροφής αυτών παρά των Βουλγάρων”, δεν είναι δυνατή η έκδοση του συνήθους πιστοποιητικού. Μέσα σε λίγες λέξεις, η γραφειοκρατική γλώσσα ανοίγει ένα παράθυρο στην ιστορία της βουλγαρικής κατοχής της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης. Το χαρτί δεν αφηγείται μάχες ούτε περιγράφει την Κατοχή. Καταγράφει κάτι πολύ πιο καθημερινό και, γι’ αυτό, ίσως πιο απτό: τι συμβαίνει μετά τον πόλεμο όταν ένας άνθρωπος χρειάζεται να αποδείξει ποιος είναι, αλλά τα αρχεία που πιστοποιούσαν την ταυτότητά του έχουν καταστραφεί», υπογραμμίζει η κα Καμηλάκη.
Μια «μαύρη» ιστορία σε ένα εκλογικό δελτίο
Άλλο τεκμήριο είναι ένα εκλογικό δελτίο της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης (φωτογραφία). Ανήκει στον σαραντάχρονο Μπαρούχ Σιμπή του Ιακώβ, γεννημένο το 1906, δημοσιογράφο, και εκδόθηκε στις 29 Μαρτίου 1946. Επάνω του υπάρχουν η φωτογραφία του κατόχου, υπογραφές, σφραγίδες και μεταγενέστερη ένδειξη αναθεώρησης των εκλογικών καταλόγων το 1950.
«Από μόνο του το δελτίο είναι ένα καθημερινό διοικητικό έγγραφο. Αν όμως το τοποθετήσουμε στη Θεσσαλονίκη του 1946, αποκτά εντελώς διαφορετικό βάρος. Η άλλοτε πολυπληθής εβραϊκή κοινότητα της πόλης είχε αποδεκατιστεί στο Ολοκαύτωμα και οι επιζώντες που επέστρεφαν βρίσκονταν αντιμέτωποι με τεράστια προβλήματα: στέγαση, περίθαλψη, επαγγελματική αποκατάσταση, περιουσίες, αλλά και την ανάγκη να ξανασυστήσουν τους ίδιους τούς κοινοτικούς θεσμούς. Και τότε το μικρό αυτό δελτίο αρχίζει να σημαίνει πολύ περισσότερα. Το δικαίωμα ενός ανθρώπου να εγγραφεί ξανά σε έναν εκλογικό κατάλογο και να συμμετέχει στη συλλογική ζωή γίνεται τεκμήριο επιστροφής και ανασυγκρότησης. Η φωτογραφία ενός συγκεκριμένου προσώπου μάς υποχρεώνει, κατά κάποιον τρόπο, να μετακινηθούμε από τους αριθμούς της ιστορίας στα πρόσωπα. Έτσι, η ιστορία παύει να είναι αφηρημένη. Αποκτά υλικότητα, πρόσωπα και ίχνη ανθρώπινης ζωής», περιγράφει.
Ζητείται προσωπικό που γνωρίζει τουλάχιστον δύο βαλκανικές γλώσσες
Είμαστε στο 1920, όταν ένα σχετικά μικρό σε εύρος σχέδιο νόμου αποκαλύπτει μια άλλη όψη της Θεσσαλονίκης. Το νομοσχέδιο προβλέπει τη σύσταση Γραφείου Πληροφοριών στη Γενική Διοίκηση Θεσσαλονίκης, με αποστολή την εξυπηρέτηση των πολιτών. «Μία λεπτομέρεια κάνει το τεκμήριο εξαιρετικά εύγλωττο: για τη στελέχωση του Γραφείου προβλεπόταν προσωπικό που θα γνώριζε δύο βαλκανικές γλώσσες (φωτογραφία). Μέσα σε αυτή τη μικρή υπηρεσιακή πρόβλεψη μπορεί κανείς σχεδόν να “ακούσει” τη Θεσσαλονίκη της εποχής. Μια πόλη στην οποία η καθημερινή επαφή της διοίκησης με τον πληθυσμό δεν μπορούσε να θεωρηθεί αυτονόητα μονόγλωσση. Η πολυγλωσσία της πόλης περνά από τον δρόμο και την αγορά μέσα στο ίδιο το κείμενο του νομοθέτη», αναφέρει χαρακτηριστικά η κα Καμηλάκη.
