Στις 7 Οκτωβρίου 2006, ημέρα των γενεθλίων του Πούτιν, η δημοσιογράφος της Novaïa Gazeta γαζώθηκε από σφαίρες μέσα στο ασανσέρ του κτιρίου όπου κατοικούσε στην Μόσχα.
Για τον κόσμο των ρώσων αντιφρονούντων, η δολοφονία της ήταν ορόσημο στην κατολίσθηση του Κρεμλίνου προς τον μετασοβιετικό ολοκληρωτισμό που ξεκίνησε με την έλευση στην εξουσία του Βλαντίμιρ Πούτιν πριν από περισσότερο από 25 χρόνια.
Μέχρι τον θάνατό της σε ηλικία 48 ετών, η Αννα Πολιτκόφσκαγια, που είχε επιζήσει ήδη το 2004 από απόπειρα δολοφονίας με δηλητήριο, είχε καταγράψει και τεκμηριώσει τα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν από τον ρωσικό στρατό κατά τον δεύτερο πόλεμο της Τσετεσενίας (1999-2009) που εξαπέλυσε ο Βλαντίμιρ Πούτιν.
Σε συνέντευξή της είχε καταγγείλει τον πόλεμο αυτόν ως εργαλείο που χρησιμοποίησε ο ρώσος ηγέτης για να εδραιώσει τις τσαρικές του φιλοδοξίες χάρη σε έναν πολυαίμακτο πόλεμο.
Σήμερα, η Ουκρανία, από όπου κατάγεται ο πατέρας της Αννα Πολιτκόφσκαγια, ρημάζεται από την ρωσική εισβολή του 2022 και τον πόλεμο του Βλαντίμιρ Πούτιν. Εκεί, ο ρωσικός στρατός κατηγορείται και πάλι για τα εγκλήματα πολέμου.
Η Ρωσία, έπειτα από τον ατελή πλουραλισμό των δεκαετιών του 1990 και του 2000 βρίσκεται πλέον στην μέγγενη του Κρεμλίνου που έχει συντρίψει κάθε αντίθετη φωνή.
«Ολα όσα συμβαίνουν στην Ρωσία είχαν προβλεφθεί από την Αννα Πολιτκόφσκαγια», δηλώνει ο Σεργκέι Σοκολόφ, διευθυντής της Novaïa Gazeta.
Η δημοσιογράφος με τα ασημένια μαλλιά, μητέρα δύο παιδιών, επέκρινε με σφοδρότητα την κυβέρνηση που ενθρόνισε ο Βλαντίμιρ Πούτιν στην Τσετσενία μετά την στρατιωτική ήττα των αυτονομιστών.
Με το αιχμηρό και γλαφυρό της στιλ, είχε παραβάλει τον άξεστο τσετσένο ηγέτη Ραμζάν Καντίροφ με «μικρό δράκο» που το Κρεμλίνο πρέπει να ταΐζει συνεχώς «για να μην ξερνάει φωτιά».
«Λέγαμε ότι υπερέβαλλε»
Το 2014, πέντε άνδρες, ανάμεσά τους τέσσερις Τσετσένοι, καταδικάσθηκαν σε βαριές ποινές φυλάκισης για την δολοφονία της Αννα Πολιτκόφσκαγια. Ο ένας έλαβε το 2023 χάρη διότι πολέμησε στην Ουκρανία.
Οι εντολείς της δολοφονίας ανήμερα των γενεθλίων του Πούτιν δεν βρέθηκαν ποτέ. Το Κρεμλίνο και ο Ραμζάν Καντίροφ αρνήθηκαν κάθε ανάμειξη.
Ο Σεργκέι Σοκολόφ θυμάται το «πείσμα» της Αννα Πολιτκόφσκαγια: «Τίποτε δεν μπορούσε να την αποσπάσει από το θέμα, την ιδέα που υπερασπιζόταν (…) Και δεν υπήρχε θέση ούτε για φήμες ούτε για απλά σχόλια: δεν έγραφε παρά μόνο ό,τι είχε προσωπικά βιώσει και παρατηρήσει».
Ωστόσο παραδέχεται ότι εκείνη την εποχή «λέγαμε ότι υπερέβαλλε σχετικά με τους κινδύνους που διέτρεχε η δημοκρατία στην Ρωσία».
Ολοι οι ρώσοι αντιφρονούντες της πρώτης γραμμής που κατήγγειλαν την εισβολή στην Ουκρανία είναι πλέον νεκροί, φυλακισμένοι ή εξόριστοι. Και το μεγαλύτερο μέρος του επικριτικού προς την ρωσική εξουσία Τύπου λειτουργεί εκτός της Ρωσίας.
Ο Σεργκέι Σοκολόφ λέει ότι η δημοσιογραφία που ενσαρκώθηκε από την Αννα Πολιτκόφσκαγια δεν υπάρχει πια στην Ρωσία: «Δεν μένουν παρά ελάχιστα δημοσιογραφικά εγχειρήματα που σε ένα πλαίσιο αμείλικτης στρατιωτικής λογοκρισίας προσπαθούν να λειτουργήσουν. Ολα τα υπόλοιπα είναι προπαγάνδα».
Παράδειγμα μπροστά στην ζοφερή πραγματικότητα
Ο Εγκόρ Φεοκτίστοφ, 28χρονος δημοσιογράφος, ερευνά, εκτός Ρωσίας, ευαίσθητα θέματα για λογαριασμό των iStories, ενός εκ των βασικών ρωσικών μέσων ερευνητικής δημοσιογραφίας που έχει καταφύγει στο εξωτερικό.
Γι’ αυτόν, η Αννα Πολιτκόφσκαγια εκφράζει κατ’ αρχάς μια ζοφερή πραγματικότητα: η δουλειά του τον εκθέτει στον κίνδυνο σωματικών αντιποίνων και του θανάτου. Αλλά, η Αννα Πολιτκόφσκαγια αποτελεί επίσης ένα αναγκαίο παράδειγμα «γενναιότητας».
«Αντιλαμβάνομαι ότι αν εγώ δεν γράψω για ορισμένα θέματα, δεν θα το κάνει κανείς. Και θα πω πως άνθρωποι σαν την Πολιτκόφσκαγια εμπνέουν αυτό το θάρρος, αυτήν την σιγουριά».
Εγινε δημοσιογράφος το 2023 αφού διέφυγε από την Ρωσία και δηλώνει ότι αυτή η νέα αποστολή του επέτρεψε να ξεπεράσει μία περίοδο ψυχικής κατάπτωσης.
Μία από τις πρόσφατες έρευνές του αφορά τους νέους κληρωτούς που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή κατά την ουκρανική επίθεση κατά της ρωσικής περιοχής του Κουρσκ το 2024. Εχει κάνει επίσης σειρά ερευνών για την χρησιμοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης από μονάδα των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών, της FSB.
Η Ολγκα Τσουράκοβα, 37 ετών, δίνει μαθήματα δημοσιογραφίας στην εξορία και δηλώνει «έκπληκτη» για τον αριθμό των νέων που θέλουν να ακολουθήσουν το επάγγελμα, παρά τους κινδύνους και την έλλειψη χρηματοδότησης.
«Παρά ταύτα, άνθρωποι έρχονται και λένε: “Κάποιος πρέπει να κάνει την δουλειά” (…) Και αναφέρουν συχνά την Πολιτκόφσκαγια όταν τους ρωτάνε ποιους έχουν για πρότυπα».
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
