Stephen Dunbar-Johnson, President, International, The New York Times Company
Μπορεί η απολυταρχία να ωφελήσει τη Δημοκρατία; Αυτό αποτέλεσε το κεντρικό ερώτημα ενός εκ των θεματικών ενοτήτων, οι οποίες συζητήθηκαν στο πλαίσιο του Athens Democracy Forum 2025, (30 Σεπτεμβρίου -3 Οκτωβρίου 2025) το οποίο πραγματοποιείται υπό την αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Δημοκρατίας κυρίου Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα και διοργανώνεται από το Democracy & Culture Foundation σε συνεργασία με τους The New York Times.
Οι απαντήσεις των ομιλητών είχαν μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς παρουσίασαν με αναλυτικό τρόπο τα επιχειρήματα των δύο πλευρών, σε μια συζήτηση η οποία έγινε υπό τον συντονισμό του Stephen Dunbar-Johnson, President, International, The New York Times Company.
Παίρνοντας πρώτος τον λόγο, ο Bjørn Berge, Deputy Secretary General, Council of Europe, υποστήριξε ότι η Δημοκρατία έχει αποτύχει να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των πολιτών και να απαντήσει στις ανησυχίες τους. Έτσι, πρόσθεσε, ζητούν φονταμενταλιστικές αλλαγές για να σταματήσουν τα μεγάλα προβλήματα του σήμερα, όπως η μετανάστευση, η εγκληματικότητα, ο πληθωρισμός, η απουσία μιας πραγματικής ευκαιρίας κ.α.
«Η Δημοκρατία έχει αποτύχει», συνέχισε, φέρνοντας ως παράδειγμα τους νέους, οι οποίοι δείχνουν να γοητεύονται ολοένα και λιγότερο από τη Δημοκρατία. Μάλιστα, παρέπεμψε σε σχετική έρευνα στην Ολλανδία, όπου μόλις το 1/3 των νέων θεωρεί σημαντική τη Δημοκρατία.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Ivan Krastev, Center for Liberal Strategies, Sofia, ανέφερε ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα για τη Δημοκρατία δεν είναι η απολυταρχία αλλά το γεγονός ότι τα σύνορα μεταξύ απολυταρχίας και Δημοκρατίας είναι τα λιγότερο προστατευμένα σύνορα στον κόσμο.
«Η Δημοκρατία δεν πρέπει να υπερασπιστεί τον εαυτό της απέναντι στην απολυταρχία, αλλά να εφεύρει ξανά τον εαυτό της», σημείωσε με νόημα, εξηγώντας ότι πλέον βρισκόμαστε σ’ έναν τελείως διαφορετικό κόσμο σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες. Και το χειρότερο πρόβλημα για τη Δημοκρατία δεν είναι η άνοδος της απολυταρχίας, αλλά η ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων και η ανάγκη για μια δυνατή πολιτική ηγεσία.
Φέρνοντας στο προσκήνιο μια άλλη όψη του ζητήματος, η Hélène Landemore, Professor of Political Science, Yale University, επεσήμανε ότι η απολυταρχία παραδόξως μπορεί να βοηθήσει τη Δημοκρατία να αντιμετωπίσει τα δικά της προβλήματα. «Η Δημοκρατία έχει αποδείξει ότι μαθαίνει από τις αποτυχίες της και παίρνει τα μαθήματά της», συνέχισε, επαναλαμβάνοντας ότι η άνοδος της απολυταρχίας έχει τη δυνατότητα να ωφελήσει τη Δημοκρατία. Βέβαια, τόνισε ότι η βασική πρόκληση δεν είναι μόνο να αντισταθεί στην επέλαση των απολυταρχικών ηγετών, αλλά να τελειώσει τη δουλειά, η οποία ξεκίνησε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο
Στο παραπάνω επιχειρήματα, ο Martin Hojsík, Vice President, European Parliament, αντέτεινε ότι η απολυταρχία καταπιέζει τους ανθρώπους και δημιουργεί νέους πρόσφυγες. «Οι άνθρωποι αναζητούν τη Δημοκρατία», τόνισε, διευκρινίζοντας ότι αυτό που έχει σημασία είναι δίπλα στη λέξη «δημοκρατία» να υπάρχει η λέξη «φιλελεύθερη». Πώς θα έχουμε πραγματική επιστήμη, πώς θα θέτουμε ερωτήματα σε μια χώρα που η επιτυχία εξαρτάται από την υποταγή στον ηγέτη, διερωτήθηκε χαρακτηριστικά.
Η Namatai Kwekweza, Founder and Director, WELEAD Africa, έσπευσε να επισημάνει ότι η καλύτερη ιδέα που έχουμε στο τραπέζι είναι το «τι μπορούμε να κάνουμε όλοι μαζί». Οι αλλαγές που έχουν επέλθει στην παγκόσμια τάξη έχουν δημιουργήσει αβεβαιότητα και φόβο, τον οποίο οι απολυταρχικές δυνάμεις επιλέγουν να τροφοδοτήσουν. «Η απολυταρχία ωφελεί μόνο μία ομάδα ανθρώπων, τους απολυτάρχες», κατέληξε.
Τέλος, ο Salil Shetty, Vice President, Global Programs, Open Society Foundation, ο οποίος γεννήθηκε στην Ινδία, ανέφερε ότι προέρχεται από μια περιοχή, η οποία ξέρει τι είναι η απολυταρχία. «Η απολυταρχία καταστρέφει την κοινωνία, διαιρεί τους πολίτες και σκοτώνει τους ανθρώπους», επεσήμανε, φέρνοντας ως παράδειγμα το τι συμβαίνει στις Φιλιππίνες ή στη Γάζα. «Αυτός είναι ο αντίκτυπος της απολυταρχίας. Δεν είναι αστείο, είναι κάτι σοβαρό», συμπλήρωσε, τέλος.
Στη συζήτηση συμμετείχαν ο Lex Paulson, Director School of Collective Intelligence, UM6M, Morocco, η María Elena Aguero, Club de Madrid και η Nicolene Arcaina, Ateneo Human Rights Center.