Από τις «Νέες Χώρες» στο Κυβερνείο
«Τα νομοθετικά ίχνη που άφησαν πίσω τους τα μεγάλα πολιτικά γεγονότα», συμπληρώνει, «έχουν ξεχωριστή σημασία, ειδικά για τη Βιβλιοθήκη της Βουλής που αποτελεί θεσμικά τον θεματοφύλακα της κοινοβουλευτικής μνήμης. Ένα σχέδιο νόμου, μια εισηγητική έκθεση, ακόμη και μια φαινομενικά τεχνική διάταξη για οργανικές θέσεις προσωπικού μπορούν, έναν αιώνα αργότερα, να καταγράφουν με μοναδικό τρόπο στιγμιότυπα του δημόσιου λόγου». Η αφετηρία της διαδρομής μάς οδηγεί αυτή τη φορά στο 1913. Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι έχουν αλλάξει τον χάρτη της περιοχής και το ελληνικό κράτος βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα τεράστιο πρακτικό και πολιτικό ερώτημα: πώς διοικούνται οι περιοχές που μόλις έχουν ενταχθεί στην ελληνική επικράτεια;
Το σχέδιο νόμου «Περί Διοικητικής διαιρέσεως και διοικήσεως των Νέων Χωρών» αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη μεταβατική στιγμή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ήδη η ορολογία: οι περιοχές αυτές εμφανίζονται ως «Νέες Χώρες». Πίσω από τον διοικητικό όρο κρύβεται μια πραγματικότητα εξαιρετικά σύνθετη. Το κράτος καλείται να εντάξει στο διοικητικό του σύστημα νέες εκτάσεις και πληθυσμούς, έχοντας παράλληλα επίγνωση ότι η άμεση εφαρμογή των δομών που ίσχυαν στην παλαιά Ελλάδα δεν ήταν αυτονόητη.
«Η εισηγητική έκθεση είναι από αυτή την άποψη ιδιαίτερα αποκαλυπτική. Δεν μας πληροφορεί μόνο για το τι σχεδίαζε να κάνει η Πολιτεία. Μας επιτρέπει να δούμε πώς αντιλαμβανόταν η ίδια η πολιτική διοίκηση τη Μακεδονία μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους: ως έναν χώρο με ιδιαίτερες συνθήκες, για τον οποίο η διοικητική και πολιτική ενσωμάτωση απαιτούσε ειδικούς χειρισμούς. Το νομοθετικό τεκμήριο γίνεται έτσι μαρτυρία μιας ολόκληρης διαδικασίας κρατικής συγκρότησης» εξηγεί η κα Καμηλάκη.
