Μια ιστορική αναφορά που αφορά τη στάση της Αλβανίας απέναντι στους Εβραίους κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος έκανε ο πρωθυπουργός της χώρας Έντι Ράμα, προκαλώντας συζήτηση για μία από τις πιο ιδιαίτερες ιστορίες της Ευρώπης στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
«Μην ξεχνάτε, η Αλβανία είναι η μόνη χώρα στην Ευρώπη που τελείωσε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με περισσότερους Εβραίους απ’ όσους είχε όταν ξεκίνησε», δήλωσε ο Αλβανός πρωθυπουργός, αναφερόμενος στη διάσωση Εβραίων που βρήκαν καταφύγιο στη χώρα κατά τη διάρκεια των ναζιστικών διώξεων.
Η φράση του Ράμα βασίζεται σε ένα ιστορικό γεγονός που έχει αναδειχθεί διεθνώς: η Αλβανία ήταν μία από τις ελάχιστες ευρωπαϊκές χώρες όπου η εβραϊκή κοινότητα αυξήθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου, καθώς αρκετοί Εβραίοι από άλλες περιοχές των Βαλκανίων κατέφυγαν εκεί αναζητώντας προστασία.
Η «μπέσα» και οι ιστορίες διάσωσης
Κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής, πολλοί Αλβανοί πολίτες προστάτευσαν Εβραίους κρύβοντάς τους στα σπίτια τους, παρέχοντάς τους πλαστά έγγραφα ή βοηθώντας τους να αποφύγουν τις αρχές κατοχής.
Σημαντικό ρόλο στην αφήγηση αυτή έχει η έννοια της «μπέσα» (besa), ένας παραδοσιακός κώδικας τιμής που συνδέεται με την υποχρέωση προστασίας ενός ανθρώπου που βρίσκεται υπό την προστασία κάποιου άλλου.
Η πρακτική αυτή έχει καταγραφεί από ιστορικούς και οργανισμούς μνήμης του Ολοκαυτώματος. Το Yad Vashem έχει αναγνωρίσει πολλούς Αλβανούς ως «Δίκαιους των Εθνών» για τη βοήθεια που προσέφεραν σε Εβραίους κατά τη διάρκεια της ναζιστικής γενοκτονίας.
Η πολιτική διάσταση της δήλωσης
Η αναφορά του Έντι Ράμα εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια της Αλβανίας να αναδείξει διεθνώς τον ρόλο της χώρας στη διάσωση Εβραίων κατά το Ολοκαύτωμα.
Η ιστορική αυτή κληρονομιά αποτελεί συχνά στοιχείο της δημόσιας διπλωματίας των Τιράνων, ιδιαίτερα στις σχέσεις με το Ισραήλ και στη συζήτηση για τη μνήμη του Ολοκαυτώματος.
