Από τους πρωτομάστορες του αμερικάνικου κινηματογράφου, ο Τζον Φορντ, υπήρξε ένας από τους πλέον επιδραστικούς σκηνοθέτες, επηρεάζοντας όλους τους μεγάλους δημιουργούς των επόμενων γενιών, καθώς ακόμη και σήμερα αποτελεί σημείο αναφοράς για την κινηματογραφική του αφήγηση, τις υπέροχες σκηνές και τα εμπνευσμένα του πλάνα, τη στιβαρή δομή της υπόθεσης και τους μελετημένους χαρακτήρες του. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο μέγας Όρσον Γουέλς είχε πει σχετικά με το αριστούργημά του «Ο Πολίτης Κέιν», πως η μοναδική του προετοιμασία ήταν να παρακολουθήσει…. 40 φορές την «Ταχυδρομική Άμαξα» (1939) και στην ερώτηση ποιοι είναι οι τρεις κορυφαίοι σκηνοθέτες είχε απαντήσει αφοπλιστικά «ο Φορντ, ο Φορντ και ο Φορντ…»
Σινεμά β’ κατηγορίας
Αν και κατέχει το ρεκόρ των τεσσάρων Όσκαρ σκηνοθεσίας («Ο Καταδότης», «Τα Σταφύλια της Οργής», «Πόσο Πράσινη Ήταν η Κοιλάδα μου» και «Ο Ήσυχος Άνθρωπος»), ο Τζον Φορντ (1894-1973), δεν κέρδισε ποτέ το βαρύτιμο βραβείο για τα αριστουργηματικά του γουέστερν, τα οποία όμως, αποτελούν κεφάλαια για τον παγκόσμιο κινηματογράφο. Εκτός από την «Αγαπημένη μου Κλημεντίνη», ο περήφανος για την ιρλανδική του καταγωγή σκηνοθέτης και άνθρωπος που πρόλαβε την Άγρια Δύση, θα μπορούσε άνετα να είχε κερδίσει το Όσκαρ και για τα γουέστερν «Η Αιχμάλωτη της Ερήμου», «Ποιος Σκότωσε τον Λίμπερτι Βάλανς» και φυσικά την «Ταχυδρομική Άμαξα» – το εγχειρίδιο κάθε καλού δημιουργού. Η μη βράβευσή του για κάποιο από αυτά τα περίτεχνα φιλμ, οφείλεται στη φαιδρότητα των μελών της Αμερικάνικης Ακαδημίας εκείνων των εποχών, που θεωρούσαν το γουέστερν σινεμά β’ κατηγορίας…
Έναν καφέ στον Γουάιατ Ερπ
Στα μέσα της δεκαετίας του ‘40, ο Φορντ, είχε υποχρέωση να γυρίσει ακόμη μία ταινία για την 20th Century Fox χωρίς να έχει καμία διάθεση. Παρά ταύτα, οι παραγωγοί του πρότειναν να μεταφέρει το βιβλίο του Στιούαρτ Λέικ «Wyatt Earp: Frontier Marshal» που είχε εκδοθεί το 1931, δυο χρόνια, μετά τον θάνατο του Γουάιατ Ερπ. Ένα βιβλίο εντελώς ανακριβές, κάτι που ήξερε και ο Φορντ, καθώς γνώρισε τον Ερπ στα γεράματά του, όταν επισκεπτόταν τα στούντιο για να βλέπει τα γυρίσματα βωβών ταινιών γουέστερν. Όπως έλεγε ο σκηνοθέτης, του έδινε μία καρέκλα και ένα φλιτζάνι καφέ και μιλάγανε για τα παλιά, ακόμη και για την περίφημη μονομαχία στο Ok Corral. Τελικά, ο Φορντ δέχθηκε να γυρίσει την ταινία, κυρίως λόγω του ομώνυμου παραδοσιακού τραγουδιού, που του άρεσε πολύ.
Από τον Στάρτζες στον Κοσμάτο
Η ιστορία του Έρπ και της μονομαχίας στο Ok Corral μεταφέρθηκε πάμπολλες φορές στη μεγάλη οθόνη, κάποιες απ’ τις οποίες έφεραν βαριές σκηνοθετικές υπογραφές και σπουδαίους πρωταγωνιστές. Μεταξύ τους ήταν και τα εξαιρετικά και πλέον κλασικά φιλμ «Αίμα στον Πράσινο Βάλτο», με Μπαρτ Λάνκαστερ και Κερκ Ντάγκλας, σε σκηνοθεσία Τζον Στάρτζες και «Hour of the Gun» και πάλι του Στάρτζες, με Τζέιμς Γκάρνερ και Τζέισον Ρόμπαρτς, ενώ πολύ αργότερα, το 1994, ο δικός μας Τζορτζ Κοσμάτος θα αναβιώσει την ιστορία με το έξοχο «Μονομαχία στον Πράσινο Βάλτο», με τους Κερτ Ράσελ και Βαλ Κίλμερ, ενώ την ίδια χρονιά γυρίζει την ίδια ιστορία ο Κέβιν Κόστνερ, που αν και ενδιαφέρον φιλμ είναι κατώτερο.