Σχεδόν μισό αιώνα μετά τις «Νέες Χώρες» του 1913, το διοικητικό τοπίο έχει αλλάξει ριζικά, όπως αποκαλύπτει ένα άλλο τεκμήριο της Κοινοβουλευτικής Συλλογής. Στην Καλαμαριά έχει πλέον ανεγερθεί το Νέο Κυβερνείο, το γνωστό σήμερα Παλατάκι, το οποίο λειτουργούσε ως επίσημη έδρα και κατοικία του Υπουργού Βορείου Ελλάδος. «Ένα σχέδιο νόμου της 21ης Σεπτεμβρίου 1962, που ψηφίζεται τον επόμενο μήνα, μας μεταφέρει στην καθημερινή λειτουργία ενός κρατικού κτηρίου. Στο άρθρο 95 ρυθμίζονται ζητήματα που αφορούν τις οργανικές θέσεις, το προσωπικό, αλλά και δαπάνες συντήρησης και καθαριότητας του Κυβερνείου. Το τεκμήριο φέρει τις υπογραφές υπουργών της κυβέρνησης Κωνσταντίνου Καραμανλή, μεταξύ των οποίων οι Γεώργιος Ράλλης, Σπυρίδων Θεοτόκης και Δημήτριος Μακρής. Και εδώ βρίσκεται ίσως μια από τις πιο ενδιαφέρουσες ιδιότητες του κοινοβουλευτικού αρχείου. Ένα κτήριο που σήμερα το αντιμετωπίζουμε ως αρχιτεκτονικό τοπόσημο και φορέα ιστορικής μνήμης εμφανίζεται στο νομοθετικό τεκμήριο του 1962 ως ένας ζωντανός διοικητικός οργανισμός: χρειάζεται υπαλλήλους, συντήρηση, καθαριότητα, πιστώσεις. Πίσω από την επίσημη εικόνα του Κυβερνείου αποκαλύπτεται η καθημερινότητα της κρατικής λειτουργίας» επισημαίνει.
H δολοφονία του επισκόπου, το πολύνεκρο ναυάγιο στην Κερκινίτιδα και η επίθεση σε χωρικούς που επέστρεφαν από ψώνια στη Γευγελή
Ένα παλιό φύλλο εφημερίδας μπορεί να μας «μεταφέρει» σε μια πόλη πιο άμεσα από ό,τι ένα επίσημο έγγραφο ή μια ιστορική αφήγηση. Γιατί στις σελίδες του δεν καταγράφονται μόνο τα «μεγάλα» γεγονότα, αλλά διασώζονται οι μικρές ειδήσεις, οι αγγελίες, οι εμπορικές δραστηριότητες, οι αντιπαραθέσεις, τα κάθε είδους «επίκαιρα». Ο ελληνόφωνος «Ερμής», για παράδειγμα, μάς οδηγεί στην οθωμανική Θεσσαλονίκη των τελευταίων δεκαετιών του 19ου αιώνα: μια μεγάλη πόλη-λιμάνι, πολυεθνοτική, πολυθρησκευτική και πολυγλωσσική, στην οποία η έντυπη δημόσια επικοινωνία αποκτούσε ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Από το 1869 κυκλοφορούσε ήδη η επίσημη εφημερίδα της οθωμανικής διοίκησης, η «Selanik», σε περισσότερες γλώσσες, αλλά ο «Ερμής» του Σοφοκλή Γκαρμπολά, το πρώτο φύλλο του οποίου κυκλφορεί τον Μάιο του 1875, είναι η πρώτη ιδιωτική ελληνική εφημερίδα της Θεσσαλονίκης.
Τι μαθαίνουμε στο φύλλο της 20ής Μαΐου, μόλις το τρίτο που κυκλοφόρησε; Ότι «ο Ηγούμενος της εν Αθω μονής του αγίου Παντελεήμονος Γεράσιμος απεβίωσεν εν ηλικία 103 ετών». Αντίθετα, ο επίσκοπος Γάνου και Χώρας δεν τελείωσε τη ζωή του στο κρεβάτι του, αφού «περιηγούμενος κατά την επαρχίαν του εδολοφονήθη υπ’ αγνώστων». Δραματικό τέλος είχε και η συμμετοχή σε ένα γαμήλιο γλέντι: «Επιστέλλουσιν εις την συνάδελφον Θεσσαλονίκην εκ Σερρών· εκ του χωρίου Ραδολίβου της επαρχίας Ζίχνης δωδεκαμελής οικογένεια Ενώχ, τινος αγά επανακάμπτουσα μετά την τέλεσιν γαμηλίου τινός εορτής εις το χωρίον Μετόχι της επαρχίας Σερρών, εβυθίσθη εντός των υδάτων της Κερκινίτιδος λίμνης (Αχιανού), ανατραπείσης της λέμβου ένεκα βιαίου και αιφινδίου κλύδωνος. Οι κάτοικοι έσπευσαν ταχέως με ακάτια εις επικουρίαν, αλλά τέσσερα μόνον πρόσωπα εκ των δώδεκα της ατυχούς ταύτης οικογένειας ηδυνύθησαν να σώσωσιν· εκ δε των πνιγέντων επίσης τέσσερα μόνο πτώματα εξειλκύθησαν εκ των υδάτων». Σε άλλο σημείο μαθαίνουμε για την επίθεση συμμορίας σε χωρικούς που επέστρεφαν στην Παλαιανή από την εβδομαδιαία αγορά στη Γευγελή.
Στη στήλη «Τηλεγραφήματα» δε, ο αναγνώστης ενημερώνεται ότι «ψιθυρίζεται υπουργική κρίσις» στο Παρίσι και ότι στο Βερολίνο «ο αυτουργός της κατά του Βίσμαρκ προσβολής συνελήφθη». Η ετήσια προπληρωτέα συνδρομή για την εφημερίδα «ενταύθα» ανέρχεται σε τρία αργυρά μετζήτια και αυξάνεται σε τέσσερα, όταν το φύλλο στέλνεται στην επαρχία, και στα έξι για τους αναγνώστες της αλλοδαπής.
Ο εκδότης του Ερμή, που κυκλοφορούσε δύο φορές την εβδομάδα, Σοφοκλής Γκαρμπολάς, προερχόταν από οικογένεια με μακρά σχέση με την τυπογραφία, το βιβλίο και τις εκδόσεις. Ο ίδιος υπήρξε τυπογράφος και εκδότης και συνέδεσε το όνομά του τόσο στενά με την ιστορία του Τύπου της Θεσσαλονίκης, ώστε σήμερα η πόλη εξακολουθεί να τον θυμάται, χάρη στην οδό Γκαρμπολά.
Η εφημερίδα που εξέδιδε στη Θεσσαλονίκη η 2η Ομάδα Ταξιαρχίας του Ηνωμένου Βασιλείου
Είναι 1948, η Ελλάδα βρίσκεται στην πιο σκληρή φάση του Εμφυλίου και στην πόλη υπάρχει ακόμη βρετανική στρατιωτική παρουσία. Τότε αρχίζει την κυκλοφορία της η αγγλόφωνη εφημερίδα Courier. Ο αρχισυντάκτης και το προσωπικό είναι όλοι εν ενεργεία στρατιώτες της 2ης Ομάδας Ταξιαρχίας του Ηνωμένου Βασιλείου, οι οποίοι -όπως μας ενημερώνει στο πρώτο editorial του φύλλου ο ταξίαρχος C. P. Jones CBE- «ανέλαβαν τη δουλειά τους με ενθουσιασμό και δεν έχω καμία αμφιβολία ότι θα εκδώσουν μια εφημερίδα που θα είναι τόσο χρήσιμη όσο και ενδιαφέρουσα». «Αυτό που πρέπει να κάνουμε», λέει, απευθυνόμενος στον αναγνώστες (στην αγγλική γλώσσα), «είναι να τους υποστηρίξουμε, βοηθώντας με ειδήσεις, επιστολές και ανταποκρίσεις, καθώς και φωτογραφίες, και στη συνέχεια αγοράζοντας ένα αντίτυπο κάθε εβδομάδα. Ίσως κάποιοι αγοράσουν και δεύτερο αντίτυπο για να το στείλουν στις οικογένειες ή στους φίλους τους. Μόνο λίγοι έχουν το ταλέντο να γράφουν, αλλά ελπίζω ότι όλοι θα προσπαθήσουν. Όλοι μπορούμε, ωστόσο, να αγοράσουμε το αντίτυπό μας, και ελπίζω ότι όλοι θα το κάνουμε (…) Η “Courier” είναι η δική μας εφημερίδα και η επιτυχία της εξαρτάται αποκλειστικά από εμάς. Πρέπει να είναι οικονομικά βιώσιμη ή να πεθάνει· επομένως, πρέπει να την αγοράζουμε, διαφορετικά θα τη χάσουμε».