Το γενναιόδωρο σενάριο
Το σενάριο και αυτό μακριά από την πραγματικότητα (ο Ερπ δεν ήταν ποτέ γελαδάρης, η Κλημεντίνη είναι φανταστικό πρόσωπο, ο Ντοκ ήταν οδοντίατρος και όχι χειρουργός) είναι γενναιόδωρο για τους χαρακτήρες και αρκετά καλογραμμένο. Το στόρι, θέλει τον Γουάιατ Ερπ και τα αδέλφια του, να αναλαμβάνουν την επιβολή του νόμου στην άγρια πόλη Tombstone της Αριζόνα, έπειτα από ένα δυσάρεστο επεισόδιο, που είχε ως αποτέλεσμα τη δολοφονία του μικρότερου αδελφού τους, με σκοπό την εκδίκηση. Η άξεστη εγκληματική οικογένεια των Κλάντον τίθεται στο στόχαστρο των Ερπ, ενώ στην πόλη, κυρίαρχο ρόλο παίζει ο οξύθυμος, φυματικός, μέθυσος αλλά ακέραιος χαρακτήρας, Ντοκ Χόλιντεϊ, ο οποίος δέχεται την απρόσμενη επίσκεψη μιας παλιάς του αγαπημένης, της Κλημεντίνης. Μίας νέας ευγενικής γυναίκας που θα αναστατώσει τον Γουάιατ.
Η σφαίρα του ρομαντισμού
Δίνοντας όλη του τη γενναιοδωρία προς τους χαρακτήρες των κεντρικών ηρώων (Ερπ, Ντοκ και Κλημεντίνη), ο Φορντ στήνει ένα γουέστερν απ’ αυτά που δεν θέλεις να τελειώνουν ποτέ, ενώ το μεγαλειώδες φινάλε σε αφήνει έκθαμβο. Αν και τα γουέστερν θεωρούνται εν πολλοίς «αντρικές» ταινίες, ο Φορντ στα δικά του γουέστερν είχε σχεδόν πάντα τη γυναίκα να έχει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του χαρακτήρα των ηρώων του. Με την «Αγαπημένη μου Κλημεντίνη» θα πάει ένα βήμα παραπέρα, καθώς μεταμορφώνει τον Γουάιατ Έρπ σε ερωτευμένο μαθητούδι. Γιατί μπορεί να ήξερε από όπλα, να μη δείλιαζε πουθενά, να ήταν επιθετικός και ηγετικός, αλλά μπροστά στην αγάπη είναι έτοιμος να παραδοθεί άνευ όρων. Ένα έξοχο εύρημα ρομαντισμού, που ρίχνει σαν σφαίρα στη μονοδιάστατη αρρενωπότητα, σπάζοντας κλισέ και στερεότυπα.
Ο Χένρι Φόντα και ο Γουόλτερ Μπρέναν
Εδώ, ο Φορντ, δεν έχει ως πρωταγωνιστή τον φίλο του και στενό του συνεργάτη, τον αξεπέραστο στα γουέστερν Τζον Γουέιν, αλλά έναν ηθοποιό, ακόμη καλύτερο και με τεράστια ερμηνευτική γκάμα και εκφραστικότητα, τον Χένρι Φόντα. Υποδυόμενος τον Γουάιατ Ερπ, μεταφέρει τον ανδρισμό χωρίς αντριλίκια, τον άνθρωπο με αρχές και σιγουριά για τον εαυτό του, αλλά και μία ευαλωτότητα όταν βρίσκεται μπροστά στην Κλημεντίνη. Δίπλα του, παραδόξως, βρίσκεται ο σωματώδης Βίκτορ Ματσιούρ, που τα πάει περίφημα στον ρόλο του Ντοκ, αν και τον είχαμε συνηθίσει κυρίως σε μονοδιάστατους ρόλους ιστορικών και βιβλικών υπερπαραγωγών. Τον ρόλο της Κλημεντίνης κρατά πανάξια η 20χρονη Κάθι Ντάουνς, η Λίντα Νταρνέλ πειστικότατη ως παθιασμένη γυναίκα – ερωτευμένη με τον Χόλιντεϊ, ενώ ο τεράστιος καρατερίστας Γουόλτερ Μπρέναν, σε έναν διαφορετικό κόντρα ρόλο, αυτό του σατανικού και άξεστου πατέρα Κλάντον, είναι για μια ακόμη φορά αξιοθαύμαστος.
Βαριές υπογραφές
Η σκοτεινή, για γουέστερν, εξαιρετική φωτογραφία, που αναδεικνύει πλήρως τα μεγαλοφυή πλάνα του Φορντ, υπογράφει ο πολύπειρος Τζο ΜακΝτόναλντ, ενώ την αξέχαστη μουσική, που συμβάλει τα μέγιστα στην υποβλητική ατμόσφαιρα, έγραψε ο σπουδαίος και εννέα φορές νικητής των Όσκαρ μουσικής (45 υποψηφιότητες!) Άλφρεντ Νιούμαν, σε συνεργασία με τον στενό του συνεργάτη Σίριλ Μόκριτζ.
Μιλούν οι εικόνες
Ο Τζον Φορντ, ευφυής, σκληρός, επιβλητικός, στρυφνός, καβγατζής, με ιρλανδικό αίμα που έβραζε, προληπτικός και με τεράστια αδυναμία στο ποτό και το τσιγάρο, αλλά και ακέραιος, βάζοντας την ανδρική φιλία και τον σεβασμό στη γυναίκα, πάνω απ’ όλα, πιστεύοντας στη χριστιανική ηθική και όχι στην υποκριτική ηθικολογία, που απεχθανόταν τους παραδόπιστους και τη νέα θρησκεία του «χρήματος», είχε πει, με τον γνωστό λακωνικό του τρόπο: «Μου αρέσει να φτιάχνω εικόνες, αλλά δεν μου αρέσει να μιλάω γι’ αυτές». Πράγματι, οι εικόνες του και σε αυτό το φιλμ μιλούν από μόνες τους. Και δικαίως, οι σινεφίλ παραμιλούν με αυτές….
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ, Χ. Αναγνωστάκης