Η βιβλιογραφική εγγραφή της Βιβλιοθήκης της Βουλής καταγράφει την Courrier για τα έτη 1948-1949 ως εβδομαδιαία εφημερίδα. «Πρόκειται για ένα αναμφίβολα σπάνιο τεκμήριο, που μας υπενθυμίζει ότι οι μεγάλες ιστορικές στιγμές ενίοτε κρύβονται σε μικρά, βραχύβια ή εξειδικευμένα έντυπα, που δημιουργήθηκαν για ένα συγκεκριμένο κοινό και μια συγκεκριμένη στιγμή και τα οποία, όταν η στιγμή αυτή παρέλθει, κινδυνεύουν εύκολα να χαθούν», σχολιάζει η κα Καμήλαλη.
O άντρας που πλήρωσε 5 εκατ. δραχμές για να χτυπήσει πρώτος την καινούργια καμπάνα του ναού του Αγίου Δημητρίου
Στο ίδιο φύλλο της αγγλόφωνης εφημερίδας, στο οποίο διαφημίζεται στην αγγλική γλώσσα το βιβλιοπωλείο Μόλχο στην Τσιμισκή 10, που έχει «τη μεγαλύτερη και πιο εκτεταμένη συλλογή αγγλικών, αμερικανικών και γαλλικών βιβλίων, εφημερίδων, περιοδικών και λεξικών και κάθε είδους γραφική ύλη», αλλά και το κοσμηματοπωλείο του Δημητριάδη με τα ελβετικά κοσμήματα και ρολόγια στη Βενιζέλου 23, με τηλεφωνικό αριθμό 27-16, υπάρχει και η εξής σύντομη είδηση (σε ελεύθερη μετάφραση): «Ο πρώτος άντρας που χτύπησε την καινούργια καμπάνα στον ναό του Αγίου Δημητρίου, πλήρωσε 5.000.000 δραχμές, προκειμένου να έχει αυτό το προνόμιο». Τα χρήματα θα έμπαιναν στο ταμείο οικονομικής ενίσχυσης του ναού…
Εκτός από τα χειρόγραφα, τα αρχεία και τις εφημερίδες της Βιβλιοθήκης της Βουλής, που μας επιτρέπουν να «διαβάσουμε» την ιστορία της Βόρειας Ελλάδας μέσα από τις λέξεις, η Συλλογή Έργων Τέχνης της Βουλής προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης: τα έργα τέχνης μπορούν να ιδωθούν ως εικαστικοί σταθμοί μιας νοητής διαδρομής που ξεκινά από τη Μακεδονία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, περνά από το Άγιον Όρος και φθάνει στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη. Αλλά αυτό μπορεί να είναι το αντικείμενο άλλου ρεπορτάζ…
Αλεξάνδρα Γούτα
*Το Αποθετήριο της Βιβλιοθήκης της Βουλής περιλαμβάνει 799.603 σελίδες κοινοβουλευτικού αρχείου, 14.000.000 σελίδες εφημερίδων και περιοδικών, 479 χειρόγραφους κώδικες, 3.466 χάρτες, 1.250 ώρες ηχητικού αρχείου της Ελληνικής Υπηρεσίας του BBC, 1.300 φωτογραφίες, 71.987 λήψεις από τα προσωπικά αρχεία του Γ. Ψυχάρη, του Ιω. Μεταξά, του Γ. Γεννηματά και 50.030 λήψεις από το αρχείο της Συμβουλευτικής Επιτροπής επί της Καταρτίσεως των Νομοθετικών Διαταγμάτων (1970-1973).
